Tác giả: Cảnh Dương, Đông A.

Nhà xuất bản: Công An Nhân Dân.

Năm xuất bản: 2007.

Số hóa: ptlinh, dongadoan.

Nguon : quansuvn.net

LỜI GIỚI THIỆU

Bị thua đau trên chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ đã vạch kế hoạch tiến công miền Bắc để ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam. Đêm 4 rạng 5/8/1964 Mỹ dựng lên "Sự kiện vịnh Bắc Bộ " vu cáo ta  tấn công tàu Mỹ  trên vùng biển quốc tế. Trưa 5/8/1964 Mỹ mở cuộc tiến công “Mũi tên xuyên" sử dụng 64 lần /chiếc máy bay hiện đại từ hai tàu sân bay ném bom một số địa điểm trên miền Bắc, mở đầu cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân vào miền Bắc lần thứ nhất. Ngay trận đầu, quân và dân ta đã bắn rơi 8 chiếc máy bay, bắt sống giặc lái, làm nức lòng nhân dân cả nước, chứng minh lực lượng vũ trang ta có đủ khả năng đánh thắng không quân và hải quân Mỹ.

Trong cả hai cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ra miền Bắc (lần thứ nhất từ 5/8/1964 đến 1/11/1968, lần thứ hai  từ 6/4/1972 đến 15/1/1973) Mỹ đã sử dụng tất cả các loại máy bay hiện đại nhất gồm

B-52, F-111 (cánh cụp cánh xòe), máy bay trinh sát và gây nhiễu điện tử, máy bay tiếp dầu trên không, máy bay không người lái. . . Thủ đoạn đánh phá ác liệt và tàn bạo nhất, tập kích nhiều đợt với số lượng lớn máy bay, đánh ngày, đánh đêm, bay thành nhiều tầng, nhiều hướng, đánh phá các trận địa, sân bay, cơ sở kinh tế, cầu cống, đường giao thông, công trình văn hóa lịch sử, các khu dân cư các thành phố lớn. . . hòng đưa miền Bắc trở về “thời kỳ đồ đá”. Chúng đã ném hơn 2 triệu tấn bom đạn, thả hơn vạn quả thủy lôi phong tỏa cảng biển, làm rất nhiều người chết, hơn 120.000 người bị thương, tàn phá nặng nề các cơ sở kinh tế và hạ tầng cơ sở ở miền Bắc.

Trong khói bom bão đạn, quân và dân miền Bắc vẫn bình tĩnh hiên ngang vừa sản xuất vừa chiến đấu. Từ bộ đội phòng không, không quân đến dân quân du kích và các cụ già đều tham gia bắn máy bay, đơn vị nào cũng đánh thắng ngay tù trận đầu, khắp nơi giăng lưới lửa tầm thấp, tầm cao bắn tan xác tất cả các chủng loại máy bay Mỹ. Bộ đội hải quân, không quân và các đơn vị pháo ven biển đã trừng trị tàu chiến Mỹ những trận đích đáng. Chúng ta đã bắn rơi hàng nghìn máy bay (có B-52, F-111), bắn cháy 271 tàu chiến, bắt sống 472 giặc lái (có 4 đại tá, 38 trung tá, 108 thiếu tá). Chúng ta đã đập tan cu ộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng làm nên trận “Điện Biên Phủ trên không" buộc Mỹ phải xuống thang chiến tranh.

Trong cuộc đọ sức với không quân và hải quân Mỹ, trí tuệ và sức mạnh Việt Nam đã vượt lên trên mọi vũ khí hiện đại và tính toán của kẻ thù, ghi dấu son trong trang sử vàng truyền thống của dân tộc, đồng thời để lại bài học quý báu cho các thế hệ sau này trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Để giúp bạn đọc tham khảo thêm về những trận không kích của quân đội Mỹ vào miền Bắc Việt Nam, Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản cuốn sách: "Bí mật những trận không kích của quân đội Mỹ vào miền Bắc Việt Nam" do Cảnh Dương và Đông A biên soạn. Cuốn sách này tập trung phản ánh tâm lý sợ hãi chán nản của phi công Mỹ khi bay trên bầu trời Bắc Việt đồng thời cũng nêu lên một số suy nghĩ của họ về cuộc chiến mà họ tham ra. Có những người đã từ chối chiến đấu; những người bị đối phương bắn rơi, bị chết, bị bắt làm tù binh để lại những người mẹ, người vợ nơi quê hương bao nỗi lo âu mòn mỏi. Những tư liệu trong cuốn sách cũng cho thấy sự thật của các chiến dịch không kích từ cái gọi là "sự kiện vịnh Bắc Bộ" cho đến chiến dịch Linebacker II và những âm mưu của các nhà hoạch định chiến lược Mỹ đồng thời cũng cho thấy sự bất đồng quan điểm về cuộc chiến này ở tầng lớp chóp bu của Mỹ. Cuốn sách cũng cung cấp một phần rất thú vị về các loại máy bay, tên lửa, bom cùng các chiến thuật mà không quân và hải quân Mỹ đã áp dụng để đối phó với không quân và các lực lượng phòng không ta. Trong các chiến dịch này không lực Mỹ đã gây cho chúng ta không ít tổn thất, nhưng với trí tuệ Việt Nam,với đường lối chiến tranh nhân dân đầy sáng suốt của Đảng và Bác Hồ, chúng ta đã tìm ra nhiều cách đánh có hiệu quả, đã thắng và không cho địch làm chủ bầu trời. Cuốn sách cũng giới thiệu một số tư liệu về các trận đánh tiêu biểu trên bầu trời miền Bắc của phòng không và không quân ta để bạn đọc tham khảo đối chiếu với tư liệu phía Mỹ.

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót vì nguồn tư liệu ở nhiều phía và không được đầy đủ vì vậy Nhà xuất bản và người biên soạn kính mong bạn đọc lượng thứ. Có điều kiện chúng tôi sẽ bổ sung trong lần tái bản.

Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

Nhà xuất bản Công an nhân dân

HÀNG KHÔNG MẪU HẠM ORISKANY

Oriskany là một trong 3 chiếc hàng không mẫu hạm có sự hỗ trợ của lực lượng không quân xuất phát từ các căn cứ trên đất liền ở Thái Lan và miền Nam Việt Nam được Washington giao nhiệm vụ tiến hành cuộc chiến trên không đối với miền Bắc Việt Nam để - theo như tuyên bố chính thức của chính phủ Mỹ - đưa cuộc chiến trên bộ ở miền Nam Việt Nam đến một kết thúc có lợi buộc miền Bắc Việt Nam chấm dứt sự "hung hăng” của họ ở miền Nam hoặc ít ra - khi thời gian trôi qua và chiến tranh không còn là từ phổ biến ở nước Mỹ nữa - buộc những nhà lãnh đạo ở Hà Nội chấp nhận những điều khoản đã được đàm phán. Sau khi các quan chức chính phủ Mỹ tranh luận về chiến lược và mục tiêu, sau khi họ trao đổi và xem xét lại các điều khoản giao kèo và trao đổi về cách thức hợp lý nhất và tốt nhất để gây áp lực đối với Hà Nội buộc Hà Nội phải chấp thuận mọi điều khoản do chính phủ Mỹ đưa ra thì những viên phi công Mỹ trong bộ quân phục của sĩ quan hải quân của phi đội 162 sẽ thi hành mọi mệnh lệnh của Washington và ném bom xuống miền Bắc Việt Nam. Cuộc không kích chính dự kiến vào buổi trưa ngày 17/6/1966 nhắm vào cây cầu giao thông đường sắt tại Cổ Chai (1) cách Hà Nội 25 dặm về phía nam và các viên phi công của phi đội 162 tham gia vào cuộc không kích sẽ phải làm quen các mục tiêu trên toạ độ bản đồ trước khi cuộc họp ngắn chính thức bắt đầu trong phòng tác chiến không quân. Là một điểm chuyển giao trên tuyến đường sắt dẫn vào miền Nam, Cổ Chai được bảo vệ chặt chẽ bởi hệ thống tên lửa và trận địa pháo phòng không và là mục tiêu quan trọng số một đối với các phi công của hàng không mẫu hạm Oriskany kể từ khi họ đến Yankee Station 11 ngày trước đó. Một bản đồ điện tử đặt trước phòng chuẩn bị thể hiện những mức độ cận cảnh khác nhau về miền Bắc Việt Nam.

Hơn một năm trước khi chiến dịch ném bom bắt đầu vào ngày 2/3/1965, nông dân chiếm 80% tỷ lệ lao động ở miền Bắc và nông nghiệp chiếm gần một nửa GNP khoảng 1,5 tỷ đô la, không bằng một nửa thu nhập hàng năm của một trong những công ty của Mỹ. Ở một đất nước có 19 triệu dân này, trồng lúa là vụ mùa chính và vì lúa rất cần một lượng nước lớn trong giai đoạn đầu phát triển nên khung cảnh mà phi công Mỹ nhìn từ trên máy bay, từ phía Đông, là những cánh đồng lúa xanh ngát, nước được chia tách bởi những mương đất trông giống như các ô bàn cờ. Bên cạnh đó là những con đê được đắp bằng tay để giữ nước cho ruộng lúa và có những mương để tháo nước cho ruộng lúa. Những con đê đó còn có tác dụng bảo vệ những vụ lúa chuẩn bị thu hoạch khỏi lũ lụt do những con sông trong vùng Bắc Bộ gây ra vào mùa mưa khi 85% lượng mưa của cả năm trút xuống vào mùa này (từ tháng 11 - tháng 5). Phân bón là điều quan trọng thứ hai sau nước tưới đối với trồng lúa và do thiếu phân hoá học nên phân người và phân gia súc dùng để bón ruộng gây ra một mùi hôi rất khó chịu bốc lên từ đất ruộng mà nông dân Việt Nam không để ý nhưng phi công Mỹ nào phải nhảy dù ra khỏi máy bay bị trúng pháo phòng không của quân đội Việt Nam sẽ nhận ra ngay tức thì. Trong những ruộng lúa có đôi chỗ nhô ra những núi đá vôi và những gò đất trông rất lạ mắt. Đồng bằng sông Hồng từ phía Bắc sang phía Tây đều có núi vây quanh những khu rừng lớn.

Mặc dù nền kinh tế của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà còn kém phát triển nhưng hệ thống phòng không được sự giúp đỡ của các đồng chí, bạn bè từ Liên Xô và Trung Quốc đặt ở các chiến hào trên ruộng lúa thì không lạc hậu một chút nào.

Tên lửa điều khiển SAM 2 của Liên Xô, dài 35 feet và mang một đầu đạn nặng 349 poud, phát nổ như một quả cầu lửa có thể nhìn thẳng từ khoảng cách xa đến hàng dặm. Số lượng các đơn vị tên lửa bắt đầu tăng dần từ năm 1966. Mỗi đơn vị tên lửa có 6 tên lửa cùng với radar, computer và máy phát điện. Việc lắp đặt rất cơ động để có thể di chuyển tên lửa đến một vị trí mới trong 24 giờ và các tên lửa được luân chuyển vị trí cho nhau trong khoảng 300 vị trí khác nhau.

Tên lửa SAM gây cho các phi công sự sợ hãi về mặt tâm lý vì bạn nhìn thẳng những tên lửa đó đang lao về phía máy bay của bạn, càng ngày càng gần nhưng hoả lực của pháo cao xạ mới đóng vai trò tích cực hạ gục máy bay Mỹ. Mỗi tháng có khoảng 7000 quả đạn pháo được bắn đi bằng khoảng 18 tấn đạn nhắm vào các máy bay Mỹ(?). Hơn nữa, tất cả những phi công Mỹ đều có linh cảm rằng mọi dân quân ở miền Bắc, từ những cô gái trẻ đến những cụ già, có một khẩu súng trường sẵn sàng nhả đạn khi họ bay qua.

Phòng chuẩn bị số 4 treo đầy những bộ đồ bay còn đẫm mồ hôi trên tường không khác gì mấy căn phòng tập thể dục khép kín là phòng họp của phi đội và phòng gia đình của các phi công của phi đội 162, nơi của các kế hoạch của những chiến dịch ném bom được thuyết trình và yêu cầu từng thành viên của phi đội phải thực hiện một cách chính xác và cũng là nơi các bộ phim của Hollywood được trình chiếu vào buổi tối cũng là một hình vẽ của chòm sao. Bên trong phòng có 16 chiếc ghế lái bọc da màu nâu, vừa cứng vừa cũ. Trên bức tường chính là hê thống bản đồ và màn hình. Một màn hình TV 23 inh nối trực tiếp với mạch đóng của con tàu hiển thị những chuyến cất cánh và hạ cánh của các phi công trên boong tàu nằm về bên phải của căn phòng. Ở giữa bình tròn đựng cà phê và can nước lọc 10 lít là một hình hình đầu lâu trạm trổ bằng gỗ. Hầu hết các phi đội không quân hải quân đều có biệt hiệu như một yếu tố kích thích tinh thần dũng cảm và phi đội 162 lấy biệt hiệu là "hunter" - kẻ đi săn - mặc dù các thành viên của phi đội đã viết thư cho Charler Salulz, tác giả của tập truyện tranh hài "peaunts", để được phép lấy hình của nhân vật Snoopy làm phù hiệu của phi đội in lên đuôi máy bay.

Buổi sáng ngày 16/7/1966, Richard Bellinger, chỉ huy trưởng của phi đội 162, là người đầu tiên bước vào phòng chuẩn bị số 4. Bellinger thấy khó chịu khi thấy chiếc giường gấp chưa có người dọn dẹp mà các sĩ quan cấp dưới đã ngủ trực đêm qua đã bỏ đi đâu đó. Phòng chuẩn bị, không giống như phòng cá nhân của các sĩ quan cấp dưới, được lắp điều hoà nhiệt độ và những viên phi công trẻ luôn tận dụng cơ hội để ngủ ở đây. Đêm hôm trước, các hành lang của tàu Oriskany đều để nhiệt độ 940F vào lúc 10 giờ tối. Bellinger bắt tay vào dọn lại chiếc giường xếp thì Rick Adams, một sĩ quan cấp dưới đã ngủ trên một trong hai chiếc giường đó, vừa đi ăn sáng về và dọn lại chỗ mình nằm.

Bellinger không thể tức giận với Rick Adams được lâu Bellinger đã lập gia đình nhưng không có con và Rick Adams là chàng thanh niên 25 và Bellinger hầu như coi cậu là con trai của mình. Các phi công hải quân luôn bay theo đội hình hai để giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau, thông thường là một sĩ quan cao cấp bay cùng với một sĩ quan cấp dưới và Rick Adams trở thành bạn bay của Bellinger ở trận không kích đầu tiên của tàu Oriskany vào năm 1965. Adams bỏ học ngang chừng trường đại học Minnesota sau khi đã học khoa triết học được 3 năm và dành thời gian trượt tuyết ở Aspen trước khi đâm đơn tham gia chương trình huấn luyện sĩ quan phi công hải quân. Trong một trận không kích gần Hà Nội, Rick Adams bình tĩnh gọi bộ đàm cho Bellinger: "Này Belly, nhìn đằng sau kìa?" Bellinger nhìn lại vừa lúc thấy hai tên lửa đang phóng về phía mình. Bellinger lượn một vòng gấp và hai tên lửa của Bắc Việt Nam vụt qua. Bellinger nói với Adams rằng: "Chắc cậu thấy thích phải không?" Chuyến bay đó gắn kết tình bạn của hai người và kết thúc trận không kích đó, Bellinger trở thành sĩ quan chỉ huy mới của phi đội có quyền gọi 6 phi công tham gia cuộc không kích năm 1965 để chuẩn bị cho cuộc không kích năm 1966 và Adams là người đầu tiên mà Bellinger chọn. Những người còn lại được gửi đi học chiến thuật bay ở các trung tâm không quân hải quân ở Mỹ và phi đội có sự gia nhập của các thành viên mới như Dick Uyliam và John (Black Mac) MacDonald, những người này cùng với Rick Adams được biết đến như những phi công giỏi nhất của Yankee Station.

Rick Adams cảm thấy chuyến không kích năm 1965 hơi thất vọng. Cậu được đào tạo trở thành một phi công chiến đấu và tham gia vào chuyến bay đầu tiên ở miền Bắc Việt Nam hy vọng tràn trề sẽ đối đầu với Mig. Cậu nhìn quanh bầu trời, gắng tìm một dải khói, một tia sáng loé lên từ kính chắn khoang lái, bất kỳ điều gì để khẳng định sự có mặt của máy bay kẻ địch. Nhưng Bắc Việt có rất ít Mig và các phi công giỏi. Họ nhanh chóng bị bắn hạ 5 chiếc máy bay khi đối đầu lần đầu với phi công Mỹ vào năm 1965 và họ nhanh chóng thay đổi chiến thuật. Họ không đối đầu trực tiếp với máy bay Mỹ trong các cuộc không chiến nữa, mà họ chủ yếu dùng Mig vào các mục đích tinh thần. Mig xuất hiện trên bầu trời buộc các máy bay ném bom Mỹ phải thả bom vội vàng để chạy trốn hoặc để chiến đấu hiệu quả hơn và ép những máy bay này bay vào tầm kiểm soát của pháo phòng không. Vì vậy Mig thường phá hỏng một nhiệm vụ hành động của không quân Mỹ đơn giản chỉ bằng việc cất cánh lên bầu trời mà thôi. Và đối với chàng thanh niên Rick Adams đang nóng lòng bắn hạ Mig, máy bay kẻ địch vẫn là những bóng ma.

Tháng 10/1965, Adams bị trúng tên lửa. Cậu và Bellinger bị chia tách trong một cuộc không kích nhóm bay qua một thung lũng nhỏ hy vọng gây bất ngờ cho một chiếc Mig. Adams nhìn thấy một ánh chớp và cảm thấy thân máy bay bị lắc mạnh giống như là bạn ở trong ô tô - cậu tả lại - và bị ai đó đạp mạnh vào thành xe. Cậu nhìn vào trong gương thấy cánh phải của mình bốc cháy. Cách thông thường để nhảy ra khỏi máy bay là dùng hai tay kéo kính chắn trước mặt xuống, gây ra một tiếng nổ hất tung ghế bay của phi công ra ngoài. Adams kéo kính chắn bằng một tay đến gần điểm nhảy dù và tiếp tục bay đến khi nào còn có thể.

Adams nói lại quyết định của mình trong những năm sau đó: "Số lượng phi công Mỹ nhảy khỏi máy bay sớm là rất nhiều. Máy bay của họ dính đạn và bốc cháy. Họ nghe thấy ai đó kêu trong radio "nhảy đi" và khi họ nhảy ra khỏi máy bay thì họ chắc chắn sẽ trở thành tù binh chiến tranh".

Adams lái chiếc máy bay của mình ra biển, chỉ bị bỏng tay trước khi buộc phải nhảy dù và được một máy bay trực thăng cứu vớt và đi lên một tàu hàng không mẫu hạm. Cậu là phi công đầu tiên trúng tên lửa mà thoát chết hay không bị bắt làm tù binh. Câu chuyện của cậu lái chiếc máy bay dính lửa bay nhanh trong khắp hạm đội.

Buổi sáng ngày 19/7/1966, Rick Adams không có lịch bay trong cuộc không kích vào cây cầu ở Cổ chai. Hoặc cậu sẽ không được tham gia vào bất cứ cuộc không kích ở miền Bắc Việt Nam nữa. Tuần trước, 4 ngày sau khi Oriskany đến Yankee Station, Adams lại bị bắn hạ lần thứ hai, lần này dính đạn pháo cao xạ. Cậu lại trở thành người Mỹ đầu tiên bị bắn hạ hai lần và được cứu thoát trong cuộc chiến ở Việt Nam và lực lượng hải quân quyết định lần này là quá đủ.

Đối với các phi công khác, Rick trở thành thánh Christopher, một biểu tượng may mắn cần phải ôn hoà hơn trước khi tiến hành một nhiệm vụ không kích; và khi phi đội 162 tập trung tại phòng chuẩn bị số 4 thì cậu là trung tâm của sự chú ý. 9 giờ sáng, DickWyman, Black Mac, Jim Nuun, Ferry Dennison và những thành viên khác đã có mặt ngồi vào chỗ của mình, nhấm nháp từng ngụm cafe và trao đổi nhỏ với nhau. Nhưng Cal Swanson đội trưởng của phi đội là người duy nhất chưa đến và anh sẽ cầm đầu phi đội 162 tấn công cầu Cổ Chai.

CVA-34 USS Oriskany

Không phải tiếng động xung quanh của con tàu hàng không mẫu hạm này hay tiếng động của guồng máy chạy tàu hoặc không khí nóng nực khiến cho Cal Swanson phải thức giấc vào đêm hôm trước. Swanson trằn trọc, trở mình liên tục, nghĩ miên man về chiến dịch không kích cầu Cổ Chai. Đây là lần không kích đầu tiên của anh ở miền Bắc Việt Nam. Thường thì anh lấy đại một cuốn sách nào đó, đọc trong khoảng 1 – 2 tiếng và ngủ lúc nào không biết. Nhưng Swanson, thuộc tuýp người thích phân tích, đã cảm nhận được sự lo lắng trước cuộc không kích của mình và cuối cùng đành bất động, hai tay đặt lên trán, nhìn chằm chằm vào màn đêm chờ cho đến sáng thứ 3.

Chỉ huy Charles A. Lindbegh Swanson là chức vụ của anh trong lực lượng hải quân Mỹ số hiệu 508275/1310. Chức vụ chỉ huy ngang bằng với cấp trung tá ở trong quân đội hoặc trong không quân. Sinh ra sau chuyến bay Soco đầu tiên vượt qua Đại Tây Dương thành công, cậu được đặt tên theo những người di cư gốc Thụy Điển và bố mẹ cậu là nông dân định cư ở Greeley, Colorado. Nhưng Lindy, cái tên mà người ta gọi khi cậu lớn lên, chẳng có dáng dấp ngoại hình gì ăn nhập với cái tên Bắc Âu của cậu cả. Anh cao 5 feet 8 inh. Bây giờ anh có khuôn mặt tròn dễ chịu và bắt đầu có dấu hiệu chảy cằm. Tóc vàng hơi cuộn vào trong trông anh trắng hơn. Và người ta bảo anh trong già hơn cái tuổi 39 của mình. Được chọn làm đội trưởng của phi đội 162, phi đội mới thành lập của hải quân, là một điều may mắn nhất xảy đến với anh. Nếu như anh làm tốt công việc đội trưởng trong lần không kích năm 1966 này thì anh sẽ được cất nhắc lên làm chỉ huy trưởng của phi đội cho lần không kích năm 1967. Từ vị trí này, mọi chuyện đều có thể đến với anh, kể cả 2 sao. Trở thành đô đốc không phải điều mà Swanson cho phép mình nghĩ đến, nhưng anh rất quyết tâm thể hiện mình thành công trong vị trí mới. Chỉ cách đây một năm, sự nghiệp của anh gần như chấm dứt. Khó khăn nảy sinh từ chuyến đi với tàu Midway của quân đội Mỹ và anh làm sĩ quan phóng máy bay. Máy phóng máy bay là  một khối máy quái vật đặt dưới boong dùng để đẩy máy bay với vận tốc 190 dặm/h trong thời gian 2,5 giây. Có nhiều lần đã gặp chuyện với chiếc máy phóng máy bay.

Một hôm thuyền trưởng của tàu Midway gọi Swanson tới hành lang gần một cây cầu nhìn xuống sân băng và nói: 'Tôi không hài lòng với tình trạng phóng máy bay của tàu này. Chúng ta cần phải có sự thay đổi vì thế lần này tớ sẽ đổi phiên cho cậu”. Swanson rất biết rõ hải quân nên không gặng hỏi lại. Anh trở về phòng riêng của mình cảm thấy cả bầu trời đang đổ sập xuống trước mặt. Việc bị từ chối công việc có thể sẽ trở thành một thảm hoạ nếu như việc này được ghi lại trong hồ sơ công tác. Nhưng Swanson đã thực hiện gần hết chuyến công tác với tàu Midway nên thuyền trưởng của tàu này coi việc đuổi Swanson là công việc luân chuyển nhiệm vụ thông thường. Mặc dù chuyện này có thể diễn ra xấu hơn nhưng Swanson biết rằng anh sẽ không thể thoát được những hậu quả trực tiếp nào đó. Không quân hải quân có phạm vi rất nhỏ cho nên thành tích phục vụ trong quân đội, thường phải thăng trầm trong những cuộc nói chuyện phiếm của những đồng đội tại các quán bar dành cho các sĩ quan, cũng quan trọng như một bản báo cáo năng lực của bản thân. Và tất nhiên khi hội đồng khen thưởng họp thì Swanson đã không được thăng cấp làm chỉ huy như những người bạn đồng niên. Nếu như anh mà không được đề bạt lần thứ hai thì anh có thể bắt đầu tìm lấy một công việc và sống một cuộc sống bình thường như những người dân…Đó mới là dấu chấm hết cho sự nghiệp quân sự của anh.

Hàng không mẫu hạm Midway phóng máy bay.

Với vợ của mình, Nell, Swanson là hai con người - một Swanson trước và một Swanson sau sự kiện ở tàu Midway.

Khi họ gặp nhau, Nell là trung uý hải quân phụ trách nhân sự ở Patuxeut River, Maryland, Swanson cũng là một trung uý trẻ, đang tham gia các bài thi phi công ở đó. Nell cao 5 feet 1 inh, nặng 96 pound và có giọng nói giống như một bé gái, tiếng cười khúc khích của cô như những dấu câu ngắt quãng. Đằng sau cái vẻ ngoài dịu dàng đó là một phụ nữ cứng rắn và sắc sảo. Cô đã mất cha khi cô 14 tuổi và phải làm việc vất vả sau giờ học để thoát khỏi thị trấn nghèo khổ Massachusett. Cô khá xinh và quyến rũ; đã từng xuất hiện trên áp phích tuyển quân của hải quân Mỹ.

Nell nói: "Đó là sự việc nhục nhã chồng tôi phải vượt qua. Qua sự việc đó, anh ấy trưởng thành rất nhiều. Tôi gọi đó là kình nghiệm máu và nước mắt mà trước đó anh chưa được dạy. Anh ấy là một phi công nhưng giờ đây anh ấy lại trở thành một sĩ quan hải quân giỏi".

Swanson được cử làm đội trưởng của phi đội do JimStockdale tàu Ticoderoga khi anh biết tin mình lại không được đề bạt thăng cấp. Jim Stockdale là một người rất tháo vát, nhanh nhẹn và rất dễ gần, điều này càng làm cho nỗi tủi hổ của Swanson về việc không được thăng chức càng dâng cao. Chán nản Swanson rời nước Mỹ tham gia một nhiệm vụ ở Nhật Bản. Ngay sau đó, anh nghe tin rằng Bộ chỉ huy hỗ trợ quân sự ở Việt Nam (MACV) đang cần một sĩ quan không quân. MACV đang mở rộng và cần một sĩ quan có kinh nghiệm trinh sát để giúp đỡ phối hợp tổ chức các nhiệm vụ tuần tra ở bên Lào. Swanson không có một chút kinh nghiệm trinh sát nào nhưng khi không có ai ở Nhật Bản muốn đi thì anh viết đơn tự nguyện và được nhận ngay.

Anh đến Sài Gòn vào tháng 7/1964. Văn phòng làm việc của MACV toạ trong một toà nhà có kiến trúc kiểu Pháp từ hồi thuộc địa ở phố Pasteur. Đó là thời điểm đầy ngạc nhiên đối với Swanson, vì nó tạo ra những cơ hội thăng tiến nhanh chóng cho một sĩ quan luôn sẵn sàng làm việc chăm chỉ. Trong sự phát triển lộn xộn của MACV, một viên đại tá phụ trách phối hợp các chiến dịch không quân bên ngoài Việt Nam. Viên đại tá này không phải là một phi công đích thực. Swanson trở thành phụ tá của ông ta và là người tối quan trọng của MACV. Khi nhiệm kì của viên đại tá kết thúc, Swanson đảm nhiệm luôn công việc của ông ta. Anh đang công tác tại trung tâm tác chiến của MACV thì sự kiện vịnh Bắc Bộ xảy ra vào tháng 8/1964 và gây ra những cuộc không kích đầu tiên của quân đội Mỹ vào miền Bắc Việt Nam.

Jim Stockdale người tham gia nhiệt tình nhất vào sự kiện ở vịnh Bắc Bộ. Nếu như Swanson vẫn có mặt trên tàu Midway thì rất có thể mọi chuyện sẽ khác đi. Nhưng bây giờ, Swanson rất hạnh phúc với công việc mình và cấp trên của anh cũng cảm thấy như vậy. Anh được tặng huân chương "Legion of Merit" và được tướng William Westmoreland, chỉ huy trưởng của MACV, viết thư tay khen ngợi.

Một hôm, Swanson đi xuống để chào hỏi một người bạn cũ đang là thuyền trưởng của một tàu vớt ngư lôi vừa mới cập cảng Sài Gòn.

"Chào Pete, công việc thế nào hả?" Swanson nói

"Chúc mừng chỉ huy” Pete trả lời.

"Cậu đang đùa với mình hả?" Swanson nói.

"Không đâu, nó đã được gửi đến đây 4 ngày rồi".

Cả hai người trở lại tàu vớt ngư lôi và đến thẳng thùng rác của phòng điện đài. Và họ tìm thấy một tờ giấy. Chỉ huy C. A. L. Swanson. Anh sẽ phải tham gia một khoá huấn luyện máy bay F-8 ở căn cứ không quân hải quân Miramar, San Diego, California và sau đó đảm nhiệm chức vụ đội trưởng cho phi đội VF- 162 của chỉ huy Richard Bellinger ở tàu Oriskany.

Năm 1965 và Oriskany được sử dụng vào trận đầu tiên ở trên vịnh Bắc Bộ, với Jim Stockale làm chỉ huy bay. Khi đó Swanson đã kết thúc khoá huấn luyện F-8, chiếc hàng không mẫu hạm đã trở về San Diego và đang chuẩn bị cho chuyến không kích thứ hai bắt đầu vào giữa năm 1965.

Chiếc F-8 là một loại máy bay chiến đấu có đuôi dài, sườn thân máy bay dài hơn 54 feet. Cánh quạt để trễ xuống gần mặt đất, động cơ máy bay phát ra âm thanh điếc tai và trông nó giống như con cá mập. Mặc dù hình dạng của máy bay có to nhưng buồng lái rất chật hẹp. Tay trái của phi công nắm van điều tiết, ở vị trí thấp hơn về phía mạn trái. Tay phải nắm lấy một cái cần - bộ phận lái - nó nằm giữa 2 chân. Ở dưới sàn là những bánh lái bằng kim loại, trông như hai chiếc bánh đạp phanh quá cỡ, giúp cho những cú lượn phối hợp an toàn và thành công. Trước mặt và cả hai bên là hàng loạt thứ nút và đồng hồ, có cả địa bàn hồi chuyển, đồng hồ tốc độ, đồng hồ chỉ độ cao, đồng hồ áp suất dầu, nhiệt độ khí thải, đồng hồ nhiên liệu, đồng hồ ra đa, đồng hồ chỉ góc tấn công và nhiều loại đồng hồ khác.

Chiếc máy bay chiến đấu F-8 được Clauna Vought đưa vào sử dụng chiến trận năm 1955 với chức năng là chiếc máy bay chiến đấu đơn thuần. Tay cầm ở cần lái có một cái cò giống như cò của súng trường để phát hoả 4 khẩu súng 20mm. Hai tên lửa không đối không, loại AIM-9 Sidewinder, loại rocket này giá thành rẻ với gần 20 bộ phận tách rời, được lắp ở hai bên thân. Sau này, rất nhiều chiếc F-8 được cải tiến bằng việc thiết kế thêm hai đuôi cánh để mang những vũ khí khác như: bom, tên lửa, rocket không đối đất. Khi phi công bấm vào một nút trên cần lái sẽ kích nổ máy đẩy vỏ đạn ở trong ngăn chứa bom đẩy bom ra khỏi máy bay lao xuống mục tiêu đã ngắm dưới đất.

Máy bay F-8 trên tàu Oriskany năm 1966.

Giá trị của chiếc F-8 là một máy bay ném bom đang được tranh cãi giữa các viên phi công. F-8 không tốt như máy bay F-4 "con ma" do hải quân phát triển sau chiếc F-8 lúc đầu là máy bay chiến đấu đơn thuần nhưng sau đó được cải tiến để mang bom. F-4 được không quân chấp nhận và trở thành lực lượng hoả lực chính của hệ thống vũ khí tấn công của Mỹ. Thậm chí F-8 còn không sánh kịp với chiếc A-4 "ó trời" nhỏ hơn, một loại máy bay tấn công loại nhẹ do Mc Dounell Douglas phát triển làm máy bay chở bom hạt nhân nhưng giờ đây máy bay A-4 được sử dụng để chở bom trên tàu Oriskany.

Bên cạnh những bất tiện trên thì F-8 còn là loại máy bay nguy hiểm nhất đã từng được mang lên một chiếc hàng không mẫu hạm. Chiếc F-8 này có nguy cơ gây ra tai nạn lớn gấp 3 lần so với chiếc "con ma" F-4. Phi công nào mà lơ đãng không tập trung là tiêu luôn. Các phi công gọi chiếc máy bay là "không tha thứ “. Bạn chỉ có 10feet đường băng để hạ cánh F-8 trên tàu Oriskany và rất dễ đoán sai về hướng tiếp cận và đâm phải góc sau boong tàu nhất là trong đêm mưa khi biển động khiến bạn cảm thấy mình đang cố gắng hạ cánh trên một chiếc xích đu. Tuy nhiên chính sự nguy hiểm đó mới là niềm đam mê của nhiều phi công. Và F-8 là máy bay chiến đấu một người lái, khác với F-4 có một sĩ quan quan sát ra đa phụ trách hoả lực mà các phi công chiếu cố gọi anh ta là phụ tá phía sau - Guy in Back. (GIB).

Việc F-8 bị coi là máy bay ném bom hạng hai là thường được sử dụng để "hô biến" những khu vực có pháo cao xạ trong khi A-4 ném bom xuống những mục tiêu chính không làm cho các thành viên của phi đội 162 phiền lòng. Họ coi họ là những phi công chiến đấu thực sự. Họ thích loại máy bay F-8. Tốc độ của nó rất nhanh. John Glenn, sau này trở thành thượng nghị sĩ Mỹ, đã lập kỉ lục về tốc độ bay từ bờ biển này sang bờ biển khác ở nước Mỹ trên chiếc F-8 vào năm 1957, từ San Diego tới New York trong 3 giờ 23 phút. Với những phi công 162 thì việc ném bom chỉ là nhiệm vụ phụ do yêu cầu của cuộc chiến ở Việt Nam bắt buộc.

Cal Swanson rất vui khi được cử đến nhận nhiệm vụ ở phi đội 162 . Chỉ có một nhận xét không tế nhị của Nell khiến cho hai người cãi nhau. Nell rất thích chơi với hầu hết 15 thành viên của phi đội. Đặc biệt là rất quý Dick Wyman, một trung uý trẻ đến từ Kittery, Maine, đẹp trai và lịch sự. Nell có thể nhìn thẳng vào khuôn mặt đỏ lừng và rám nắng gió của anh và nói rằng Dick Wyman đã dành cả cuộc đời của mình làm bạn với biển cả và anh có sự kết hợp hoàn hảo giữa đẹp cơ bắp và sự nhạy cảm mà phụ nữ nào cũng thấy được sự quyến rũ của anh. Nhưng Nell không thích Richard Bellinger, chỉ huy phi đội mới của Swanson.

Không, điều này không hoàn toàn chính xác, Bellinger có thể duyên dáng. Anh đối xử với vẻ luôn dịu dàng, luôn cười và kể chuyện vui, dường như không tỏ ra suy sụp hay nóng tính. Anh rất thông minh và nhận được tấm bằng xuất sắc về môn chính trị khoa học ở đại học Boston. Nhưng Bellinger uống rượu rất nhiều, nhiều hơn bất kì ai mà Nell từng biết. Và còn ghê tởm anh vì anh đã lừa dối vợ - Norma, một phụ nữ chung thuỷ, chung đụng với nhiều cô gái mà không có một lời xin lỗi vợ mình. Tất cả phi công chiến đấu đều hay khoa trương. Họ không ngừng tỏ ra tôn trọng bản thân họ và qua nhiều năm tháng Nell mới chấp nhận được điều đó. Nhưng từ "khoa trương" không dành cho Bellinger. ở trong hải quân Mỹ, không có ai giống chỉ huy trưởng M. Bellinger. Về phần mình, Swanson nói Nell rằng anh không muốn nghe thêm một lời chỉ trích nào đối với Belly nữa - tên của Bellinger. Anh sẽ trở thành một trợ lý trung thành. Đó là cách cuộc chơi đã diễn ra.

Boong tàu Oriskany hình chữ nhật dài 911 feet, hai đầu thon nhọn và được trải một lớp kim loại rám rám. Hầu hết các thiết bị trên boong tàu có thể di chuyển đi chỗ khác được hoặc tháo rời ra và cất vào trong kho, cho dù trên boong tàu luôn chật kín những chiếc máy bay đỗ san sát nhau, những chiếc đuôi dài của F-8 nhô ra khỏi thân tàu. Khi sàn boong không còn chiếc máy bay nào, đứng trên boong tàu người ta chỉ có thể lờ mờ cảm nhận được hình góc của nó và nhìn thấy hai máy phóng máy bay, những chiếc thang máy di chuyển từ hầm để máy bay lên trên boong tàu, những dây cáp bắt, lưới chắn... Đặc điểm đáng chú ý nhất đập vào mắt của người ta là phần thượng tầng của tàu được gọi là "đảo". Nằm ở phía bên phải của mạn tàu, khoảng giữa tàu,"đảo, được làm thon nhọn ở phần cuối và nhô cao lên không trung; cấu trúc lớn nhất nằm ở phần trên cùng, một hệ thống nối liền gồm những kho chứa đạn dược, ban công, thang lên xuống, ống dẫn và cửa dẫn xuống hầm tàu và rất nhiều thiết bị radar và antena radio cắm trên đó. Một dãy cửa sổ hướng ra phía chiếc cầu. Nơi đó thuyền trưởng Iarrobino ngồi trên một chiếc ghế lò xo đưa lên đưa xuống, xoay xoay giúp cho ông nhìn thẳng được toàn thể con tàu. Phía trên ông, trong mộtcăn phòng lắp đầy kính, là người chỉ huy không gian chỉ đạo các hoạt động trên boong tàu với một thái độ không kiên nhẫn, giọng của ông ấy phát ra qua loa đài nghe rất chói tai.

Kế hoạch hoạt động nặng nề của tàu Oriskany đã đẩy nó đến giới hạn. Hầu hết gánh nặng đó đều đè lên vai của tập thể tàu thường trực (điều này để phân biệt với những nhóm công nhân bảo dưỡng máy bay và rời tàu khi chiến dịch không kích kết thúc, trở về sân bay nằm trong đất liền). Trên boong tàu, họ đeo những chiếc ống đeo đầu "Mickey Mouse" lớn để liên lạc điện đài và bảo vệ tai khỏi tiếng ồn của động cơ; họ cũng mặc những chiếc áo khoác có màu sắc phù hợp với công việc của mình, đỏ, xanh nước biển, xanh da trời, da cam, vàng, nâu, trắng, ô đen để viên sĩ quan phụ trách có thể nhận ra ngay lập tức những ai đứng sai vị trí. Cho dù đã có những quy định an toàn nhưng tai nạn vẫn xảy ra. Độ tuổi trung bình của công nhân phục vụ máy bay của tàu là 20. Những thanh niên to khoẻ và ít học thức được giao nhiệm vụ làm việc trên boong tàu. Cũng như những người bạn giống họ tham gia quân đội ở miền Nam Việt Nam bị đưa vào các trung đoàn bộ binh. Và có nhiều "cậu bé lớn" thường bị hút vào máy hút phản lực hoặc bị máy bay đè bẹp hơn - vị thuyền trưởng công nhận trước lực lượng hải quân.

Thuyền trưởng Iarrobino đã bảo sĩ quan boong báo cho ông ta biết khi nào Oriskany bắt đầu tiến gần đến tàu cung cấp đạn. Những chiến dịch không kích diễn ra trong 12 giờ hàng ngày sử dụng nhiều bom và đạn hơn khả năng chứa đạn của tàu Oriskany và việc tiếp tục cung cấp đạn ngay trên biển vào ngay ngày hôm sau là rất cần thiết. Iarrobino thích đứng trên cầu nhìn cảnh cung cấp đạn diễn ra. Thực ra việc cung cấp đạn cho tàu không quá khó nếu như bạn hiểu được quá trình và ông thích thú việc giảng giải cách thức thực hiện cho các sĩ quan cấp dưới của mình và việc dẫn các đoàn khách dân sự đi tham quan cây cầu của tàu Oriskany và chứng kiến sự ngạc nhiên của họ khi ông nói với họ rằng cái bánh lái bằng đồng nằm ngang giữa trung tâm, không to hơn bánh lái của ô tô, là cái di chuyển con tàu hàng không mẫu hạm này. Trong thời kỳ hiện đại này, các con tàu đều có bánh lái điện cả.

"Lái tàu cách tàu chở đạn khoảng vài trăm thước về phía sau” Iarrobino nói với các sĩ quan khi ông giảng giải "Thay đổi động cơ để dừng quán tính tiến thẳng. Sau đó đẩy tốc độ của tàu bằng tốc độ của tàu chở đạn và ném dây qua boong tàu bên kia". Nghe có vẻ dễ nhưng thực hiện, khi giật lùi động cơ, là rất khó. Thuyền trưởng Iarrobino thường nói: "Điều này thuộc về cảm giác, giống như bạn đạp thắng xe ô tô vậy”. Trở lại chiếc ghế của mình, thuyền trưởng nói tiếp "đó là việc của các bạn. Tôi sẽ ở đây và quan sát các bạn. Cứ thư giãn và cố gắng hết sức".

Tàu Oriskany đang được tiếp tế đạn dược.

Các sĩ quan cấp dưới rất thích cách dạy bảo của Iarrobino. Họ biết rằng nhiều thuyền trưởng khác sẽ không mất thời gian để quan tâm đến công việc của các sĩ quan khác, các thuỷ thủ trẻ cùng quí vị thuyền trưởng này vì khi ông đi qua boong tàu sân bay ông đều chào hỏi bất kì ai mà ông nhìn thẳng. Khi tàu đỗ tại Philippin, Iarrobino mời tất cả các sĩ quan từ cấp trung uý trở lên tham dự một bữa tiệc heo quay ngoài trời do chính tay ông chuẩn bị.

Tuy nhiên, hôm nay không dành cho việc chỉ bảo các kỹ thuật của việc thực hiện cung cấp đạn. Bộ tham mưu đã báo với Iarrobino về việc chiếc tàu kéo lưới Gidrojon của Nga đang gây rắc rối. ông sẽ tự mình chỉ đạo việc tiếp tế đạn dược. ông chắc chắn rằng sẽ không có chuyện gì xảy ra với tàu Oriskany. Anh trai của ông là Charles đã từng làm thuyền trưởng của tàu Oriskany cách đây 3 năm và Charles, hiện đang công tác tại Ban Tham mưu hỗn hợp tại Lầu Năm Góc, đã gọi điện thoại khi Charles nghe thấy sự lựa chọn của John và nói: "Hãy lưu tâm đến tàu Oriskany, Iarrobino nhé”. Charles và John là hai anh em duy nhất trong lịch sử hải quân Mỹ cùng làm thuyền trưởng cùng một con tàu Điều này không quá tệ đối với những đứa con của một người đàn ông di cư gốc Italia đến Massachusetts từ một làng luôn bị cái nghèo đói hành hạ ở bên ngoài Naples và làm tài xế. Điều này cũng không quá tệ đối với một thanh niên đã học tại trường đại học Boston trong 2 năm. Hầu hết các thuyền trưởng của các tàu sân bay đều tốt nghiệp Học viện Hải quân Mỹ. Cal Swanson tin rằng thuyền trưởng Iarrobino sẽ dễ dàng leo lên được vị trí đô đốc hải quân. ông sẽ là một trong những sĩ quan trưởng thành trong chiến tranh Việt Nam.

Tàu Oriskany dường như cũng đang chờ đợi thực hiện nhiệm vụ của mình tại Việt Nam. Là một tàu hàng không mẫu hạm thì lịch sử của nó gần như là một trang giấy trắng. Các tàu hàng không mẫu hạm khác đều mang những cái tên được công nhận ngay lập tức: Kitty Hawk, Couste Uation, Independence, Ranger, Ticonderoga, Saratoga, Forrsedal, Cosal Sea, Intrepid, Enterprise, Franklin. D. Roosevelt, Midway, Hancock. Nhưng trận đánh Oriskany ở New York có thể diễn ra trong cuộc chiến cách mạng cũng có tầm quan trọng như vậy và cái tên Oriskany không dễ dàng gì để lại chút ấn tượng gì trong tâm trí của người dân Mỹ sau 200 năm. Hạ thuỷ vào ngày 13/11/1945, chiếc hàng không mẫu hạm cuối cùng của thế hệ tàu thuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai, tàu Oriskany gần như không được ai chú ý. Chiến tranh thế giới kết thúc, con tàu được đưa về xưởng sửa chữa, và khi xung đột trên bán đảo Triều Tiên nổ thì nó vẫn chưa được sửa xong. Lại được giao nhiệm vu vào tháng 5/1952, Oriskany đến Hàn Quốc 5 tháng sau, không lực của tàu đã có màn trình diễn ấn tượng trong những tháng cuối của cuộc chiến.

Tất nhiên, tham gia đóng một bộ phim Hollywood có lẽ là kỉ niệm đáng nhớ nhất của con tàu trước khi đến Việt Nam. Tàu Oriskany vào vai một con tàu mang tên Savo trong kịch bản phim trong cuốn tiểu thuyết "Những cây cầu ở Tokori" của Janusa Míchener. Nhiều thuỷ thủ đoàn của tàu tham gia đóng vai của Wilham Holden, Mickey Rooney và Fredric March vụt sáng trong vai những viên phi công tung hoành trong chiến tranh Triều Tiên. Trong bộ phim này, cùng với tinh thần trách nhiệm, tính chuyên nghiệp mà các phi công tham gia chiến tranh Việt Nam thường gọi được thể hiện rõ nét. Kịch bản của bộ phim này được đánh giá là khá phù hợp với vai trò tương lai của tàu Oriskany. Một kịch bản mới của bộ phim có thể giúp William Holden do Jim Stockdale chỉ huy không lực của tàu Oriskany thủ vai toả sáng vì Stockdale thể hiện những phẩm chất tiêu chuẩn cho các phi công khác trong cuộc chiến.

Rick Adams là sĩ quan phục tùng Jim Stockdale và luôn cố gắng ganh đua với chỉ huy của mình.

"Stockdale à tôi nhớ là" - Adams nói - "anh ấy đã tập trung tất cả phi công của tàu Oriskany trước các cuộc không kích đầu tiên vào năm 1965 và có bài diễn thuyết cực kỳ ấn tượng kéo dài 2 tiếng. Tôi ghi nhớ một điều trong bài diễn thuyết của anh ấy. "Nếu các bạn đang cố gắng lẩn thoát những nhiệm vụ nhỏ để lao vào các cuộc chiến lớn thì xin đừng. Chiến tranh là như nó vốn có. Những cuộc chiến tranh nhỏ, đối với chúng ta, làm cho những danh sách mục tiêu hạn chế đi và những quy luật chiến tranh cũng có hạn chế. Nhưng sẽ không có những hạn chế về quy định cá nhân khi chúng ta là những quân nhân thực thi mọi nhiệm vụ được giao. Đừng bao giờ hỏi bọn làm phim Hollywood trả lời câu hỏi "Chúng ta chiến đấu vì cái gì? Chúng ta có mặt ở đây để chiến đấu vì những lợi ích của nước Mỹ mà không có kịch bản nào có thể giải thích được điều này và điều chúng ta chiến đấu vì nước Mỹ là hoàn toàn đúng đắn”.

Rick nói: "Jim Stockdale thật sự là một siêu nhân. Lần đầu tiên hải quân đụng phải khu vực tên lửa, Stockdale nói: Ok, chúng ta sẽ tiến vào và tôi sẽ chỉ cho bạn thấy trận địa tên lửa được vận hành như thế nào.Tôi không tham gia trận không kích đó, nhưng khi tôi nhớ lại, quân đội Bắc Việt bắn liền 4 quả tên lửa song song, sau khi phát nổ, chúng bay với tốc độ ngang bằng với máy bay. Quân đội Bắc Việt phóng tên lửa từ những khu vực SAM trên những sàn đất trống. Nhưng tất cả những quả tên lửa đó đều nổ tan tành mà không trúng một máy bay nào.

Việt Nam là nơi diễn ra không chiến hiện đại đầu tiên. Mỹ sử dụng tất cả những hệ vũ khí mới nhất để đảm bảo sự thống trị trên không, chống lại các hệ thống vũ khí thế hệ mới của Nga. Nhưng, ngược lại với mong muốn của Bộ Quốc phòng Mỹ, mọi chuyện không suôn sẻ F-4 dựa hoàn toàn vào tên lửa, nhưng độ tin cậy của tên lửa thì rất thấp, khả năng bắn trúng mục tiêu bay thấp và cơ động mạnh kém.

Nhưng, thật ngạc nhiên, bất chấp biết được Mỹ đã trang bị công nghệ mới, vào cuối tháng 8 và sang tháng 9 (1967), không quân Việt Nam đã trở lại bầu trời sau thất bại hồi tháng 5, đe doạ nghiêm trọng không quân Mỹ. Gặp phải không ít khó khăn và có thiệt hại, nhưng không quân Việt Nam không lùi bước. Lần này họ thay đổi cách đánh, GCI (dẫn đường bằng ra da). Hiệu quả của chiến thuật mới thật rùng mình. Từ cuối 1967 cho đến hết chiến dịch Sấm Rền (Rolling Thunder), Mig 21 bắn rơi trên 5 máy bay Mỹ cho mỗi máy bay họ bị hạ. Sau khi chiến dịch Sấm Rền kết thúc, Không quân Mỹ tổng kết rằng, thiếu huấn luyện là nguyên nhân chính của thất bại.

MiG-21 xuất kích.

Cuộc chiến tranh lần hai bắt đầu vào tháng 4/1972 với chiến dịch Freedom Train và tháng 5/1972 với chiến dịch Linebacker I. Lại lần nữa, các máy bay F-4 Hải quân Mỹ với ưu thế công nghệ lại đem lại cho không quânViệt Nam những chu kỳ thiệt hại giống như trong chiến dịch Sấm Rền. Không quân Việt Nam liền dừng tấn công máy bay Hải quân Mỹ, quay sang tấn công máy bay Không quân Mỹ, một chiến thuật đã được chứng minh là hết sức thành công vào cuối chiến dịch Sấm Rền.

Trong hầu hết mùa hè, Mig thống trị các trận đánh với máy bay của Không quân Mỹ, cho đến tháng 9 khi Mỹ thực hiện một loạt cải tiến công nghệ, contest (thử nghiệm) lại tiếp tục cho đến hết Linebacker I vào tháng 10/1972. Giai đoạn khốc liệt nhất và quan trọng nhất của cuộc chiến bắt đầu vào tháng 12/1972. Thật ngạc nhiên, Mig không có mấy tác dụng với B52 bay đêm. Nhưng chỉ với ít missions flown (phi vụ) không quân Việt Nam lần nữa lại thể hiện họ ngang bằng với các phi công F-4 Không quân Mỹ.

SỰ KIỆN VỊNH BẮC BỘ

Stockdale thường đi xung quanh boong sàn bay khi chúng tôi chuẩn bị lên máy bay và kiểm tra xem máy bay đã nạp bom đầy đủ chưa. Anh ấy thường thấy một chiếc máy bay theo ý muốn của mình và nói với viên phi công "cậu đó" và chỉ anh ta xuống máy bay. Sau đó anh ấy leo lên máy bay, thắt chặt dây an toàn và bay luôn đi. Viên phi công tròn mắt ngạc nhiên to như quả bóng bowling.

Không cho Rick Adams hay ai khác biết, Jim Stockdale đang giữ một bí mật chiến tranh lớn nhất. Anh tham gia cả 2 sự kiện ở vịnh Bắc Bộ năm 1964 mà khi đó nước Mỹ rêu rao rằng các tàu PT của Bắc Việt đã tấn công hai tàu hàng không mẫu hạm của Mỹ. Sự kiện thứ 2 buộc Quốc hội Mỹ thông qua Nghị quyết vịnh Bắc Bộ, một bước gần nhất tới lời tuyên chiến đối với cuộc xung đột ở Việt Nam mà người Mỹ có thể chứng kiến. Stockdale tin rằng sự kiện thứ 2 chưa bao giờ xảy ra. Đó là sự nhầm lẫn của các tàu Mỹ trong thời tiết xấu và lời tuyên chiến của nước Mỹ dựa trên một lời dối trá.

Sự kiện thứ nhất diễn ra vào chủ nhật, 2/8/1964. Khi đó Stockdale, 40 tuổi, tốt nghiệp trường chỉ huy Annapolis, phụ trách phi đội F-8 của tàu sân bay Ticonderoga của Mỹ. Hôm đó anh đang chuẩn bị bay tập như thường lệ. Trước khi cất cánh, anh nhận được một chi dẫn từ ban chỉ huy báo rằng tàu Maddox của Mỹ, một tàu khu trục cũ, đang tiến vào bờ biển của BắcViệt chỉ dẫn tái khẳng định rằng hải quân có quyền tiến vào lãnh hải quốc tế. Nhưng thực ra, tàu Maddox đang thực hiện nhiệm vụ thu thập tình báo.

Lúc 3 giờ chiều, khi đang bay tập, Stockdale nhận được thông báo rằng tàu Maddox đang bị tàu phóng ngư lôi của Bắc Việt đe doạ. Anh nhận được lệnh dẫn 4 chiếc máy bay đến cứu tàu Maddox. Stockdale nhớ lại "Lúc đầu chúng tôi nhận ra giọng của người kiểm soát không gian của tàu khu trục đó rất yếu, nhưng trong vòng 5 phút, khi chúng tôi cách chiếc tàu đó khoảng 80 dặm, tôi nghe thấy giọng của người kiểm soát không gian rõ như chuông kêu, làm cho tất cả chúng tôi chú ý. Giọng của anh ta giống như thể chúng ta vừa bước vào cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 3.

"Chúng tôi đang bị 3 tàu của Bắc Việt tấn công. . . ngư lôi đang lao về phía tàu. . .Chúng tôi đang phải chống trả bằng pháo trên tàu”.

Phi đội của Stockdale nhận ra 3 chiếc tàu khi chúng đang quay vô bờ. Những đợt sóng dài, tung bọt trắng dễ dàng nhận ra hơn so với các đợt sóng của tàu Maddox. Những chiếc F-8 nổ hàng loạt đạn vào 3 chiếc tàu đó và Stockdale nói vào điện đàm: "Cả 3 chiếc tàu đều bị trúng đạn, hai chiếc cố gắng cập bờ, một chiếc bị bắn hạ,. bốc cháy và đang chìm dần".

Sáng thứ 3, 4/8/4964, Stockdale đọc các bản tin được đánh điện tín đến tàu thấy rằng Tổng thống Lyndon Johnson đã gặp gỡ với các quan chức của Bộ Ngoại giao, của Lầu Năm Góc. Họ đã quyết định không có động thái trả đũa vụ tấn công đó, coi đó là một sự kiện đơn lẻ do một chỉ huy tàu PT của Việt Nam hấp tấp gây ra. Một tàu sân bay của Mỹ là Turner Joy đã đến hỗ trợ tàu Maddox và cả buổi chiều thứ 3 đó Stockdale phải bay canh chừng cho cả 2 chiếc tàu. Khi anh rời khỏi 2 chiếc tàu đó vào lúc 6 giờ chiều, những đám mây đen đang đổ sập xuống bầu trời và biển động sóng dữ dội với những con sóng đầu bạc. Khi hạ cánh xuống tàu sân bay Tico, Stockdale có thể nhìn thấy những ánh chớp loé lên từ phía Tây Bắc. Anh ăn xong bữa tối trong phòng nghỉ và trao đổi vài điều với sĩ quan bảo dưỡng máy bay và sau đó bước vào phòng chuẩn bị của phi đội. Đêm hôm đó không có lịch bay. Hai chiếc F-8 đã sẵn sàng trong tình trạng báo động, đặt ngay máy phóng máy bay, nhiên liệu và vũ khí đã chất đầy, phi công trong buồng lái nhưng động cơ chưa khởi động chuẩn bị phóng đi. Trời lúc đó nóng và ẩm, rất khó chịu. Máy điều hoà nhiệt độ trong phòng chuẩn bị thổi ra những luồng khí ẩm, và dường như đầu hàng trước nhiệt độ ngoài trời. Stockadale biết rằng bầu trời đầy sấm chớp trên vùng biển vịnh Bắc Bộ có thể gây ra những trò đùa đối với những chiếc radar lạc hậu. Anh đang nói chuyện với một viên phi công thì nhận ra hai chiếc máy bay đó đã khởi động cánh quạt chuẩn bị phóng đi. Một sĩ quan từ phòng trung tâm thông tin tác chiến ngó đầu vào phòng chuẩn bị và chỉ Stockdale ra ngoài. Viên sĩ quan hỏi: "Họ đã sẵn sàng chưa?". Stockdale trả lời anh không biết chuyện gì đang diễn ra. Viên sĩ quan bảo với anh rằng đài thông tin cho biết hai tàu Maddox và Turner Joy có thể bị tấn công và bộ  tham mưu đô đốc yêu cầu phi đội phải xuất kích để yểm trợ cho hai chiếc tàu đó. Sau khi 2 chiếc phi cơ xuất kích thì 2 chiếc F-8 trong trạng thái báo động cũng sẽ nối đuôi theo.

Stockdale túm lấy túi đồ bay và chạy ra boong tàu. Bầu trời tối đen, thời tiết xấu và tỷ lệ xảy ra tai nạn của F-8 cao khiến anh nghĩ rằng, là chỉ huy phi đội, anh phải là người đầu tiên phải bay. Chỉ có anh mới biết những chiếc tàu ngư lôi của Bắc Việt Nam vận hành như thế nào và hỗ trợ cho nhau như thế nào. Chẳng ai trong hai viên phi công vừa xuất kích tham gia nhiệm vụ vào ngày chủ nhật vừa rồi. Và Jim Stockdale cũng thuộc tuýp người năng nổ nên anh không muốn bỏ lỡ cơ hội này. Anh trèo lên một chiếc F-8 và hét to lên trong tiếng ồn của động cơ phản lực: "Mở cáp ra và khởi động máy phóng máy bay! Tôi đã sẵn sàng rồi”.

9 giờ 30 đêm thứ 3 ngày 4/8/1964, giữa hai tàu khu trục của Mỹ luôn liên lạc điện đài khi tiến về phía Tây tiếp theo sau là những lời cảnh báo về ngư lôi và phương hướng. Cả hai chiếc tàu đang phải lẩn trốn, huyển hướng một cách miễn cưỡng và tàu Turner Joy bắt đầu nã đạn vào những chiếc tàu bị cho là tàu ngư lôi của Bắc Việt.

USS Turner Joy năm 1964.

Stockdale nói: "Ngồi trên máy bay tôi có thể nhìn thấy rõ mặt biển và phát hiện ra bất kỳ chiếc tàu nào nếu có. Tôi không phải nhìn qua sương mù và bọt nước giống những chiếc khu trục và tôi có thể quan sát mọi di chuyển của các tàu khu trục đó một cách rõ ràng”.

Khi một chiếc tàu khu trục phát điện đàm rằng tàu này đang bị một tàu nhỏ của Bắc Việt tấn công khoảng 20 dặm về bên trái, Stockdale vòng máy bay và nhấn nút tên lửa nhắm vào vị trí mà tàu khu trục đó vừa thông báo. Anh cố gắng hết sức tìm ra mục tiêu và mồ hôi đổ ra rất nhiều. "Bình tĩnh lại và suy nghĩ đi Jim” anh tự nhủ, sau một giờ tìm kiếm không có kết quả "Mình đang tìm kiếm cái gì đây? Nhìn lại đồng hồ đo độ cao. Ở đây có vấn đề không chính xác. Những chiếc tàu khu trục đó đang la hét về những cuộc xung đột trên biển thì những ánh sáng đạn bắn nhau đâu? Vậy những vệt sóng rẽ của tàu đâu? Ngày hôm kia mình đã chứng kiến tất cả diễn cảnh của cuộc chiến giữa các tàu nhỏ ngay giữa ban ngày. Những dấu hiệu đó phát hiện rõ như ngọn hải đăng trong đêm tối như hôm nay chứ!".

Khi hạ cánh xuống tàu Tico, anh bước vào phòng chuẩn bị và gặp 10 viên sĩ quan. Có người hỏi anh có chuyện gì vừa xảy ra vậy Stockdale trả lời anh chẳng thấy gì ngoài đêm tối và hoả lực của hải quân Mỹ. Thái độ của buổi tường thuật lại sự việc vừa rồi lại hoá ra lại trở nên rất nực cười với việc Stockdale thêm thắt cử chỉ để thể hiện cuộc tìm kiếm thất bại của chiếc F-8 của anh và việc tàu khu trục nhả đạn bừa bãi như thế nào.

"Hãy coi kìa", có ai đó nói to lên: "Đây là điều mà Herrick, đô đốc hải quân trên tàu Maddox, đã thông báo đến Washington và cho toàn thế giới nói chung vào tối nay”.

Đó là cuốn nhật kí liên lạc hàng hải. Trên cuốn sổ đó hiện rõ tất cả những thông báo gửi từ Maddox từ khi Stockdale rời tàu Ticonderoga. Thoạt đầu, những thông báo đó giống như những điều mà anh đã nghe thấy trong điện đàm, những bản báo cáo nóng hổi về hai tàu khu trục là nạn nhân của vụ tấn công. Nhưng đến trang rưỡi cuối, thì bản nhật kí có sự khác biệt. Những thông tin ở trang này thể hiện những nghi ngờ về tính đúng đắn của những thông tin trước. Người ta nghi ngờ về việc liệu có tàu của Bắc Việt xuất hiện thực sự không. Stockdale thấy rõ ràng đô đốc hải quân Herrick, chỉ huy cả hai tàu khu trục, cuối cùng đã nhận ra sự kiện thông báo tấn công là kết quả của sự nhầm lẫn và cố gắng cẩn thận đưa ngay những nhận xét đó mà không làm cho bản thân ông và toàn bộ ban chỉ huy giống như những kẻ đần độn. Herrick thúc giục những người có thẩm quyền nên có sự đánh giá toàn diện về sự nhầm lẫn đó trước khi đưa tiến hành những hành động không hợp lý.

Sáng hôm sau lúc 5 giờ, Jim Stockdale bị một viên sĩ quan boong đánh thức. Thuyền trưởng cử anh ta đến để báo cho Stockdale chuẩn bị sẵn sàng để chỉ huy phi đội tấn công trả đũa Bắc Việt theo lệnh của Washington.

"Trả thù vì điều gì".

"Vì vụ tấn công các tàu khu trục đã qua thưa chỉ huy”.

Tháng 9/1965, Rick Adams biết tin rằng Bắc Việt thông báo là họ bắn hạ và bắt được James Bond. Adams rùng mình. Đó là dấu hiệu đầu tiên là Jim vẫn ổn. James Bond là tên gọi của Jim Stockdale. Anh thường dùng mã số 007 để liên lạc điện đàm khi bay. Phi đội của tàu Oriskany cũng sơn mã số 007 lên máy bay của mình. Bắc Việt, theo lời kể của Rick Adams, có thể đã áp dụng mọi chiến thuật khai thác đối với James Bond. Anh ấy có thể bị tra tấn và ép buộc phải khai báo. Nhưng anh ấy sẽ không bao giờ tiết lộ một bí mật lớn nào cả. Bạn có thể tin tưởng vào điều đó và Rick Adams luôn đánh cược vào điều đó.

Bức tranh vẽ trận oanh kích thành phố Vinh của phi đội F-8 này được R.G. Smith vẽ theo lời kể của James B. Stockdale.

Thuyền trưởng Jonh Iarrobino không biết Jim Stockdale. Ông nắm quyền chỉ huy tàu Oriskany vài tháng sau khi Stockdale bị bắn hạ. Nhưng ông có thể cảm thấy tinh thần Stockdale vẫn hiện diện trên con tàu này. Các phi công của tàu Oriskany cũng cảm nhận được điều đó nhưng không có nghĩa là bạn phải thích cái cách mà cuộc chiến đang diễn ra. Iarrobino thường nói chuyện với Spwett, chỉ huy không lực, người thay thế Stockdale. Thuyền trưởng nói rõ rằng không nên nói lại những điều đã xảy ra vì điều này sẽ gây ảnh hưởng không tốt đến kỉ luật của quân đội nói chung và kỉ luật của tàu nói riêng. Họ nói về việc làm chẳng thông minh chút nào khi những phi công của họ vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng dưới màn lửa của pháo phòng không để tấn công một cây cầu nhỏ giống như cầu Cổ Chai.

"Bắn sập nó hôm nay - thuyền trưởng nói - thì họ sẽ sửa lại nó ngay ngày mai".

KHỞI ĐỘNG

Là một người đàn ông thấp, gầy, 58 tuổi, Sharp ít khi nói lớn. Từ đệm mà ông dùng nhiều nhất là "chết tiệt”. Nhưng Sharp thấy phiền lòng khi ông nghĩ đến việc Washington đang trói buộc những viên phi công của ông vào những điều hạn chế, mà theo quan điểm của ông đã vi phạm những nguyên tắc của chiến tranh. Washington thông qua những mục tiêu để tấn công dựa trên nguyên tắc hai lần thảo luận. Sharp nghĩ đó là cách điều hành công việc ù lì. Nhưng điều này ít nhất cũng thể hiện một sự cải thiện trong những ngày đầu của cuộc không kích, khi các cuộc không kích được chỉ đạo tiến hành vào một ngày cố định nào đó, mà không cần đắn đo về điều kiện thời tiết hay liệu mục tiêu có bị bắn trúng hay không. Cách thức này đang hoạt động vào lúc này. Sharp đã nói chuyện với lực lượng không quân và hải quân tham gia chiến tranh Việt Nam, và đệ trình những đề nghị của các lực lượng này cho ban tham mưu hỗn hợp ở Lầu Năm Góc. Ban tham mưu này có thể thêm vào hoặc gạch bỏ những mục tiêu và gửi danh sách này đến Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Tuy nhiên, trước khi bản danh sách đó đến được tay của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, một loạt "những thiên tài "ở Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao thêm những lời nhận xét của họ và những gợi ý thay đổi của mình và danh sách đó. Cuối cùng khi bản danh sách được gửi đến Tổng thống để ông quyết định xem mục tiêu nào cần đánh phá và Tổng thống thực hiện việc này vào bữa trưa ngày thứ 3 tại Nhà Trắng có sự tham dự của bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Cố vấn an ninh quốc gia và Thư kí báo chí của Tổng thống. Không có sĩ quan quân sự, thậm chí cả Chủ tịch Uỷ ban tham mưu hỗn hợp, tham dự cho đến tận cuối năm 1967. Lyndon Johnson đang chăm chú nhìn một tấm bản đồ với những cái tên mà ông chẳng bao giờ cóthể phát âm chính xác, ông đặt cả nắm đấm lên bản đồ và nói rằng các ngài có thể tấn công những vị trí này, không thể tấn công những vị trí kia.

Đô đốc U.G. Sharp - TL Hạm đội 7 (1967-1969).

Lyndon Johnson, muốn duy trì sự quản lý dân sự chặt chẽ đối với quân sự, điều này cũng công bằng,nhưng Sharp nghi ngờ rằng thái độ của Tổng thống bị ảnh hưởng rất nhiều tới Robert Mc Namara. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có thể đã trở thành một giám đốc có uy tín cao của công ty ôtô Ford và là người rất giỏi số liệu, nhưng đối với Sharp, Mc Namara là chúa của sự mâu thuẫn, một người đàn ông với khuôn mặt nghiêm khắc và có tính cách kiêu ngạo, nhưng lại là một kẻ tâm thần khi muốn mình thể hiện cả hai mặt tính cách đó. Sau chiến tranh, Sharp không ngạc nhiên khi đọc bản nhật kí Mc Namara gửi cho Tổng thống Johnson vào giữa năm 1965, trong đó ông khuyên Tổng thống về cách thức tiến hành chiến tranh trên không ở Việt Nam như thế nào.

"Hãy nhấn mạnh sự đe doạ!". Mc Namara nói với Johnson "Cuộc chiến tranh trên không này cần phải tạo dựng để tận dụng nỗi sợ hãi về các cuộc tấn công trong tương lai. Trong bất kì điểm nào sức ép lên Bắc Việt phụ thuộc không chỉ vào mức độ ném bom hiện đại mà còn sự đe doạ tiềm tàng về sự tàn phá tương lai, điều này có thể tránh được bằng việc chấp nhận một số điều khoản trong các cuộc đàm phán.

Hạn chế tối đa việc làm mất thể diện của Bắc Việt. Chương trình đàm phán phải được dàn dựng để tạo điều kiện thuận lợi về mặt chính trị cho Bắc Việt tham gia đàm phán và chấp nhận các điều khoản đưa ra trong cuộc đàm phán. Chương trình đàm phán còn thuận lợi hơn nữa về mặt chính trị cho Bắc Việt tham gia đàm phán khi việc ném bom trên lãnh thổ của họ không diễn ra.

"Tránh những rủi ro và thiệt hại quá mức. Chiến dịch ném bom nên tránh hoặc hạn chế khả năng leo thang để không phải đối đầu với Liên Xô hoặc Trung Quốc và gây chấn động đến mối quan hệ với các nước đồng minh và bạn bè”.

Hay nói cách khác, Mc Namara, người đứng đầu ban cố vấn quân sự về phía dân sự của Tổng thống Johnson, muốn nước Mỹ cần phải ném bom đủ để đe dọa Bắc Việt phải nhượng bộ một số điều khoản, ném bom theo định kì để xem Bắc Việt có đầu hàng hay không.

Đó không phải là cách thức mà đô đốc Sharp, một trong những sĩ quan quân sự cao cấp trong quân đội Mỹ cho rằng chiến dịch không kích sẽ diễn ra. Bắc Việt là một nước có nền kinh tế kém phát triển chủ yếu dựa vào nông nghiệp trồng lúa. Lầu Năm Góc chỉ tìm ra 94 mục tiêu quân sự quan trọng về nước này. Nước Baltimore còn có nhiều mục tiêu quân sự hơn Bắc Việt. Theo quan điểm của Sharp, không cần thiết phải suy nghĩ phức tạp để đề ra một chiến dịch không kích có kết quả cao. Bắc Việt không phải nước Đức trong Thế chiến lần thứ hai.

Cũng có những cuộc tấn công trả đũa sau sự kiện vịnh Bắc Bộ, và sau khi Việt cộng tấn công trại lính của Mỹ của miền Nam Việt Nam. Sau đó, ngày 2/3/1965, cuộc tấn công đầu tiên của chiến dịch không kích chính thức mang tên Sấm Rền diễn ra. Cuộc không kích do 104 máy bay Mỹ và 19 máy bay của miền Nam Việt Nam nhằm vào một kho đạn và căn cứ hải quân nhỏ ở khu vực phía Nam của miền Bắc Việt Nam ở Quảng Bình. Giới quân sự coi mục tiêu đó không quan trọng và 15 ngày sau đó ủy ban tham mưu hỗn hợp đệ trình một chiến dịch ném bom gồm 4 giai đoạn cho Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Robert Mc Namara. Chiến dịch này kéo dài 12 tuần để cô lập miền Bắc Việt Nam và ngăn chặn Hà Nội được Trung Quốc và Liên Xô tiếp viện và sau đó phá hoại khả năng về quân sự và công nghiệp của Bắc Việt. Giai đoạn thứ nhất nhằm cắt đứt hệ thống liên lạc của miền Bắc - đường sắt và khu cầu cống ở khu vực miền Nam. Giai đoạn thứ hai sẽ tập trung phá huỷ những vùng đất nối liền với Trung Quốc. Giai đoạn thứ ba sẽ phong toả các hải cảng của Bắc Việt - thả ngư lôi xung quanh cảng Hải Phòng là một ưu tiên - và giai đoạn cuối cùng sẽ là giai đoạn đỉnh điểm, nhằm không kích lại toàn bộ những mục tiêu trước đó nếu cần thiết.

12 tuần. Nếu như sử dụng sức mạnh không quân, như Lầu Năm Góc đã tuyên bố, thì đó là cách mà chiến dịch không kích sẽ diễn ra. Đó không phải là nhiệm vụ hay công việc của giới quân sự xem xét những dự tính chính trị của một chiến dịch như vậy và đô đốc Sharp và những nhà lãnh đạo quân sự khác sẽ không thay đổi ý kiến và cách thức hiệu quả nhất để nghiền nát Hà Nội khi họ thấy những lời đề xuất bị từ chối hoặc bị hoãn xem xét bởi những nhà lãnh đạo dân sự.

Khởi đầu chiến dịch không kích, máy bay Mỹ quần đảo suốt ngày, nhằm vào những mục tiêu nằm ở phía Nam của miền Bắc Việt Nam, chủ yếu là hệ thống giao thông. Đến mùa hè năm 1965, máy bay Mỹ bắt đầu ném bom vào phía Bắc của Hà Nội. Tháng 8/1965, khoảng 65 máy bay tham gia vào các cuộc không kích, tháng 9 số lượng máy bay lên đến 120 chiếc. Nhịp độ của cuộc chiến trên không tăng dần cho đến mùa Giáng sinh, khi có lời kêu gọi ngừng ném bom trong 37 ngày để xem Bắc Việt đã sẵn sàng nhượng bộ hay chưa.

Bắc Việt vẫn "ngoan cố”.

Lực lượng oanh kích chính của không quân Mỹ ở Bắc Việt trong chiến dịch Sấm Rền là F-105 Thần sấm. F-105B ban đầu được thiết kế là máy bay ném bom nguyên tử chiến thuật tầm xa, bay thấp dùng ở châu Âu. Nó có cánh bé để bay nhanh và khoang mang bom hạt nhân. F-105D với hình dáng gần như giống hệt được phát triển làm máy bay ném bom hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, với thùng dầu ở vị trí khoang chứa bom.

F-105 gặp vấn đề lớn về bảo trì, nhưng đã được giải quyết trước chiến dịch. Đa số F-105 model có một phi công, nhưng cũng có F-105F có 2 phi công dùng cho các nhiệm vụ đặc biệt. F-105 là loại máy bay nhanh nhất thế giới ở tầm thấp, và cho dù được thiết kế chuyên biệt cho ném bom, trong chiến dịch Sấm Rền (Rolling Thunder), F-105 kịch chiến với Mig nhiều hơn so với toàn bộ các máy bay khác cộng lại.

Một phi đội F-105 trên bầu trời Bắc Việt Nam.

F-105 mang khẩu M-61 (20mm - Vulcan), với tốc độ bắn 6.000 viên /phút, và khi sử dụng như tiêm kích, có thể mang 4 tên lửa tìm nhiệt Aim-9 Sidewinder treo ở hai giá đúp. Giá đúp này gây ra nhiều sức cản, và làm giảm khối lượng bom đạn mang theo, nên ít khi F-105 mang Aim-9 trong các phi vụ ném bom. Vì cánh nhỏ nên cung cấp rất ít lực nâng cho F-105 khi ngoặt, nó nổi tiếng vì kém cơ động, nhưng bất chấp khả năng lượn kém, khẩu can non và tốc độ cao sau khi đã vứt bom khiến cho chiếc F-105 được điều khiển tốt rất hữu dụng trong các cuộc không chiến chống lại Mig 17.

Một nửa các đơn vị không chiến của Hải quân Mỹ trang bị F-8, một máy bay tiêm kích nhanh và cơ động tốt, trang bị súng 20mm Colt Mark 12 và 2 hoặc 4 tên lửa Sidewinder ở ngang sườn, và một bộ radar có khả năng hạn chế. Phi công F-8 được huấn luyện đặc biệt tốt với các trận đánh quần vòng (dogflight) và tự hào về thành tích. Họ tin rằng máy bay của họ là loại tốt nhất trong không chiến trên thế giới. F-8 xuất kích từ các tàu sân bay, thuộc thế hệ Project 27 – Charlie (Oriskany nằm trong số này).

Cả không quân và hải quân sử dụng F-4 Phan tom II, hai ghế. Ban đầu F-4 được phát triển nhằm đem lại cho hải quân lực lượng tiêm kích trang bị radar và tên lửa, không quân cũng chọn luôn nó làm máy bay chiến đấu đa năng. Hải quân gọi F-4 là F-4B; không quân gọi là F-4C, nhưng về bản chất chúng là một loại máy bay. Từ lúc đầu, F-4C trở thành lực lượng tiêm kích chủ đạo của không quân, nhưng F-4B thì chia sẻ nhiệm vụ với F-8. Trên phần lớn các khía cạnh, F-4 là một máy bay tuyệt vời, nó tăng tốc nhanh, bay gấp đôi tốc độ âm thanh ở tầm cao và siêu thanh ở tầm thấp, và có hệ thống radar cực mạnh vận hành bởi người phi công thứ hai ngồi ở ghế sau.

Ở F-4 hải quân, phi công ngồi sau là navigator, gọi là RIO (radar intercept officer). Ở F-4 không quân, phi công ngồi sau là người vừa mới tốt nghiệp bay, thường được biết đến như GIB (guy in back). F-4 của không quân cũng thường mang tổ hợp điều khiển bay dùng cho GIB; F-4 hải quân thì không. Khi không chiến, F-4 có thể mang tới 8 tên lửa, 4 Aim-9 tìm nhiệt và 4 tên lửa dẫn đường bằng radar tầm xa Aim-7 Sparrow. Theo xu thế, F-4 không trang bị súng, và trên thực tế, ít phi công yêu cầu lắp đặt chúng.

F-4B của HQ Mỹ.

Các tên lửa không đối không mà máy bay Mỹ mang được kỳ vọng sẽ đem lại ưu thế về không chiến. Cả ba loại máy bay đều có thể mang Sidewinder, một loại tên lửa tìrn nhiệt tương đối cũ, được sử dụng hiệu quả trong chiến trận năm 1958 bởi những phi công Trung Hoa Dân quốc. Aim-9b của không quân và hải quân vào đầu chiến dịch Sấm Rền nhẹ chỉ 164 pounds với 25 pound đầu nổ (trong đó 10,5 pound là chất nổ) và dễ vận dụng. Khi đầu dò hồng ngoại ở đầu Aim-9 cảm nhận được sức nóng từ ống xả động cơ của đích ngắm, tên lửa reo một tín hiệu âm thanh vào tai nghe của phi công. Phi công điều khiển máy bay tiến vào khu vực bắn hiệu quả của tên lửa (missile envelop) - cơ bản là một hình nón 30 độ, ở sau mục tiêu 1 dặm hoặc ít hơn - và bắn tên lửa, tên lửa sẽ tự lao vào nguồn nóng. Có nhiều ưu thế chiến thuật với tên lửa tìm nhiệt. Giờ đây, thay vì phải tiếp cận trong vòng 2000 feet để dùng cannon, máy bay trang bị tên lửa có thể tấn công từ xa đến gần 1 dặm trong một khu vực rộng phía sau mục tiêu.

Sidewinder có một số nhược điểm. Chiến đấu cơ chỉ có thể mang số lượng ít (4 quả với F-4 và F-105, và 2 hoặc 4 với F-8) bằng giá treo ngoài, và tổ hợp tên lửa - giá treo gây nên lực cản phụ trội làm giảm độ cơ động. Phi công cũng biết rằng Aim-9 mới được kiểm tra bằng các mục tiêu ném bom tương đối không cơ động ở độ cao lớn; hiệu quả của Aim-9 với mục tiêu tầm thấp đang cơ động vẫn chưa được chứng tỏ (gần như ngay khi Aim- 9 được đưa vào sử dụng, các phi đội đã nhận thức được vấn đề của tên lửa trong không chiến, và yêu cầu phi công lao xuống thấp và lượn để tránh các tấn công bằng tên lửa tìm nhiệt. Điều gần giống hệt cũng xảy ra với không quân Bắc Việt về sau trong chiến dịch Sấm Rền. Dẫu vậy Aim-9 làm tăng đáng kể tiềm năng của máy bay Mỹ, và máy bay địch phải "tôn trọng" nó mà bị giới hạn khả năng cơ động.

Loại Aim-7 dẫn bằng radar dùng cho F-4 thậm chí còn cung cấp ưu thế hơn rất nhiều so với Aim-9. Đây là loại tên lửa có thể bắn từ mọi góc độ quanh mục tiêu, thay bằng chỉ bắn từ phía sau. Nó thực sự trở thành điểm đột phá - máy bay Mig không có khả năng này, nên F-4 có thể bắn sớm hơn địch thủ nhiều. Aim-7 cũng có tầm xa hơn nhiều Aim-9, vào khoảng 12 dặm nếu tấn công đối đầu và 3 dặm từ phía sau. Sparow nặng 400 pounds, mang đầu đạn 65 pound, để giảm tồi thiểu lực cản và không choán nhiều chỗ, nó được treo nửa chìm trong thân của F-4.

Tên lửa AIM-7 Sparow.

Aim-7 là loại tên lửa bán chủ động sử dụng kết hợp với F-4 dùng radar tìm và bám mục tiêu. Ở chế độ bình thường, radar như một bóng đèn trong phòng, khi nó bám vào mục tiêu, thì thu hẹp lại thành một tia sáng chiếu vào mục tiêu. Aim-7 bay theo tia chiếu của radar, hướng về tia phản xạ từ mục tiêu. Mặt nhược là để dẫn Aim-7, radar phải bám liên tục vào mục tiêu trong toàn bộ thời gian tên lửa đang bay, và thứ tự bắn Aim-7 rất mất thời gian và phức tạp. Hơn nữa, radar và Aim-7 không tốt lắm với mục tiêu bay phía dưới F-4, nhất là ở độ cao thấp, bởi hiện tượng nhiễu địa vật vốn tác động đến tất cả các radar vào thời kỳ đó. Khi tia chiếu của radar chạm đất, nó tạo ra đám phản xạ vào radar, khiến cho gần như không thể nhận dạng một máy bay đang bay thấp hoặc quan sát xuống từ trên cao. Bởi vì nhiễu địa vật, quy tắc là tấn công mục tiêu cùng độ cao hoặc cao hơn F-4 để Aim-7 có hiệu quả. Càng cao hơn mặt đất thì càng tốt. Đây là vấn đề chính trong chiến tranh Việt Nam.

Đầu đạn của Aim-7 và Aim-9 có đầu nổ proximity fuse, sẽ kích nổ khi tên lửa bay gần mục tiêu mà không cần phải đâm trúng. Mặt nhược là cả hai tên lửa đều có khoảng bắn tối thiểu lớn, là khoảng an toàn để tránh cho tên lửa không nổ ngay khi vừa được bắn. Ở trong khoảng tối thiểu này - khoảng 3000 feets ngòi nổ sẽ không được kích hoạt; tên lửa bắn trong khoảng này đơn giản chỉ thành một viên đạn lớn, đắt đỏ và vớ vẩn. Khoảng bắn tối thiểu này lại là bắt đầu của khoảng bắn hiệu quả của cannon (không tồn tại ở F-4), có hiệu quả hơn ở tầm gần. Cannon bị coi là quá khứ người ta nói Mcnamara đã bảo rằng trong chiến tranh hiện đại, ý tưởng gắn cannon cho máy bay là cổ hủ như là mũi tên và cây cung.

Các cuộc không kích lại được khôi phục vào ngày 31/11/1965 và thời gian mà Cal Swanson và phi đội 162 đến Yankee Station ngày 8/7/1966, thì nhà máy điện Uông Bí, quốc lộ 5 Hà Nội - Hải Phòng và những kho dự trữ và cung cấp xăng dầu đã bị ném bom lần đầu tiên. Và cầu Cổ Chai là một trong những mục tiêu được đưa ra cho các phi công Mỹ trong chiến dịch của Washington để tăng sức ép lên Hà Nội phòng khi để tránh những rủi ro và thiệt hại quá mức.

Hà Nội có rất ít Mig và để chống lại sự bất công bằng lớn lao này Bắc Việt đã chơi một cuộc chơi khá khôn khéo, chọn lựa rất cẩn thận khi phải đối đầu với người Mỹ trong các cuộc không kích. Swanson đã có một phép toán cứ 99 máy bay Mỹ cất cánh thì mới phát hiện được một chiếc Mig. Nếu phi đội 162 phải thực hiện những nhiệm vụ quan trọng trong cuộc chiến này thì các phi công của phi đội này phải giỏi ném bom mục tiêu.

Trong chiến tranh thế giới lần thứ 2 , máy bay của không quân Mỹ thực hiện hầu hết các cuộc ném bom vào các mục tiêu cố định, ném bom rải thảm toàn bộ một khu vực nào đó. Lúc đó chẳng có mấy ai quan tâm đến dân thường sống trong khu vực bị ném bom dải thảm. Nhưng ở Việt Nam, do tính chất của các mục tiêu và do yêu cầu chính xác và hạn chế gây thương vong cho thường dân của Washington nên máy bay tham gia các cuộc ném bom phải thực hiện một số ngoại lệ. Máy bay phải bay cách mục tiêu ở góc từ 30 độ đến 60 độ và thả bom từ khoảng cách 6000 feet.

Kiểu ném bom này đã đi sâu vào suy nghĩ của người dân thế giới trong cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai được thực hiện ở Việt Nam bằng máy bay B52 của Bộ Chỉ huy không quân chiến lược (SAC) và mãi đến giai đoạn cuối cùng của chiến dịch không kích, máy bay B52 mới được sử dụng để tiến hành các cuộc ném bom trong khu vực miền Nam Việt Nam hoặc ở khu vực phi quân sự - không nhắm vào các mục tiêu cố định mà tập trung vào các khu vực bị nghi ngờ là nơi đóng quân của quân giải phóng trong rừng. Chiếc máy bay B52 có 8 động cơ, có sải cánh dài đến 195 feet (lớn hơn gấp 5 lần cánh của F-8) và thân dài 156 feet. F-8 thường phải bay thấp xuống thì mới cắt bom với khối lượng 6500 pound và dễ bị pháo cao xạ hạng nặng phát hiện và bủa vây bằng lưới lửa; B52 mang 85500 pound bom và thả bom theo chiều thẳng đứng từ một độ cao mà không có ai đứng dưới mặt đất nhìn thấy.

Việc lao xuống thấp và ném bom diễn ra ở miền Bắc Việt Nam do máy bay F-8 và máy bay ném bom chiến thuật thực hiện được gọi là "ném bom chính xác". Việc cắt bom chắc chắn chính xác hơn việc ném bom dải thảm do máy bay B52 thực hiện ở miền Nam Việt Nam. Nhưng các phi công F-8 không có khái niệm về việc ném bom với độ chính xác tuyệt đối. Thậm chí trong điều kiện tốt nhất, trong khi luyện tập, không có ai nhắm bắn vào máy bay và mục tiêu hoàn toàn hiện rõ thì viên phi công ném bom chiến thuật thấy hài lòng khi anh ta cắt bom trong bán kính 50 feet của mục tiêu. Còn như trong điều kiện của chiến tranh với hàng loạt tên lửa phóng lên bắn liên tiếp thì việc cắt bom chắc chắn chẳng bao giờ chính xác cả.

Chiếc A-4 "ó trời" là chiếc máy bay ném bom chủ lực trên tàu Oriskany và vì máy bay ném bom giữ vai trò quan trọng trong các cuộc không kích nên có những trò chế giễu giữa hai phi đội tấn công A-4, những viên phi công luôn tự coi họ rất quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ quan trọng nhất và hai phi đội máy bay chiến đấu F-8 luôn nghĩ ràng họ chỉ là phi công ném bom tạm thời trên tàu Oriskany này. Tuy nhiên, máy bay A-4 không thể so với những chiếc máy bay chiến thuật do lực lượng không quân sử dụng. Chiếc A-4 là chiếc máy bay một người lái, kiểu dáng cuối cùng của loại máy bay đơn giản; nó là loại máy bay nhỏ và chật hẹp đến nỗi bạn có thể nói đùa rằng bạn bị kẹt ngay trong máy bay. Đôi khi A-4 được gọi theo tên của người thiết kế là Heinemann Hotrod. A-4 còn thua xa chiếc F-105 "thần sấm"; F-105 cùng với F-4 "con ma" là máy bay ném bom chủ lực của không quân Mỹ. F-105 có thể mang khoảng 8000 pound bom, so với khoảng 3000 pound bom mà A-4 có thể mang. "Thần sấm" F- 105 rất thô, cồng kềnh và không thể lượn lách trong các cuộc đối đầu trên không. Nhưng F-105 và F-4 là những máy bay ném bom hiệu quả nhất được sử dụng trong cuộc chiến này. Phi công của không quân Mỹ bay từ các căn cứ ở Thái Lan và miền Nam Việt Nam thả nhiều bom hơn các phi công hải quân.

Máy bay A-4 Skyhawk của HQ Mỹ.

Hải quân và không quân tham gia ném bom trong những cuộc tấn công phối hợp ở giai đoạn đầu của chiến dịch không kích. Mỗi đơn vị được giao cho một khoảng thời gian nhất định để bay đến mục tiêu và thực hiện nhiệm vụ của mình. Nhưng do có quá nhiều máy bay tham gia không kích nên dẫn đến sự lúng túng và nguy hiểm. Lực lượng không quân bay từ xa đến, phải tiếp thêm nhiên liệu từ máy bay tiếp nhiên liệu trong khi lực lượng không quân hải quân chỉ phải bay một đoạn đường ngắn từ những chiếc hàng không mẫu hạm từ ngoài biển vào. Một uỷ ban hỗn hợp đã được thành lập để tập trung giải quyết vấn đề này, khuấy động sự căng thẳng vốn có giữa hai lực lượng. Người ta đã đưa ra mộtgiải pháp là chia miền Bắc Việt Nam dọc theo trục Bắc- Nam. Lực lượng không quân hải quân phụ trách các cuộc tấn công ở nửa phía đông và lực lượng không quân phụ trách nửa phía tây, nhưng hầu hết các mục tiêu quan trọng nằm ở nửa phía đông.

Sau nhiều lần tranh cãi, một giải pháp đã được chấp nhận chia miền Bắc Việt Nam thành 6 khu vực địa lý gọi là 6 tuyến khu vực. Lúc đầu hải quân nhận khu vực 6 gồm có Hà Nội và Hải Phòng, hai thành phố lớn của Bắc Việt. Nhưng lực lượng không quân lại một lần nữa tranh cãi rằng hầu hết các mục tiêu quan trọng đều nằm ở khu vực 6 này. Vì vậy khu vực 6 lại phải đưa ra hàng 6A và 6B với một vạch cắt ngang giữa Hà Nội, dọc theo đường xe lửa. Lực lượng không quân hải quân có nhiệm vụ tấn công ở  phía đông, khu vực 6B, gần với biển có thành phố Hải Phòng. Đôi khi đơn vị này có thể tiến sang phạm vi của đơn vị kia để tấn công vào các mục tiêu đã được lựa chọn.

Theo cách định nghĩa của nó thì chiến lược của người Mỹ tập trung vào việc cố gắng ngăn chặn những luồng vận chuyển đạn dược và vũ khí vào miền Nam. Hệ thống đường sắt của Bắc Việt dài 13.000 dặm do Paul Doumer, toàn quyền Pháp ở Đông Dương phôi thai xây dựng từ 1896 đến 1902 trở thành một mục tiêu quan trọng.

Cầu Paul Doumer (Long Biên) ở khu vực ngoại ô của Hà Nội là tuyến đường tiếp viện chính vào Hà Nội. Chiếc cầu này là một khu vực tấn công của lực lượng không quân và Washìngton không cho phép ném bom khu vực này. Xa hơn về phía nam, khoảng 70 dặm là một điểm nối quan trọng của hệ thống đường sắt tại Thanh Hoá. Cầu Thanh Hoá bắc qua con sông Mã luôn cuồn cuộn nước đỏ đã bị Việt Minh dùng thuốc nổ đánh sập vào năm 1945. Năm 1957, với sự giúp đỡ của các kỹ sư Trung Quốc, Bắc Việt mới lại xây dựng lại cây cầu bắc qua con sông Mã này. Cây cầu mới này được hoàn thành vào năm 1964 mang một cái tên mới - cầu Hàm Rồng (thực ra nó có tên Hàm Rồng từ thời Pháp), dài 540 feet, rộng 56 feet và cách mặt sông 10 feet. Cây cầu có hai thanh thép kéo dài dựa trên những cọc xi măng ở giữa và ở hai đầu có trụ xi măng.

Bảo vệ cầu Long Biên.

Năm 1964, tình báo Mỹ cho biết Bắc Việt sở hữu một hệ thống phòng không hết sức đơn giản, với 20 radar báo động sớm, 1.500 súng tự động dùng bắn máy bay (AA), và không có tên lửa đối không (SAM). Chỉ có 2 sân bay có thể tiếp nhận máy bay phản lực là Cát Bi Và Gia Lâm. Việt Nam nhanh chóng có được 36 máy bay Mig 17 và các hệ thống GCI (Hệ thống dẫn đường từ mặt đất giúp phi công biết đang bay đi đâu, cách địch bao xa, bay thế nào để đạt vị trí công kích tốt). Dẫu sao, Mig 17 không phải là một tiêm kích hiện đại. Ở Triều Tiên, F-86 của Mỹ đã hạ Mig 15 phần lớn do phi công Nga lái với tỉ lệ tiêu diệt 10:1. F-4, F-8, F-105 là hệ máy bay mới, rõ ràng có ưu thế rõ rệt so với máy bay cũ do phi công third-world (thế giới thứ 3) lái.

TRẬN ĐÁNH MỞ MÀN

48 F-105D của không quân Mỹ tấn công một cây cầu ở Thanh Hoá. Đi cùng có F-100 tuần phòng (Combat air partrol - Mig CAP) chống Mig, và hơn 30 F-4B của hải quân và phi đội cứu hộ khi phi công bị hạ. Đây là một ngày nhiều sương mù, từ độ cao 12.000 - 15.000 feet (3.5000 m). Tất cả hơn 80 máy bay Mỹ tranh nhau trao đổi ở cùng một tần số radio, làm nghẽn cả hệ thống với các cuộc gọi. 4 F- 105, tạm gọi là phi đội Zinc, bay ở giữa đội hình, mang theo bom và thùng dầu phụ. Khi họ bay đến vùng trời mục tiêu thì thấy toàn bộ lực lượng đông nghẹt đang ở trên mục tiêu chờ đợi đến lượt mình dội bom. Cho dù Mig đã tiến công ngày hôm trước, chỉ huy trận đánh vẫn cho Zinc và 2 phi đội F- 105 nữa bay vòng quanh khoảng 10 miles về phía nam mục tiêu và đợi cho đến lượt. Phi đội Zìnc đến điểm ấn định và bắt đầu bay vòng trên đám mây mù ở độ cao15.000 feet. Do mang rất nặng, máy bay phải bay ở tốc độ rất thấp, chỉ khoảng 325 knots (~450km/h). Ngay khi F-105 bắt đầu, Zinc 3 (số 3 trong phi đội Zinc) thấy 2 máy bay đang tiến đến từ trên cao phía sau khoảng 1 mile. Zinc 3 không thể nhận biết ngay máy bay, nhưng khi chúng đến gần cạnh ở 4000 feet, cậu ta nhận ra là Mig 17 đang tấn công Zine 1 và Zinc 2. Zinc 3 gọi: "Biên đội trưởng, ngoặt gấp, có Mig phía sau. Biên đội trưởng, ngoặt gấp, chúng ta đang bị tấn công". Số 4 cũng cảnh báo ngay sau đó. Cả Zinc 1 và Zinc 2 đều không phản ứng sau với cảnh báo (số 1 biên đội trưởng và số 2) . 2 Mig 17 bay ngang qua Zinc 3 và Zinc 4 với tốc độ cao, và chiếc Mig bay đầu bắt đầu bắn ở khoảng 1.500 feet đằng sau Zinc 1, trong khi chiếc Mig thứ 2, bay cạnh cách chiếc thứ nhất 1.000 feet, cùng lúc bắn vào Zinc 2. Những chiếc F-105 nặng nề không có cơ hội nào. Cả Zinc 1 và Zinc 2 bị trúng đạn. Ngay khi Mig bắn, Zinc 2 gọi Zinc 1 : "Lead, Mig ở sau anh, tôi bị trúng đạn rồi" . Zinc 3 thấy nhiều vết đạn ở lưng Zinc 1 và lửa đang phát ra từ nửa sau của Zinc 2. Hai chiếc Mig duy trì công kích trong phạm vi 800 feet (~250m), sau đó dừng bắn, cải bằng, và bay thẳng, biến mất trong đám mây mù. Khi 2 chiếc Mig đầu tấn công Zinc 1 và Zinc 2, một cặp Mig khác đang theo đuôi Zinc 3, Zinc 4 và bắt đầu tấn công. Zinc 3 thấy Mig ở phía sau, và 2 chiếc F- 105 quay lại phản kích. Cặp Mig bay vượt qua phía sau của Zinc 3 và Zinc 4, tiếp tục bay thẳng, rồi biến mất trong mây mù, quá nhanh nên F-105 không theo kịp. Zinc 3 và Zinc 4 khi đó cố gắng tìm kiếm Zinc 1 và Zinc 2, cả hai bị hư hỏng nặng nhưng vẫn đang bay. Zinc 4 thấy Zinc 2, nhưng vì mù, không thấy được tình trạng hư hỏng của chiếc F- 105 đang bay rất chậm, cho đến khi anh ở rất gần, dưới 1.500 feet (~ 400m). Zinc 4 nhìn qua, bay trượt lên trước Zinc 2, và mất dấu Zinc 2 trong mây mù. Khi Zinc 4 quay lại, Zinc 2 thông báo đang chuẩn bị nhảy dù. Zinc 4 bay vòng trên khu vực, và nghĩ rằng đã nhìn thấy Zinc 2 đâm xuống nước. Nhưng sau đó, lực lượng máy bay cứu hộ đã không tìm ra thi thể phi công. Cho đến lúc ấy, Zinc 3 lại bị tấn công bởi Mig ; sau khi đánh bại công kích, anh ta tiếp tục tìm kiếm và thấy Zinc 1 vẫn đang bay. 2 F- 105 lấy độ cao, phòng khi động cơ hỏng, Zinc 1 có thể lê lết về sân bay của không quân Mỹ. Bay bằng ở 21.000 feet, Zinc 3 bay xung quanh Zinc 1 để đánh giá thiệt hại. Có lỗ thủng lớn ở dưới đuôi và bên trên cánh hãm, và một lỗ rộng 1 foot dọc theo cánh tà sau cánh trái. Cửa dù hãm đã mở, nhưng dù vẫn bên trong. Thiệt hại của cánh hãm cho thấy Zinc 1 có thể gặp vấn đề thuỷ lực.

Trận không chiến trên cầu Hàm Rồng ngày 3/4/1965. (Nguồn của voquoctuan_new@ttvnol)

Zinc 4 bay hợp lại với Zinc 1 và 3, cả 3 F-105 bay về Đà Nẵng hạ cánh khẩn cấp. Khi còn cách 10 miles, Zinc1 giảm ga để hạ cánh, nhưng động cơ hỏng. Anh ta đành cải bằng và thông báo chuẩn bị nhảy dù. Zinc 1 bắn ra khỏi buồng lái mà không có mũ, và dù dường như không mở. Zinc 3 bay theo phi công và ở lại trên khu vực cho đến khi trực thăng cứu hộ tới. Một tàu chiến sau đó đến và đưa thi thể phi công Zinc 1 đi. Dù thực ra có mở, nhưng không kịp đủ để hãm tốc. Hết dầu, Zinc 3 và Zinc 4 hạ cánh ở Đà Nẵng.

CHIẾN THẮNG HÀM RỒNG

NGÀY 3, 4 THÁNG 4 NĂM 1965

Đầu năm 1965, đế quốc Mỹ đã huy động một lực lượng lớn không quân, hải quân đồng loạt đánh vào các mục tiêu quân sự ở Vĩnh Linh, Quảng Bình và Nghệ An. Ngày 16-3-1965, chúng cho máy bay xâm phạm vùng trời Thanh Hóa, bắn đạn 20 ly xuống xã Hải Linh huyện Tĩnh Gia, và bắn đạn rốc-két xuống một số khu vực thuộc huyện Nông Cống, Như Xuân; đồng thời vô cớ bắn vào tàu thuyền đánh cá của ta ở ngoài khơi. Tự vệ và công nhân xí nghiệp đánh cá Lạch Trường đã anh dũng đánh trả máy bay địch, bảo vệ vùng trời, vùng biển của quê hương.

Sau Hội nghị lần thứ 11 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cuối tháng 3-1965 và từ thực tiễn chiến tranh diễn ra ở Thanh Hóa, Bộ Tư lệnh Quân khu 3 và Tỉnh ủy Thanh Hóa đã phân tích kỹ âm mưu, thủ đoạn hoạt động của đế quốc Mỹ và đi đến thống nhất nhận định: 'Trọng điểm địch đánh phá vào Quân khu lúc này là Thanh Hóa, trọng điểm ở Thanh Hóa là cầu Hàm Rồng, bảo vệ được cầu Hàm Rồng là góp phần bảo vệ giao thông thông suốt".

Khu vực Hàm Rồng gồm thị xã Thanh Hóa và 3 xã Hoằng Long, Hoằng Lý và Hoằng Anh huyện Hoằng Hóa. Với diện tích trên 50 km2 và gần 10 vạn dân, khu vực Hàm Rồng là trung tâm kinh tế chính văn hóa xa hội, giữ vị trí quan trọng về quốc phòng, là nơi tập trung 55 đầu mối cơ quan tỉnh Thanh Hóa và thị xã, các nhà máy, kho tàng bến bãi, nhà ga, cửa hàng của Trung ương và địa phương, đồng thời cũng là nơi tập trung các đầu mối giao thông thủy bộ quan trọng đối với cả hai miền Nam - Bắc.

Qua kết quả trinh sát của không quân Mỹ, giới quân sự Mỹ đã xác định: Từ Hà Nội vào đường mòn Hồ Chí Minh có 60 điểm tắc, trong đó Hàm Rồng được xem là "điểm tắc lý tưởng", là "đầu nút của khu vực cán xoong".

Tại cuộc họp của Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ đêm ngày 10 tháng 2 năm 1965, Giân Sáp (Grand Sharp), Tư lệnh quân Mỹ ở Thái Bình Dương đề nghị Nhà Trắng dùng siêu pháo đài B52 đánh cầu Hàm Rồng. Tổng thống Mỹ Giôn-xơn không chấp nhận đề nghị đó mà dự định mở đợt oanh tạc hỗn hợp gồm không quân Mỹ và Nam Việt Nam vào 2 trại lính ở Bắc Việt Nam và cầu Hàm Rồng.

Để chuẩn bị bảo vệ Hàm Rồng, đánh trả lại địch, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam và Bộ Tư lệnh Quân khu 3 nhanh chóng điều lực lượng phòng không về Hàm Rồng. Đầu năm 1965, trung đoàn 13 pháo cao xạ 37 ly thuộc sư đoàn 213 đang huấn luyện ở Nam Định được lệnh về gấp Thanh Hóa. Ngày 3 tháng 3 năm 1963, Bộ Tư lệnh Phòng không - Không quân điều tiểu đoàn 14 thuộc sư đoàn 330 đang bảo vệ Thủ đô về phối hợp với trung đoàn 13 Quân khu 3. Trước khi bước vào trận chiến đấu ít lâu, sư đoàn 304 và sư đoàn 250 được lệnh đưa 1 đại đội pháo cao xạ 37 ly và cao xạ 14,5 ly về Hàm Rồng phối hợp. Cuối tháng 3-1965, Tỉnh đội Thanh Hóa điều 1 trung đội 14,5 ly, 1 tổ trung liên và một số đơn vị dân quân tự vệ vùng lân cận về Hàm Rồng tham gia chiến đấu.

Các lực lượng trên được tổ chức thành 5 cụm chiến đấu hỗn hợp lấy đơn vị đại đội pháo cao xạ làm nòng cốt.

- Cụm phía bắc gồm: Đại đội 17 pháo cao xạ 37 ly đang ở Yên Vực và 3 trận địa của dân quân Yên Vực, có nhiệm vụ đánh địch từ hướng đông bắc và hướng bắc; khi cần thiết phối hợp yểm trợ cho hướng tây nam và đón địch khi chúng lợi dụng dãy núi Hàm Rồng bổ nhào từ tây sang.

- Phía nam bao gồm cụm bảo vệ thị xã gồm: 3 đại đội pháo cao xạ 37 ly và đại đội 4 cao xạ 14,5 ly của tiểu đoàn 14 sư đoàn 330 và các đơn vị tự vệ thị xã. Các đơn vị này triển khai chiến đấu tại ga Thanh Hóa và Bờ Hồ, có nhiệm vụ chính đánh địch từ phía Nam, khống chế không cho chúng tiếp cận mục tiêu cầu Hàm Rồng, đồng thời trực tiếp bảo vệ ga Thanh Hóa và thị xã.

- Cụm phía tây nam gồm: Đại đội 4 pháo cao xạ 37 ly của trung đoàn 13 sư đoàn 213 triển khai trận địa tại đồi không tên. Đại đội 4 caoxạ 14,5 ly tiểu đoàn 14 sư đoàn 350 triển khai ở đồi 75 và 3 trận địa của tự vệ nhà máy điện Hàm Rồng, có nhiệm vụ đánh địch từ hướng tây nam, trực tiếp bảo vệ cầu và nhà máy điện Hàm Rồng.

- Cụm 2 mố cầu gồm tổ trung liên của 3 đồng chí Phạm Gia Huấn, Nguyễn Hữu Nghị, Trần Văn Liên của Tỉnh đội Thanh Hóa chốt trên núi Ngọc; trung đội cao xạ 14,5 ly của Tỉnh đội bố trí ở đồi 74 (núi Mắt Rồng); tổ trung liên của phân đội 3 công an vũ trang, tự vệ lò cao, đồn cảnh sát Hàm Rồng; cụm này có nhiệm vụ đánh địch ở tầm thấp bảo vệ cầu.

Đại đội 4 pháo cao xạ của trung đoàn 13 và đại đội 4 pháo 14,5 ly của tiểu đoàn 14 xây dựng trận địa ngay trên đỉnh đồi không tên (đồi 75).

Sở chỉ huy cụm chiến đấu khu vực Hàm Rồng đóng tại núi Cuội, 2 đài quan sát đặt ở trên cao điểm 134 và núi Mật. Các lực lượng này đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của Ban chỉ huy Tỉnh đội Thanh Hóa.

Hàng ngàn thanh niên nam nữ, dân quân tự vệ xung quanh khu vực thị xã và Hàm Rồng đến cùng bộ đội đào đắp công sự. Các hợp tác xã nông nghiệp đã dành hàng trăm héc ta ruộng đất trồng trọt cho bộ đội xây dựng trận địa. Để giữ bí mật và đề phòng máy bay địch đến bắn phá, hàng ngàn công nhân đã đào công sự thâu đêm suốt sáng. Có đêm địa phương đã đào đắp được 12km giao thông hào, làm thêm nhiều trận địa dự bị, trận địa giả... không khí hết sức khẩn trương và quyết liệt.

Các đồng chí trong Ban thường vụ Tỉnh ủy đều có mặt trực tiếp lãnh đạo, huy động ngành lương thực, y tế, bưu điện, giao thông, thương nghiệp v.v... của tỉnh góp phần vào công tác chuẩn bị chiến đấu. Nhiệm vụ phục vụ chiến đấu, bảo đảm giao thông, bảo đảm phòng tránh bảo đảm đời sống và việc sản xuất của nhân dân trong khu vực Hàm Rồng, Đò Lèn đều được Tỉnh ủy, Uỷ ban hành chính tỉnh,Tỉnh đội trực tiếp chỉ đạo, xem xét và giải quyết kịp thời mọi yêu cầu tại chỗ.

Dân quân vác đạn cho pháo phòng không.

Những ngày cuối tháng 3 năm 1965, đế quốc Mỹ cho nhiều loại máy bay trinh sát ráo riết hoạt động, thăm dò lực lượng ta. Ngày 29-3-1965, 2 tốp máy bay xâm phạm vùng trời Lạch Trường, bắc thị xã, thăm dò lực lượng ta ở vùng biển nghi binh cho các tốp khác hoạt động. Hai chiếc khác bay từ biển, dọc theo bờ bắc sông Mã vào quan sát khu vực Hàm Rồng. Ngày 1 và 2 tháng 4 năm 1965, liên tục cho nhiều tốp máy bay trinh sát hoạt động khu vực Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Tĩnh Gia, Hàm Rồng, Thị xã.

Ngay tối ngày 2 tháng 4 năm 1965, Bộ Tổng tư lệnh điện cho Bộ Tư lệnh Quân khu 3: "Địch sẽ đánh lớn vào Hàm Rồng ngày 3, 4 tháng 4 năm 1965". Bộ Tư lệnh Quân khu 3 điện cho Tỉnh đội Thanh Hóa về nhận định của Bộ và nhấn mạnh: "Phải đánh chắc, đánh trúng, bắn rơi tại chỗ nhiều máy bay địch, bảo vệ được mục tiêu. Tiết kiệm đạn...".

Đồng chí chỉ huy cụm chiến đấu khu vực Hàm Rồng nhanh chóng đưa các lực lượng phòng không vào vị trí sẵn sàng chiến đấu. Thị ủy, Thị đội Thanh Hóa phổ biến mệnh lệnh, nhiệm vụ chiến đấu. Nhân dân tiểu khu Nam Ngạn, thị xã Thanh Hóa, các làng Yên Vực, Từ Quang, Nghĩa Sơn (Hoằng Hóa), nhanh chóng sơ tán ra khỏi khu vực có thể xảy ra chiến sự.

8 giờ 45 phút ngày 3 tháng 4 năm 1965, đế quốc Mỹ cho 16 chiếc máy bay A-4 và F-8 bổ nhào đánh phá cầu Đò Lèn hòng cắt đứt tuyến đường tiếp tế và chi viện trước khi đánh vào Hàm Rồng. Trong lúc đó sử dụng lực lượng khác công kích trực tiếp các trận địa pháo cao xạ, hòng dập tắt hỏa lực của ta.

Hai trận địa pháo cao xạ 37 ly của đại đội 4, trung đoàn 14 sư đoàn 213 cùng dân quân các xã Hà Phòng, Hà Lâm, Hà Ngọc, Đại Lộc, tự vệ ga Đò Lèn lần đầu tiên giáp mặt với máy bay Mỹ, nhưng đã anh dũng chiến đấu bắn cháy ngay một máy bay Mỹ. Cuộc chiến đấu diễn ra mỗi lúc một quyết liệt - giữa lúc đó biên đội máy bay Mig 17 do Phạm Ngọc Lan chỉ huy gồm Phạm Văn Túc, Hồ Văn Quỳ, Trần Minh Phương xuất hiện. Với lối đánh táo bạo, bất ngờ, mưu trí, chỉ trong vòng 4 phút, không quân ta đã bắn rơi tại chỗ một máy bay F-8. Đúng 9 giờ 59 phút địch buộc phải chấm dứt trận tấn công vào Đò Lèn. Quân và dân ta đã bắn cháy 5 máy bay, bắt sống 1 giặc lái.

Cùng với đánh phá Đò Lèn ở phía Bắc, đế quốc Mỹ cho máy bay đánh phá cầu Đồng, cầu Đại Thủy, ga Văn Trai thuộc huyện Tĩnh Gia và cầu Cun thuộc huyện Nông Cống nhằm cắt đứt sự chi viện từ hai tuyến, cô lập cầu Hàm Rồng.

Phán đoán cách đánh của địch nhằm cô lập Hàm Rồng để tấn công dứt điểm, Bộ Tư lệnh Quân khu 3 điện cho cụm Hàm Rồng: Luôn luôn tỉnh táo, địch sẽ đánh vào Hàm Rồng, kiên quyết tiêu diệt địch bảo vệ mục tiêu.

Đúng 13 giờ ngày 3 tháng 4 năm 1965, cuộc tấn công của địch vào Hàm Rồng bắt đầu. Từng tốp phản lực đủ các loại F-105, F-8,RF-101, liên tục lao vào đánh cầu.

Tổ trung liên núi Ngọc do Phạm Gia Huấn, Nguyễn Văn Nghi, Trần Văn Liên lợi dụng ưu thế của địa hình tích cực bắn địch. Sau vài lần công kích, địch đã phát hiện ra hóa điểm lợi hại này và tổ chức phản kích lại. Ba chiến sĩ người bị thương, người bị vùi trong đất. người bị bắn ra khỏi công sự. Xạ thủ Nguyễn Văn Nghi bị thương ngất lịm trên chiến hào, tỉnh dậy lại tiếp tục chiến đấu.

Trên các hưởng khác địch bị đánh trả dồn dập. Đại đội 1 pháo cao xạ 37 ly ở Yên Vực, đại đội 4 cao xạ 14,5 ly của tiểu đoàn 4 sư đoàn 330 ở ga Thanh Hóa và Bờ Hồ; đại đội 2 cao xạ 37 ly ở Nam Ngạn; đại đội 4 cao xạ 37 ly thuộc tiểu đoàn 14 sư đoàn 350 ở đồi 74; phân đội hải quân... cùng các trận địa của dân quân tự vệ tạo thành lưới lửa nhiều tầng, nhiều lớp đập tan mọi thủ đoạn xảo quyệt của địch.

Để có khả năng đánh địch tốt hơn, tự vệ nhà máy điện Hàm Rồng đưa súng lên nóc nhà tầng. Anh chị em tự vệ sẵn sàng chấp nhận hy sinh để đánh địch bảo vệ mục tiêu. Mỗi chiến sĩ ở đây đều xứng đáng với tầm vóc những người anh hùng.

Cuộc chiến đấu diễn ra khốc liệt, nhưng khắp các ngả đường khu vực Hàm Rồng - Nam Ngạn, từng tốp dân quân tự vệ tỏa đi tiếp đạn, tải thương, nhiều anh chị em chèo thuyền đưa đạn, chở pháo thủ dự bị đến từng trận địa. Các mẹ, các chị, các nhân viên mậu dịch quốc doanh tổ chức nấu nước đưa đến từng trận địa cho bộ đội và dân quân tự vệ Các em tiếp lá ngụy trang. Sư thầy Đàm Thị Xuân đến tận nơi cấp cứu điều trị thương binh.

17 giờ 11 phút, địch phải ngừng ném bom. Ta bắn rơi 17 máy bay Mỹ. Cầu Hàm Rồng vẫn đứng hiên ngang vắt qua đôi bờ sông Mã.

Các đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch, Phó chủ tịch, Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ty giao thông, đại diện các ban ngành, đoàn thể của Tỉnh ủy, Uỷ ban hành chính tỉnh có mặt ngay tại trận địa đông viên cán bộ, chiến sĩ. Từ Hà Nội các cơ quan Trung ương các nhà văn, nhà báo, quay phim, nhiếp ảnh... đều có mặt tại trận địa. Cả nước hướng về Hàm Rồng, động viên Hàm Rồng đánh thắng. Ban thường vụ Tỉnh ủy, Thị ủy, Huyện ủy, Tỉnh đội trực tiếp tổ chức rút kinh nghiệm chiến đấu, xúc tiến mọi hoạt động để động viên khí thế của nhân dân toàn tỉnh. Sở chỉ huy cụm chiến đấu Hàm Rồng cùng các đồng chí trong đảng ủy chi ủy, thị đội, xã đội mở hội nghị rút kinh nghiệm và bổ sung phương án tác chiến cho hoàn chỉnh thêm. Các ngành y tế, bưu điện, lương thực v. v. . . lần lượt cử cán bộ gặp ban chỉ huy cụm nhận kế hoạch chiến đấu ngày 4.

Thị ủy Thanh Hóa cử 500 tự vệ khỏe làm nhiệm vụ tải đạn qua sông; 200 người được đưa về phía bắc cầu Hàm Rồng san lấp hố bom, thông đường, thông xe, trên 3000 người khác làm nhiệm vụ đào đắp công sự giúp bộ đội và dân quân Nam Ngạn, Yên Vực, Đông Sơn... đỏ đèn, đỏ lửa nấu nước, chặt dừa, đốn lá ngụy trang đưa đến từng trận địa. Công nhân nhà máy điện, lò cao, xí nghiệp Bến Cốc, nhà máy in Ba Đình lao động quên mình kéo pháo, tải đạn, lau chùi vũ khí, làm công sự. Cán bộ, công nhân viên, bác sĩ ngành y tế đều hết lòng cứu chữa thương binh. Từng đoàn xe chở đạn, kéo pháo nối đuôi nhau hối hả về Hàm Rồng. Tất cả đều sẵn sàng chiến đấu tiếp.

Phán đoán địch tiếp tục đánh Hàm Rồng. Bộ Tổng tư lệnh chỉ thị: Địch chưa đánh gãy cầu Hàm Rồng, chắc chắn ngày mai chúng sẽ đánh tiếp ác liệt hơn. Phải củng cố trận địa, bổ sung thêm người và vũ khí tiếp tục chiến đấu.

Ba đại đội 2, 4 và 5 pháo cao xạ 57 ly của trung đoàn 234 (đoàn Tam Đảo) sư đoàn 350, Bộ Tư lệnh Phòng không - Không quân đang làm nhiệm vụ chiến đấu ở Nghệ An được lệnh gấp về Hàm Rồng.

7 giờ 30 phút ngày 4-4-1965, nhiều tốp máy bay địch ào ạt tiến vào bầu trời Thanh Hóa. Địch phát hiện trung đoàn 234 đang trên đường từ Nghệ An ra và đến khu vực Phà Ghép, địch bổ nhào hòng tiêu diệt lực lượng va ngăn chặn trung đoàn 234 cơ động ra Hàm Rồng.

Nhưng ngay trong trận chiến đấu lúc 8 giờ 30 phút và 9 giờ 30 phút. 3 đại đội đã cùng dân quân các xã Hải Lĩnh, Tân Dân, Hải An, Hải Châu, Triệu Dương và dân quân hai bên bờ sông Yên đánh trả địch quyết liệt bắn rơi 3 máy bay F-105 và bắt sống một giặc lái.

Bị thua đau ngày 3-4 và sáng 4-4 tại Phà Ghép, địch càng lồng lộn hơn. Đúng 10 giờ, nhiều tốp máy bay từ sân bay Cò Rát (Thái Lan), sân bay Đà Nẵng, các tàu sân bay thuộc Hạm đội 7 ngoài biển Đông kéo đến Hàm Rồng. Từ nhiều hướng, máy bay địch thay nhau bổ nhào dội bom ào ạt xuống khu vực Hàm Rồng. Chúng sử dụng nhiều loại bom, ném như gieo mạ vào mục tiêu, hy vọng nếu quả này không trúng, quả khác sẽ trúng. Chúng đánh liên tục, dồn dập, tốp nọ vừa bổ nhào dội bom xong. tốp khác lại từ hướng khác lao xuống hòng làm cho các xạ thủ cao xạ và các tay súng của dân quân tự vệ không kịp đối phó.

Ban chỉ huy cụm Hàm Rồng một mặt tăng cường lực lượng cho các trận địa chốt, mặt khác sử dụng pháo cao xạ 57 ly của đoàn Tam Đảo chặn đánh địch từ xa. Trên tết cả các hướng ngay từ lúc còn xa mục tiêu, chúng đã bị đánh chặn với lưới lửa phòng không ba thứ quân, nhiều tầng, nhiều hướng ở mọi độ cao, từ xa đến gần, làm cho đội hình của địch rối loạn từ xa, không thể công kích mục tiêu như dự định; khi những tên ngoan cố lọt đến gần cầu lập tức bị các trận địa cao xạ trên đồi Không Tên, Ba Cây Thông, núi Ngọc, núi Rồng nổ súng chính xác.

Hoảng hốt trước sự tấn công mãnh liệt của quân ta, bọn giặc lái không còn cách nào khác phải vút lên cao, giữa lúc đó không quân ta lại được lệnh xuất kích. Biên đội Trần Hanh gồm Nguyễn Nam, Lê Minh Huân, Phạm Giấy được sự yểm trợ của 2 biên đội bạn, vẫn lối đánh táo bạo bất ngờ hạ liên tiếp 2 máy bay F-105.

(Về phía ta, cả 4 phi công đều không về được đến nhà. Trần Hanh hạ cánh bắt buộc xuống khu vực đồi núi. Lê Minh Huân, Trần Nguyên Năm, Phạm Giấy mất tích (sau đó được xác nhận đã hy sinh).

Sau 11 đợt công kích, 40 lần bổ nhào bắn phá, địch vẫn không diệt được mục tiêu. số máy bay bị bắn rơi ngày một tăng. 11 giờ trưa địch phải dừng trận đánh.

Sau những đợt tấn công buổi sáng bị giáng trả quyết liệt, chiều lợi dụng ánh mặt trời, địch tập trung từ hướng tây nam tấn công liên tục, bổ nhào nhanh, cắt bom nhanh để tránh tổn thất. Quân và dân Hàm Rồng vẫn tỉnh táo, hiệp đồng chặt chẽ, giáng trả bằng những loạt đạn chuẩn xác làm cho lũ giặc Mỹ hốt hoảng phải ném bom bừa bãi tháo chạy. 16 giờ, kết thúc các đợt tấn công của địch.

Trong 2 ngày (3, 4 tháng 4) chứng đã bổ nhào xuống khu vực Hàm Rồng 85 lần, cắt bom phá 80 lần, ném 350 quả bom, bắn 149 quả rốc két... Với những phương tiện chiến tranh hiện đại và những tên giặc lái dày dạn kinh nghiệm; lại được chọn lọc, tập duyệt kỹ càng. Giôn-xơn muốn biến Hàm Rồng thành đống sắt vụn trong chớp nhoáng. Nhưng đó chỉ là ảo tưởng. Hàm Rồng đã chiến thắng.

Chiến thắng ngày 3, 4 tháng 4 năm 1965 tại Hàm Rồng đã ghi vào trang sử đánh Mỹ đầu tiên của quân và dân Thanh Hóa, cũng như quân và dân cả nước. Thắng lợi đó trước hết là thắng lợi của ý chí quyết tâm đánh Mỹ, thắng lợi của quân và dân khu vực Hàm Rồng, được thể hiện bằng hành động cụ thể trong quá trình nghiên cứu thủ đoạn đánh phá của địch, chủ động bố trí thế trận, dũng cảm gan dạ và sáng tạo trong cách đánh địch. Đây cũng là thắng lợi của công tác chuẩn bị chu đáo, công phu tỉ mỉ, nhận định đánh giá chính xác của các cấp lãnh đạo, chỉ huy, của toàn dân và lực lượng vũ trang, cả địa phương và chủ lực tạo nên một thế trận chiến tranh nhân dân, hiệp đồng các quân chủng, chủ động đánh địch ở mọi tình huống.

Thắng lợi ngày 3, 4 tháng 4 năm 1965, mở đầu cho cao trào chiến đấu sản xuất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Thanh Hóa, nó đã khẳng định niềm tin đánh Mỹ và thắng Mỹ cho mỗi cán bộ, đảng viên chiến sỹ lực lượng vũ trang và nhân dân.

Thắng lợi tại Hàm Rồng hai ngày 3, 4 tháng 4 năm 1965 đã có tiếng vang lớn trên cả nước và thế giới, đã tạo cơ sở, tiền đề cho thắng lợi giòn giã trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở suốt cả giai đoạn sau tại Thanh Hóa.

Phi công hải quân tấn công cầu Hàm Rồng liên tục nhưng hàng ngàn tấn bom dường như không thể làm cầu Hàm Rồng lay chuyển. Nó vẫn đứng đó như một cột mốc biểu tượng cho niềm tự hào của Bắc Việt, một biểu tượng gây phẫn uất cho người Mỹ. Phi công hải quân đành phải bỏ đi để tấn công vào các cây cầu nhỏ hơn như cầu Cổ Chai nằm giữa Hà Nội và Thanh Hoá.

DICK WYMAN - PHI CÔNG PHI ĐỘI 162

Một ngày trước khi chúng tôi đến Yankee Station, ngày 8/7/1966 viên sĩ quan phụ trách phi đội F-8 đàn anh xin xếp cánh bay. Thuyền trưởng Iarrobino nghĩ sự hiện diện của những viên sĩ quan "hèn nhát” cao cấp trên tàu sẽ ảnh hưởng xấu đến kỉ luật của tàu, vì thế ông quyết định tống ông ta xuống tàu càng nhanh càng tốt. Viên sĩ quan đó bị đưa lên một chiếc máy bay vận tải và bay về Philippin. Vô tình, chiếc ghế của anh ta không được cài chốt hợp lý và trong quá trình máy phóng máy bay vận hành, người anh ta bị đập vào thành máy bay, đầu bị thương rất nặng. Và anh ta bị đưa vào một trạm y tế ở Philippin nơi mà, tôi tin chắc, đầu anh ta bị găm chi chít những mũi khâu và một thanh thép được gắn chặt vào đầu.

Nhiều năm sau đó, năm 1981, khi đó tôi là sĩ quan phụ trách chỉ huy ở Pax River, chúng tôi tổ chức một cuộc trình diễn không quân lớn và có ai đó giới thiệu tôi với một đô đốc từ Washington đến dự khai mạc. Trên trán của ông ấy có một vết sẹo. Tôi nói: "Thưa đô đốc, tôi chắc là tôi gặp ông ở đâu rồi đó. Để tôi nghĩ lại một lúc”.

Mặt của ông ta đỏ ửng lên. Sau một phút, ông ấy nói: "Ồ, cậu có thể biết tôi từ hồi tôi còn ở trên tàu Oriskany”. Và sau đó ông ta chuyển đề tài nói chuyện. Đó chính là gã sĩ quan phụ trách ngày nào đã xin xếp cánh bay vì không muốn bị bắn rơi trong chiến đấu lại trở thành đô đốc. Tôi tự nhủ "làm sao hệ thống quân sự của nước này lại để một hiện tượng đáng xấu hổ như thế xảy ra nhỉ". Điều làm tôi càng thêm phẫn uất là việc ông ta kể rằng ông ta từng là phi công chiến đấu và máy bay của ông ta bị đâm nên mới có vết sẹo trên trán. Tôi không kể cho ai biết câu chuyện đó là câu chuyện bịa đặt. Đó là bí mật của ngài đô đốc. Nếu như ông ta muốn giữ kín điều đó thì tôi cũng chẳng muốn nói ra. ông ta luôn tỏ ra thân thiện và lịch sự với tôi. Và tôi biết được lí do của việc làm đó.

Ngày 12/7/1967, tôi tham gia trận không kích đầu tiên vào vùng ven biển. Chúa ơi, tôi còn nhớ rõ ngày đó.Có 24 máy bay tham gia vào chiến dịch này. Phi đội 162 có 4 chúng tôi - Bellinger, Butch Verich, Rick Adams và tôi Tôi bay bên cạnh Bellinger. Chúng tôi bay lên phía Bắc và lộn lại lao xuống khu vực thành phố Hải Phòng. Như tôi nói, đây là chuyến không kích đầu tiên của tôi và tôi đeo kính bay áp xung quanh mắt nên hạn chế tầm nhìn. Tôi chỉ bay theo cảm giác không nhìn rõ mọi vật. Đầu tôi cứ như quay tròn, không định tâm được. Tôi còn nhớ những bài học lý thuyết của thời gian đó. Một trong số bài học là khi đối phương phóng tên lửa thì bạn nên bay càng thấp càng tốt để tránh tên lửa. Đó là chỉ là bài học lý thuyết mà thôi. Nếu có ai đó kêu lên "SAM kìa" thì chúng tôi lượn ngay về căn cứ ngay. Thực tế nguy hiểm rất nhiều mà các bài học lý thuyết không thể trang bị cho chúng tôi những tình huống cụ thể để thoát khỏi những tấm lưới lửa của miền Bắc Việt Nam. Tất cả 24 chiếc máy bay bay với vận tốc 700 hải lý một giờ ở độ cao 500 feet cách mặt đất. Đúng là một sự điên rồ. Vì với vận tốc đó và ở độ cao đó thì rất có thể máy bay sẽ đâm vào nhau, có thể lao xuống đất hoặc bị pháo phòng không bắn hạ. Thế mà. . .

Khi chúng tôi bay đến phía bên kia của một thung lũng nhỏ của Hải Phòng thì Rick dính đạn. Đó là lý do tại sao mà những năm sau đó lý thuyết bay chống SAM thay đổi hoàn toàn. Nếu bạn bay thấp để tránh SAM thì pháo cao xạ sẽ "thịt” bạn ngay. Vì thế chúng tôi thích bay lên cao để đối đầu với SAM hơn vì lúc đó chúng tôi mới tin tưởng vào khả năng bay của mình và tính được đường bay của SAM. Dù sao đi nữa Rick đã dính đạn và Butch Verich, người vốn luôn lịch sự, phải thốt lên qua radio: "Rick, cậu phải nhảy đi. Nhảy ra đi. Toàn bộ cánh máy bay đang bốc cháy!".

Một trận địa pháo PK chụp bằng không ảnh.

Rick trả lời: "Không đời nào? Mình sẽ không nhảy dù đến khi nào nó không còn bay được nữa". Và nhất quyết Rick không nhảy dù. Khi anh ấy bay vọt qua hẻm núi thì tôi nhìn thấy anh ấy. Đột nhiên tôi ấy anh ấy bung dù nhảy ra. Chúng tôi bay theo anh ấy và tôi thấy dù của anh ấy mắc vào một chiếc cây. Bellinger không biết Rick rơi xuống chỗ nào và Butch Verich cũng gặp khó khăn chỉ dẫn cho phi đội bay theo để yểm trợ cho trực thăng cứu hộ.

"Belly - One" - tôi gọi "Belly - Two đây. Tôi dẫn đầu đây!”. Sau đó tôi nói với phi đội "Các bạn đang bay chệch hướng rồi. Hãy quay ngược lại và hướng về phía bên kia của thung lũng”. Tôi chỉ chờ Rick hạ dù. "Lượn ngay cánh xuống và Rick ở ngay phía dưới cái bạt đó". Tôi quá bận để hỗ trợ Rick nên quên không kiểm tra đồng hồ nhiên liệu. Nhiên liệu của tôi sắp hết. Tôi gọi cho Belly và lao lên chỗ chiếc máy bay tiếp tế nhiên liệu và trở về tàu Oriskany. Cả phi đội vây xung quanh Rick trên boong tàu khi anh ấy trở về, giống như một cuộc hội ngộ gia đình. Anh ấy là phi công đầu tiên bị bắn rơi hai lần trên bờ biển mà vẫn được cứu thoát. Tạp chí Times đã viết một câu chuyện về sự kiện này và lực lượng không quân hải quân quyết định anh không được bay ở khu vực miền Bắc Việt Nam nữa. Sau đó thì anh bị chuyển về nước Mỹ trong thời gian sớm nhất.

Chúng tôi thường thực hiện một chuyến bay mệt mỏi. Không khí rất ngột ngạt. Tôi và Lloyd, bác sĩ phẫu thuật của phi đội ở chung một căn phòng nhỏ nằm dưới sân máy bay, nằm giữa hai máy phóng máy bay. Khi máy phóng máy bay hoạt động thì căn phòng rung lên như có động đất. Chúng tôi kiếm được một chiếc máy điều hoà nhiệt độ và luôn cho nó chạy suốt ngày nhưng nhiệt độ thấp nhất trong phòng là 92 độ F - ngồi trong máy bay chờ phóng đi, tôi thấy cả người ướt sũng vì mồ hôi. Các phi công như tôi phát ớn đến tận cổ vì hơi nóng và khí thải từ chiếc máy bay phía trước phát ra. Cho dù là trái quy định nhưng tôi phải bỏ mũ bay ra sau khi tôi đã lơ lửng trên không và lau những hạt mồ hôi đang lan xuống mắt. Người bạn sẽ bốc mùi khó chịu đến nỗi mỗi lần bay xong là bạn phải chạy ngay vào phòng tắm nhưng nước ngọt thì thiếu nên bạn sẽ phải tắm nước biển, vì vậy người bạn lúc nào cũng nhớp nháp và ngứa ngáy. Tôi tắm xong và trở lại phòng, đổ thêm ít nước ngọt vào chiếc bồn tắm nhỏ, để một chiếc khăn tắm dưới sàn nhà và trút hết quần áo ra, nhảy vào bồn nước.

Bốn ngày sau khi Rick bị bắn rơi, Belly quyết định tập bay để bắn hạ Mig Bắc Việt đã đuổi theo phi đội ra tận biển sau khi mục tiêu ở Hải Phòng bị bắn phá khiến cho dân chúng ở dưới mặt đất gặp một phen khiếp đảm vì trận bom vừa rồi. Belly nói: "OK, chúng ta sẽ bay sau phi đội tiêm kích và tóm cổ bọn Mig khi chúng xuất hiện”, lúc đó có Charlie Tinker, Bellinger và tôi. Chiếc thứ 4 có lịch tham gia đội hình nhưng chiếc này phải hạ cánh xuống boong tàu vì có sự cố ở động cơ. Vì thế tôi bay bên trái của Belly và Tinker bay bên phải của Belly. Khi chúng tôi bay qua một tầng mây, tôi nhìn xuống thì phát hiện ra một chiếc Mig đang bay qua một lỗ hổng của một đám mây phía dưới.

Tôi kêu lên: "Mig đang ở vị trí 9 giờ”.

Tôi lao xuống qua đám mây nhưng không nhìn thấy chiếc Mig đó ở chỗ mà tôi nghĩ nó phải ở đó. Sau đó tôi nhìn quanh thì phát hiện chiếc Mig đang bay ngay phía trước của tôi. Tôi chuẩn bị lao về phía chiếc Mig đó. Tôi kéo phanh tốc độ ra, cố gắng hạ thấp tốc độ bay vì thế tôi không thể bay vượt lên trên chiếc Mig. Cho dù chúng tôi không biết sự xuất hiện của chiếc Mig khi tôi kêu lên nhưng Charlie Tinker nhỏm đầu lên nhìn quanh để quan sát và vô tình làm tuột chiếc tai nghe liên lạc nên chúng tôi không thể liên lạc qua bộ đàm. Tinker bay ngay trước mũi chiếc Mig. Tôi gào to kêu anh ấy lượn đi nhưng Tinker không nghe thấy tôi cảnh báo là có Mig và cũng không nhìn thấy chiếc Mig. Tôi mải kêu và quá hoảng sợ nên quên cả bấm cò khai hoả.

Một chiếc Mig khác đột ngột xuất hiện bên phía trái của tôi và cố gắng lộn lại phía sau của tôi để nhả đạn. Tinker nhìn thấy chiếc Mig này và cắt ngang một cách diệu nghệ. Bellinger thì bay phía sau tôi, thế là trên bầu trời có 3 chiếc máy bay của Mỹ và 2 máy bay của Bắc Việt, bay theo vòng tròn cố gắng nhằm vào đuôi của nhau để găm đạn. Khi chúng tôi đuổi nhau đến vòng thứ hai thì Belly kêu lên thất thanh: 'Tôi bị trúng đạn rồi! Tôi bị trúng đạn rồi?" Tôi khai hoả một quả tên lửa ngắrn vào một chiếc Mig nhưng lúc đó chiếc Mig đang lượn đi. Trong bốn khẩu súng trên máy bay của tôi thì có một chiếc bị kẹt không nhả đạn được. Tôi bắn trúng ngay cánh của chiếc Mig bay phía trước của tôi, có lẽ chiếc này bị trúng một hay hai lần gì đó nhưng hoả lực không đủ mạnh để hạ gục nó. Sau đó tôi lượn vào mây và bay nhanh ra phía biển.

Ra đến biển tôi nhìn thấy Belly, một phần đuôi của máy bay của ông ấy bị bắn rụng và cánh máy bay rung mạnh như sắp bị bật tung ra. Máy bay của Belly mấ tcả bộ phận thuỷ lực, điều này có nghĩa là ông ấy không thể nào hạ cánh được xuống boong tàu nên phải cố bay đến Đà Nẵng, căn cứ không quân trên mặt đất gần nhất ở miền Nam Việt Nam. Đài kiểm soát không lưu của tàu Oriskany chỉ hướng cho Belly, ông nhìn vào đồng hồ nhiên liệu và thấy đủ nhiên liệu để bay đến Đà Nẵng. Chúng tôi cách địch khoảng 50 dặm nhưng tàu Oriskany đánh điện lên và thông báo rằng họ đã phạm một sai lầm, Đà Nẵng cách xa hơn khoảng cách mà họ đã thông báo lần trước.

"Tôi chắc không bay được đến đó đâu” Belly nói "Tôi không có đủ nhiên liệu”.

"Tôi sẽ bỏ kính chắn gió ra và nhảy dù đây".

”Tôi sẽ ở lại với ông; cứ tiếp tục bay đi. Tôi chắc là sẽ tìm được ai đó ở đâu đấy ra giúp ông”. Tôi trả lời.

Tôi gọi điện đàm cho căn cứ ở Đà Nẵng và yêu cầu có 2 chiếc trực thăng cứu nạn. Tôi rất lo lắng bởi vì Belly sắp bung dù và tôi không nghĩ Đà Nẵng sẽ coi vấn đề của Belly là tình trạng cứu nạn khẩn cấp như tôi đang phải đối mặt. Bạn để một phi công nhảy xuống biển và tìm anh ta thì giống như tìm kim dưới đáy bể. Lúc này tôi không còn nhiều nhiên liệu để bay vòng vòng yểm trợ cho Belly.

Belly điện đàm cho tôi: "Tôi nhảy đây. Hẹn gặp lại sau nhé!".

Ông ấy có một cú bung dù hoàn hảo. Khi Belly hướng dù bay ra biển thì tôi nhìn thấy hai chiếc tàu của Việt Nam đang mở máy chạy về phía mà Belly sẽ tiếp nước. Tôi hạ thấp độ cao và bay vụt qua ngang mặt của hai chiếc tàu đó. Tôi nhả đạn và đuổi được một chiếc đi. Khi quay lại thì tôi phát hiện chiếc còn lại đang lao về phía Belly vừa rơi xuống nước. Lúc này tôi đã bị hoả lực của hai chiếc tàu này phong tỏa để yểm trợ cho Belly. Rất may là trực thăng cứu nạn từ Đà Nẵng đã đến kịp để bốc Belly lên máy bay.

Tôi hạ cánh xuống Đà Nẵng. Đây là lần đầu tiên tôi đặt chân đến miền Nam Việt Nam. Tôi gặp Belly và chúng tôi rủ nhau đến câu lạc bộ của các sĩ quan không quân. Tôi nói với Belly: "Tôi không nhìn thấy gã bắn ông”.

Ông ấy trả lời: "Tôi phải quan sát cậu và không để ý phía sau”. Tôi cảm thấy mình có lỗi. Nếu như tôi nhả đạn liên tục khi lao ra khỏi đám mây thì chuyện này sẽ có một kết thúc kiểu khác. Phản ứng của tôi lúc đó không chính xác, nói đúng hơn là sai lầm, nhẽ ra tôi phải khai hoả để báo động cho Tinker còn hơn là việc cứ kêu gào qua bộ đàm báo động cho anh ấy mà chẳng có ích lợi gì.

Ở câu lạc bộ, tôi gặp một viên phi công chiến đấu. Anh này nói: "Đêm nay đến phòng mình ngủ. Mình sẽ giúp cậu thư giãn sau một ngày mệt mỏi vì phải quần đảo với bọn Bắc Việt". Sáng hôm sau, tôi tỉnh dậy thấy mình trần truồng, nằm sấp ở tầng dưới của một chiếc giường hai tầng. Đầu tôi ong ong cứ như nó thuộc về nơi khác chứ không thuộc về tôi. Tôi chợt nhìn thấy một cặp chân trần đang leo xuống trước giường của tôi. Khi cặp chân đó chạm đất thì tôi nhìn thấy một cô gái. Một cô gái Việt Nam lần đầu tiên tôi nhìn thấy một cô gái Việt Nam. Cô ấy làm hầu phòng và ban nãy cô ta trang điểm ngay trên tầng hai của chiếc giường. Tôi cố gắng nói vài câu tiếng Anh nhưng cô ấy chỉ mỉm cười, không nói. Tôi thốt lên "Ôi chúa ơi? Mình đang ở đâu thế này? Chuyện gì đang xảy ra vậy?".

Tôi nhìn quanh để tìm bộ đồ bay của mình nhưng nó không có ở trong phòng. Ở chỗ tôi treo bộ đồ bay, có một chiếc khăn tắm và bộ đồ sĩ quan không quân. Tôi đứng dậy và đi vào phòng tắm và xả nước. Một cảm giác thoải mái xuất hiện trong tôi. Tôi không thể rời khỏi Đà Nẵng nhanh được. Người ta nói với tôi rằng tôi phải gọi điện đến Moukey Maintain để lên kế hoạch bay nên tôi gọi điện đến trung tâm này báo rằng tôi muốn trở về Yankee Station. Sau đó tôi gặp viên phi công đêm hôm trước và anh ta cảm ơn tôi vì bộ đồ bay của tôi. Tôi nói:"Cảm ơn tôi hả? Tôi không biết gì hết”.

Anh ta nói: "Anh không nhớ là chúng ta đã đổi quần áo cho nhau đêm hôm qua hả?".

Tôi trở lại tàu Oriskany trong bộ đồ bay của viên phi công nọ, với cảm giác kinh tởm ngập tràn trong người. Khi bước vào phòng chuẩn bị tôi kể cho  các đồng đội về việc chạm trán với không lực của Bắc Việt và chuyện tôi quên không báo động cho Tinker mà chỉ lo bắn hạ Mig. Một viên phi công đột nhiên cắt ngang lời tôi "Wyman này, cậu đang nói cái quái quỷ gì đó? Cậu đang đùa cợt chúng tôi đấy hả?”  Bellinger vẫn chưa trở về và họ chỉ nghe chuyện từ Tinker. Viên phi công buộc tội tôi lảng tránh những chuyện vừa xảy ra bằng việc kêu Tínker ra đối chất với tôi.

Viên phi công khó tính ấy đã có lần bỏ tôi một mình trên mặt biển và tôi đã doạ sẽ dùng vũ lực với anh ta. Nguyên tắc bất di bất dịch là bạn không được bỏ bạn bay đồng hành hay chỉ huy đội bay và ngày hôm đó tôi dẫn đầu đội bay. Chúng tôi sẽ tấn công vào một số tàu của Bắc Việt gần bờ biển. Đến lúc tôi lượn vòng để chuẩn bị khai hoả thì không nhìn thấy anh ta đâu cả. Tôi gọi: "Cậu đang ở đâu vậy?", nhưng mãi một lúc lâu anh ta mới xuất hiện. Tôi hỏi: "Cậu lạc ra ngoài biển hả?". Khi trở về tàu, tôi mắng anh ta:"Khi chúng ta bay cùng nhau trên mặt biển thì cậu không được bỏ tôi đến khi chúng ta hoàn thành nhiệm vụ và trở về căn cứ”.

Anh ta trả lời: "Tôi đâu có muốn dạo chơi gần bờ biển đâu”.

Tôi quát lên: "Chúng ta là một đội tham gia không kích thì phải luôn sát cánh với nhau chứ?".

Sau vụ đó tôi cảm thấy không thể tin tưởng anh ta được. Tôi dần thấy ghét anh ta nhưng không bộc lộ ra. Chúng tôi ngoài mặt vẫn thường tham gia tiệc tùng với nhau thoải mái nhưng quan hệ của chúng tôi ngày càng lạnh nhạt. Tôi nghĩ anh ta cố gắng châm chọc chuyện đối đầu với bọn Mig để hạ thấp tôi. Lúc đó Belly vừa trở về và ông ta nói luôn: "Tinker này, có ngay một thằng Mig nằm ngay sau mông của cậu chuẩn bị sút cậu đó”.

Tinker nói: "Vậy mà sao tôi không biết vậy!" Anh ấy công nhận việc anh ta vô tình làm tuột tai phôn nên không nghe thấy bất kỳ một cuộc liên lạc qua điện đàm nào.

Bellinger la lối om sòm về việc bị trúng đạn, nhưng ông ấy không đổ lỗi cho tôi và Tinker. Belly không có vấn đề cái "tôi" về bất kỳ lỗi lầm nào của ông ấy. Ông ấy rất cởi mở và không thù ghét ai. Tôi thấy mình phải bảo vệ ông ấy, giúp ông ấy vượt qua những khó khăn và ông ấy cũng thấy cần phải bảo vệ tôi. Trong bản báo cáo năng lực bay của tôi, sau khi tôi đâm nát máy bay và ông ta bảo tôi nên bỏ nghề bay đi làm kẻ bán giày, Belly đã có những lời nhận xét khuyến khích và công nhận tôi là phi công giỏi nhất mà ông ấy từng biết. Đó là con người của Belly.

Tôi tin rằng Belly coi ông ấy là người cuối cùng của thế hệ phi công chiến đấu cũ, một gã cowboy bị cô lập với những chuyến tàu và đoàn xe, trong trường hợp của ông ấy là bị cô lập bởi những chiếc máy tính và những quả roeket. Ở trên tàu Oriskany, ông ấy là người được mọi người kính trọng. Ông ấy thường làm những việc mà người ta chẳng bao giờ nghĩ sĩ quan ở vị trí của ông lại làm, những việc tự phát, không bị ảnh hưởng hay bị tác động bởi những vấn đề thuộc về chức vụ. Phi đội của tôi nổi danh với việc không quan tâm đến mọi việc xảy ra và đó là điều Beuinger muốn. Tôi nghĩ thuyền trưởng John Iarrobino yêu quý Belly và nhận ra rằng mỗi khi ông ta có khuyết điểm thì ông ta đưa ra trước phi đội để sửa chữa mà không có một lời phàn nàn nào và nhất là khi chúng tôi phải đối mặt với những tình huống khó khăn của cuộc chiến tranh ở Việt Nam thì việc sửa chữa lỗi lầm sẽ làm cho con người thêm tự tin trong mỗi lần xuất kích.

Ngày 19/7/1966, thuyền trưởng John Iarrobino đứng trên boong chỉ huy nằm ngay bên cạnh chiếc cầu, về phía bên phải, nơi mà ông chỉ đạo việc tàu Oriskany tiếp cận tàu tiếp tế đạn dược. Ông nói qua điện đàm liên lạc nội bộ nối với nhân viên trực tiếp thực hiện "Quay 1-4-1" và nhân viên thực hiện nhắc lại "Quay 1-4-1”. Thuyền trưởng Iarrobino vẫn quan sát tàu Gidrojon, tàu kéo lưới của Nga đang hướng về phía ông ở đằng xa. Một chiếc tàu hộ tống của hạm đội 7 được giao nhiệm vụ theo dõi động tĩnh của tàu Gidrojon phản ứng nhanh chóng và bắt đầu việc ngăn chặn tàu Gidrojon. Trong trường hợp tàu hộ tống không hoàn thành được nhiệm vụ thì Iarrobino sẽ ra lệnh hai tàu khu trục đang thực hiện nhiệm vụ tuần tra tham gia hỗ trợ ngăn cản đường tiến của chiếc tàu Nga.

Thuyền trưởng nói lại "Quay 1-4-1". Sau khi nhân viên thực hiện nhắc lại lời của ông thì thuyền trưởng ra lệnh:. "Dừng tất cả máy lại”. Khi tàu Oriskany tiến chầm chậm vào vị trí đã định trước thì ông lại ra lệnh "lùi lại 2/3" làm giảm quán tính của tàu và để đưa tàu vào vị trí song song với tàu chở đạn.

Một thuỷ thủ của tàu Oriskany dùng một khẩu súng giống như súng săn bắn một chiếc dây cáp sang tàu tiếp viện. Sau đó những chiếc dây cáp nặng hơn được bắn vào chiếc dây cáp nhẹ đó để kéo giữa hai chiếc tàu. Một sợi dây được một thuỷ thủ treo lên cao có những chiếc cờ nhiều màu sắc bay phấp phới, mỗi lá cờ thể hiện một khoảng cách khác nhau. Thuyền trưởng Iarrobino thích giữ khoảng cách tàu Oriskany nằm giữa màu vàng và màu trắng, để một khoảng cách từ 100 feet đến 120 feet giữa hai chiếc tàu. Ông điều chỉnh tốc độ tiến về phía trước để bắt kịp tốc độ của chiếc tàu kia.

Quá trình chuyển đạn dược diễn ra trong gần một tiếng, thời gian đủ để tàu Gidrojon tiến đến khu vực hai tàu đang chuyển đạn. Giống như các thuyền trưởng của tàu chiến Mỹ khác ở Yankee Station, Iarrobino không tin là những thuỷ thủ quá liều lĩnh và dại dột để đâm vào một chiếc tàu của hải quân Mỹ hoặc tiến vào vị trí để bị tàu Mỹ đâm phải. Có khả năng là tàu Gidrojon đang cố gắng gây áp lực để tàu hàng không mẫu hạm Oriskany đâm vào tàu tiếp viện. Iarrobino quan sát khi thuỷ thủ đoàn của tàu Oriskany đang nối 4 sợi dây cáp to và nặng để cột hai chiếc tàu với nhau. Những sợi dây đó giống như các đường ray để các chiếc ròng rọc được kéo qua kéo lại giữa hai chiếc tàu để chuyển những chiếc thùng chở đầy bom, tên lửa và đạn súng. Thức ăn và nhiên liệu cũng được chuyển đến các tàu đang hoạt động ở Yankee Station theo cách như vậy.

Tàu Oriskany đang nhận tiếp tế.

Thêm một lần nữa, cho dù người Nga có coi việc này quan trọng hay không, họ vẫn bị ép buộc phải từ bỏ nỗ lực tiến gần đến chiếc hàng không mẫu hạm của Mỹ. Chiếc tàu hộ tống của Mỹ theo sát chiếc tàu của Nga, lãnh trách nhiệm đuổi chiếc tàu Nga ra khỏi khu vực hod của tàu Oriskany. Sau đoạn đường bị truy đuổi, dài 12 dặm, trong 73 phút, tàu Gidrojon kéo 2 hồi còi to ngắt quãng, giảm tốc độ và cách xa dần tàu Oriskany và chỉ lọc được những đợt sóng từ tàu Oriskany xem có giá trị thông tin tình báo nào không. Thuyền trưởng Iarrobino, không thèm bận tâm đến chiếc tàu kéo lưới của Nga nữa, quay lại công việc chuẩn bị cho những chuyến xuất kích sắp tới của chiếc máy bay chiến đấu.

Thuyền trưởng Iarrobion thích nhất tốc độ gió khoảng 35 hải lý thổi qua sân bay trên boong tàu khi tàu Oriskany chuẩn bị phóng những chiếc máy bay đó và đón những chuyến hạ cánh của chúng. Ông đã dành hầu hết thời gian của mình ở vịnh Bắc Bộ này thực hiện công việc mà ông gọi là "tính tốc độ gió”. Điều đặc biệt của khu vực biển này là mặt biển trở nên tĩnh lặng như gương ở những thời điểm bất ngờ. Tàu Oriskany có thể tiến vào khu vực gió thổi với tốc độ 31 hải lý vì vậy ông cần thêm 4 hải lý nữa để thấy được sự khác biệt. Tàu Oriskany đảo qua đảo lại để tìm được hướng gió lý tưởng. Đôi khi, khi tàu đón máy bay sau một cuộc không kích hạ cánh phải chạy về hướng biển của Bắc Việt thuyền trưởng Iarrobino sợ rằng tàu của ông phải cập bờ biển Hải Phòng hoặc Quảng Ninh cũng không gặp được hướng gió thích hợp. Nhưng sáng nay, ông phải thực hiện một sự thay đổi phương hướng – quay một vòng 160 độ để tìm kiếm cái mà tàu của ông đang cần.

Phía dưới boong tàu, trong khoang vũ khí, những thuỷ thủ trẻ có thể cảm thấy chiếc tàu đang chuyển hướng để tìm hướng gió và họ bắt đầu thực hiện côngviệc của mình. Loại bom được sử dụng nhiều nhất là Mark 82 nặng 500 pound. Những quả bom màu xanh oliu được đặt trong phòng chứa bom chống lửa mà không có đuôi bom để tiết kiệm không gian. Những thuỷ thủ chuyển bom từ phòng chứa bom ra khu vực lắp ráp ở ngay dưới boong tàu nơi những chiếc đuôi bom được lắp và được đưa vào thang máy chuyển lên boong trên để lắp vào máy bay. Ở trên boong, nằm về phía bên phải hướng về phía hòn đảo và cách xa đường băng mà trong trường hợp bị đâm thì máy bay thường hạ cánh xuống đó, người ta đặt bom vào một khu vực chứa bom tạm thời mà thường được gọi là trang trại bom. Bom được lắp vào máy bay ở phía sau của đường băng trước khi phi công lên máy bay. Sĩ quan quân nhu của tàu đích thân cắm những ngòi nổ vào những quả bom khi bom đã được chất lên máy bay, đảm bảo rằng bom đã được đặt đúng vị trí.

Bom MK 82

Ngòi nổ của bom gồm có một chiếc cánh quạt nhỏ gắn chặt với một dây dẫn. Dây dẫn này được luồn qua ngăn chứa bom và dưới một cuộn dây đồng để quấn tua bin. Khi phi công bấm vào công tắc trong buồng lái thì cuộn dây đồng hoạt động như một chiếc nam châm và dính chặt dây dẫn vào khoang chứa quả bom. Sau đó khi thực hiện nhiệm vụ, phi công bấm nút thả bom trên cần lái, vỏ đạn và đẩy sẽ nổ và đẩy bom ra khỏi khoang chứa bom, kéo mạnh dây dẫn đã bám chặt vào ngòi nổ do tác động của cuộn dây đồng, việc này sẽ tác động làm cho cánh quạt nhỏ hoạt động. Sau một số lần hoạt động của cánh quạt được tính trước, dây dẫn cháy hết và bom sẽ nổ ở một độ cao nào đó trên mặt đất, hoặc khi tiếp xúc với mặt đất hoặc sau một thời gian nào đó khi chạm đất. Nếu phi công không bấm vào nút kích hoạt dây ra khỏi ngòi nổ, cánh quạt không quay và quả bom sẽ không nổ. Điều này tạo điều kiện cho phi công lựa chọn trút bom xuống một nơi nào đó một cách an toàn để chạy trốn khi rơi vào tình huống bị truy đuổi hay bị trục trặc máy móc. Để chắc chắn bom không vô tình rơi ra khỏi khoang chứa bom lúc máy bay vẫn còn trên tàu, người ta đã lắp một chốt an toàn vào trong khoang chứa bom. Sau khi phi công đã vào máy phóng máy bay để chuẩn bị xuất phát, anh ta phải đưa hai tay lên trên trời để nói rằng tay anh ta không chạm vào nút khởi động bom ở cần lái. Chỉ khi đó, vào phút cuối cùng người ta mới tháo chốt an toàn ra khỏi khoang chứa bom.

Những thùng đạn 20mm và tên lửa lắp vào bên cánh máy bay được xếp thành đống không xa chỗ để bom trên boong tàu. Để chống những tai nạn có thể xảy ra khi đống đạn và tên lửa đó có thể bị phát nổ bởi năng lượng điện từ, người ta đặt cả thiết bị bảo vệ xung quanh khu vực đó. Tàu Oriskany được coi là thùng thuốc súng dễ bùng nổ. Các quy định an toàn thường bị bỏ qua để thực hiện những nhiệm vụ tiếp nhận vũ khí nặng nề do Washington giao phó. Do đó chỉ cần một mồi lửa vô tình phát ra thì con tàu này sẽ gặp phải tai hoạ lớn.

Sĩ quan chỉ huy bay đã tự bổ nhiệm mình vai trò tổng chỉ huy nhóm phi công tấn công vào cầu Cổ Chai. Trước đó, ông đã cho gọi họp các sĩ quan phụ tá xung quanh một chiếc bàn trên đó có những chiếc bản đồ, biểu đồ và những tấm ảnh kích thước 8 x 10 cm về chiếc cầu Cổ Chai. Họ đang thảo luận để phác thảo kế hoạch tấn công vào đây. Họ xem xét tất cả mọi thứ: vị trí của mặt trời, vị trí pháo phòng không và tên lửa, số lượng máy bay tham gia cuộc không kích và những quy định loại vũ khí sẽ sử dụng, khi họ đề ra phương hướng và cách thức mà các phi công của Oriskany sẽ thực hiện để ném bom phá sập cây cầu.

Khi Cal Swanson vào phòng thảo luận việc thực hiện cuộc không kích vào lúc 9h45 sáng, anh cảm thấy một sự căng thẳng bao trùm cả căn phòng. Có rất ít những câu chuyện vui đùa giữa các phi công đến từ những phi đội khác nhau. Chiến dịch không kích này rất lớn, phòng họp chất nhiều những chiếc ghế đẩu. Trong phòng chuẩn bị này, chẳng viên phi công nào cảm nhận được sự thoải mái giống như những lúc họ luyện tập các kế hoạch không kích xong và đến đây để vui đùa. Những bức ảnh về mục tiêu đã bị đánh phá hoặc sẽ bị tấn công đều được dính hết lên tường. Những bức ảnh về hình dạng của máy bay của Bắc Việt đều được đưa ra cho các phi công xem. Ngoài ra còn có những chi tiết về tầm bắn của 5 loại pháo phòng không và một bản miêu tả chi tiết về tên lửa SAM 2 được in chi tiết và phát cho mỗi viên phi công nghiên cứu. Trên các bản đồ trên tường có đánh dấu những trạm kiểm soát cho phép phi công trao đổi điện đàm.

Đúng 10 giờ sáng, chỉ huy nhóm không kích đứng dậy và nói: "OK, mọi người đã có mặt đầy đủ chưa?"Anh thông báo điều mà tất cả mọi người đã biết. Cuộc không kích này nhằm vào cầu Cổ Chai, nằm ngoài thị trấn Phủ Lý, sau đó anh nói qua về tình hình thời tiết cho các phi công biết với những số liệu mới nhất chụp từ vệ tinh. Thời tiết có nhiều mây là điều mà các phi công đều thích. Yếu tố nhiệt độ cũng quan trọng. Một ngày nóng gay gắt có thể ảnh hưởng trọng lượng bay lớn nhất và hạn chế số lượng bom mang theo. Nếu có gió thổi qua khu vực mục tiêu thì phi công phải lượn qua khu vực đó rồi sau đó vòng lại để thực hiện quá trình không kích. Các phi công phải ghi nhớ mọi thứ và nhiệm vụ tấn công trước khi cất cánh. cuối buổi thảo luận, những phi công A-4 được đưa một bản đánh giá trong đó có ghi một loạt những sự thay đổi của độ dày đặc tương đối của không khí, nhiệt độ và độ ẩm không khí, những yếu tố này còn phải có để đảm bảo để sử dụng máy tính trên máy bay nhằm điều khiển việc cắt bom. Và người chỉ huy kết thúc buổi họp bằng việc dặn dò "Đối với các phi công F-8, bản đánh giá NFT của các cậu là 28".

Tấn công cầu Cổ Chai - ảnh chụp từ máy bay A-4.

Đột nhiên căn phòng im lặng một vài giây. Một viên phi công F-8 giơ tay lên và nói: "Này, bản đánh giá NFT có nghĩa là gì? Tôi chưa nghe thấy điều này bao giờ".

“Đó không phải là thứ chết tiệt đâu?".

Căn phòng vỡ oà trong tiếng cười bởi vì câu nói bất ngờ đó, làm cho không khí căng thẳng tan biến.

Tiếp theo đó là công việc của nhân viên tình báo cung cấp thông tin về cuộc không kích sắp tới. Những khu vực tên lửa được đánh số và được thể hiện trên tấm bản đồ được trải ra trên tấm bảng trong phòng. Nhân viên này nói: "Chúng ta là vòng khu vực tên lửa số 47 sẽ tung hoả lực mạnh vào ngày hôm nay”. Lời nhận xét của anh ta không gây ấn tượng gì với những phi công. Họ sẽ bị hoả lực của lưới phòng không của Bắc Việt bao vây và có thể bị bắn hạ. Điều mà nhân viên tình báo không thể thông báo cho họ là, bởi vì anh ta không biết, có bao nhiêu khu vực SAM di động sẽ hoạt động trong cuộc không kích này. Anh ta nhấn mạnh những mục tiêu mà lực lượng không quân sẽ phải tập trung tấn công và những tuyến đường bay mà các phi công phải đi theo. Anh ta cũng đưa ra một bản thông báo chi tiết về những trận đánh chính đang diễn ra ở miền Nam Việt Nam. Anh ta cảnh báo: "Hãy quan sát máy bay của uỷ ban kiểm soát không lưu quốc tế. Đừng để họ bắt gặp và cũng đừng bắn hạ nó". Máy bay của Uỷ ban Kiểm soát không lưu quốc tế, một sai lầm sót lại của Hiệp định Geneva 1954, thường thực hiện những chuyến bay từ Campuchia và Lào đến Hà Nội, chở những nhà ngoại giao và ngày càng nhiều những nhà hoạt động chống chiến tranh đến từ Mỹ. Lời cảnh báo đó làm xuất hiện những kiểu cười chế nhạo trên môi của các phi công. Nhân viên tình báo kết thúc công việc của mình bằng việc đưa ra mật khẩu cứu nạn khẩn cấp cho các phi công khi tham gia cuộc không kích lần này. Nếu họ bị trúng đạn, thì họ phải sử dụng mật khẩu để khẳng định họ là phi công của Mỹ kêu cứu chứ không phải máy bay của Bắc Việt lợi dụng những lời trao đổi trên điện đàm để lùa thêm máy bay Mỹ vào bẫy. Tuy nhiên, họ vẫn chưa phát hiện ra cách để ngăn chặn Bắc Việt sử dụng hệ thống phát tín hiệu khẩn cấp bằng radỉo tự động, để lừa máy bay Mỹ vào trận địa pháo phòng không.

Nhân viên tình báo ngồi xuống và chỉ huy nhóm không kích đứng dậy thực hiện nhiệm vụ của mình. Trong phòng lại bị bao trùm một sự im lặng và chú ý đến nặng người. Anh ta phải theo dõi cuộc không kích từ lúc các phi công lên máy bay, xuất kích cho đến khi họ trở về tàu Oriskany.

"Các phi công của phi đội 162 sẽ bay ở độ cao 12.000 feet, phi công của phi đội 111 sẽ bay ở độ cao 15.000 feet”. Người chỉ huy nói: "Ngay sau khi máy bay A-4 kết thúc việc tiếp nhiên liệu, các nhóm không kích sẽ tiến vào bờ biển.. Khi đó chúng ta sẽ đồng loạt bay ở độ cao 20.000 feet duy trì độ cao đó và tăng tốc lên một chút để đến mục tiêu. Khi chúng ta bay qua các hòn đảo nằm ở phía đông bắc của Hải Phòng, làm một cú chấn động để cho Bắc Việt phải suy đoán cho đến phút cuối cùng”.

"Chúng ta sẽ hạ thấp xuống ở độ cao 14.000 feet khoảng 5 phút trước khi bay đi, tôi sẽ đưa ra tín hiệu để bật các thiết bị điện tử của các anh lên. Khi cách bãi biển 5 dặm thì hãy bay chọn vị trí để tránh phát hiện và lúc đó hãy bay cao lên. Nhưng không cần thiết phải chạy trốn khỏi SAM cho đến khi bạn nhìn thấy chúng. Không lâu sau khi chúng ta vượt qua đường bờ biển thì sẽ đến khu vực mục tiêu. Bất kỳ ai nhận ra nó đầu tiên thì hãy nói rõ tên của mình cho trung tâm và đồng đội và xác định vị trí của mục tiêu”.

"Khi chúng ta đã nhìn thấy mục tiêu, tôi sẽ yêu cầu bộ phận triệt phá pháo phòng không tách khỏi đội hình bay. Lúc này tôi muốn các cậu F-8 hãy tăng tốc và dẫn đầu đội hình tấn công các trận địa pháo phòng không. Tôi cũng sẽ kiểm tra lần cuối để khởi động mọi nút kiềm soát vũ khí trên máy bay của các cậu. Chúng ta sẽ lần lượt lao vào những mục tiêu như tôi đang thể hiện trên bản đồ này”.

"Khi chúng ta lao đến mục tiêu, những máy bay chiến đấu sẽ bay qua phía tây để hỗ trợ trong trường hợp Mig xuất hiện. Các cậu A-4 sau khi trút bom xuống mục tiêu thì bay ngay ra phía biển. Chúng ta không có nhiều thời gian và cơ hội không bao giờ xuất hiện hai lần đâu. Khi bay ra đến biển thì chỉ huy mỗi phi đội sẽ thông báo điện đàm và tôi sẽ kiểm tra để chắc chắn mọi người trở về an toàn".

Sau đó chỉ huy nhóm không kích cho biết vị trí máy bay tiếp tế nhiên liệu và máy bay lên thẳng tìm kiếm cứu nạn. Máy bay tiếp tế nhiên liệu chở đầy nhiên liệu bay vòng vòng ngoài bờ biển. Nếu có viên phi công nào đó bị bắn hạ thì đồng đội của anh ta sẽ cố gắng xác định vị trí của anh ta, trong khi các máy bay khác bay đến máy bay chở nhiên liệu để bơm nhiên liệu và quay lại để yểm trợ cho phí cơ cứu nạn. Sẽ có một chiếc tàu khu trục tuần tra ngoài bờ biển tham gia nỗ lực cứu nạn.

11 giờ đúng, buổi họp chính kết thúc. Các phi công trở lại các phòng chuẩn bị của mình để chỉ huy trưởng của mỗi phi đội trao đổi một số điều với những phi công tham gia chiến dịch không kích. Cal Swanson quyết định trong 6 máy bay của phi đội anh tham gia chiến dịch này sẽ có 2 máy bay có nhiệm vụ đối đầu với Mig trong khi đó 4 chiếc còn lại sẽ quần đảo và phá nát trận địa pháo phòng không bố trí xung quanh cây cầu. Họ quan sát các bức ảnh và xác định vị trí trận địa pháo. Swanson giao nhiệm vụ cho từng máy bay thực hiện nhiệm vụ làm "tắt lửa" một khẩu pháo cụ thể nào ñoù. Thông tin về các trận địa pháo khá cụ thể và mang tính chuyên môn. Swanson còn đọc các thông số nhiên liệu cần thiết cho mỗi trường hợp thời tiết xấu, số liệu định hướng của tàu và vị trí của tàu sau cuộc không kích kết thúc.

Jim Nunn kiểm tra đi kiểm tra lại các dụng cụ của mình. Đến lần thứ 3, Jim kiểm tra khẩu súng lục 38 của mình thì thấy thiếu một viên đạn. Ở tuổi 23, Jim Nunn là phi công trẻ nhất ở trên tàu Oriskany. Cậu cao 6 feet 4 inh, nặng 159 pound. Cậu sinh ra ở Hall, Tennessce, cách Memphis 50 dặm. Cha cậu là một ông chủ nhà băng. Khi còn học trung học, cậu nộp đơn vào West Point, Annapolis và Học viện Không quân và đã được cả 3 nơi này chấp nhận. Cậu quyết định Annapolis là trường dạy kiến thức tốt nhất và cậu vào học ở Học viện Hải quân. Trong suốt 4 năm ở đây, cậu luôn ở trong đội hùng biện của trường và luôn đứng đầu trong lớp phi công. Đó là những điều mà cuộc sống dành cho Jim. Mọi thứ cứ tự nhiên đến với cậu. Bây giờ cậu chuẩn bị tham gia chuyến không kích đầu tiên vào miền Bắc Việt Nam và bay cạnh Cal Swanson; cậu cảm thấy một nỗi sợ hãi vô hình.

Cal Swanson bắt đầu chuẩn bị cho chuyến bay. Đầu tiên là phải mặc bộ đồ G được thiết kế để bù lại sức kéo của lực hấp dẫn. Trong lúc bay, các phi công đều phải chịu một trọng lực bình thường. Khi phi công lượn, lao bổ xuống hoặc bay lên cao, lực hút của trọng lực sẽ tăng lên, hạn chế sự lưu thông máu từ đầu xuống các bộ phận khác, sẽ gây cho phi công mất cảm giác, mất sự tỉnh táo khi thiếu oxy nếu không được kiểm tra bởi bộ đồ G. Những bao cao su nhỏ được khâu vào bộ đồ G; những bao nhỏ cao su nằm ngang bụng, trước và sau đùi và bắp chân. Bộ đồ này được nối với một nguồn không khí nén bằng một chiếc ống dài. Khi trọng lực tăng lên, thì những bao cao su nhỏ đó sẽ phồng lên và giúp cho máu của phi công vẫn lưu thông bình thường và oxy dẫn đến não được lưu thông. Bộ đồ G, thường sơn màu xanh của rừng, bó sát người. Sau khi bộ đồ bay mặc đè lên bộ đồ G, trông phi công cao lêu nghêu và bước đi nặng nề và chậm chạp. Bộ đồ bay, gắn phi công vào ghế đẩy, được thít rất chặt và chứa bộ đồ hộ thân nổi, một chiếc vòng cao su xẹp có thể phồng lên khi có CO2 bơm vào. Bộ đồ cứu hộ mặc trùm lên bộ đồ bay; bộ đồ này mang đủ thứ từ những chiếc băng keo đến những viên thuốc nước nguyên chất và nặng khoảng 20 pound. Thiết bị radio phát tín hiệu được bật tự động khi phi công nhảy dù là thiết bị quan trọng nhất của bộ đồ cứu hộ và Cal Swanson kiểm tra để biết chắc nguồn pin PRC-63 vẫn hoạt động tốt.

Phi công HQ Mỹ.

Trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai, các phi công được chỉ định lái máy bay riêng của mình nhưng phi công của phi đội 162 lái bất kỳ chiếc máy bay nào có ở trên đường băng trên tàu. Phi đội có 12 chiếc F-8. Thường thì luôn có 10 chiếc ở trên boong tàu, trong khi 2 chiếc còn lại ở vịnh Subic để kiểm tra sự ăn mòn của hơi nước biển hoặc bảo dưỡng định kỳ. Chỉ có đội trưởng, một viên trung sĩ được sử dụng riêng một chiếc máy bay và luôn yêu cầu máy bay luôn được bảo dưỡng và lau chùi sạch sẽ. Vài phút trước khi phi công lên máy bay, đội trưởng sẽ ngồi vào khoang lái của F-8 giống như gà mẹ, quan sát các nhân viên bảo dưỡng chạy qua chạy lại kiểm tra tất cả các thiết bị và hệ thống. Sau chuyến không kích Cal sẽ phải viết một bản đánh giá nhận xét công việc của viên đội trưởng có thực hiện công việc của mình tốt hay không.

Việc yêu cầu các phi công chuẩn bị lên máy bay thường diễn ra trước giờ cất cánh 30 phút. Nhưng hôm nay vì có 37 máy bay tham gia chiến dịch nên việc thông báo chuẩn bị diễn ra trước 40 phút. Phòng chuẩn bị số 4 nằm ngay cạnh chiếc thang máy chở lên ngay boong tàu. Cal Swanson và Jim Nunn chỉ mất có 3 phút để chạy đến bên chiếc máy của mình. Sau khi mặc xong bộ đồ bay, họ kiểm tra lại danh sách kiểm tra để chắc chắn tất cả các hệ thống đều hoạt động được. Sân bay trên boong tàu vẫn khá yên tĩnh.

11h40, chỉ huy đài không lưu nói vọng qua loa từ đài quan sát không lưu: "Tất cả phi công thắt chặt dây an toàn và kiểm tra lại lần cuối tất cả các hệ thống”. Sau khi cho các phi công một khoảng thời gian để thực hiện thao tác cuối cùng, viên chỉ huy này nói to vọng qua hệ thống loa "Khởi động động cơ”. Tiếng khởi động vang lên rì rì và động cơ phản lực nhỏ gắn vào máy bay được bật lên đến khi dòng nhiên liệu đạt đến một mức nào đó thì máy bay, sau khi động cơ đã được khởi động và nhiên liệu được bơm đầy, bắt đầu chế độ chạy không tải phả ra nhưng hơi nóng từ khí thải và tạo ra âm thanh ồn đến nhức tai.

11h 53 - 7 phút trước khi cất cánh, một chiếc máy bay chạy chậm chậm đến một chiếc máy phóng máy bay. Chiếc máy bay được gắn với chiếc máy phóng chạy trơn tru dọc theo đường băng bằng một dây cáp kéo ở phía trước và một dây cáp giữ ở phía sau. Để sẵn sàng bay đi, phi công kéo mạnh cần lái về phía trước đến mức tối đa và chiếc máy bay nhấc bổng đầu lên và rung bần bật, giống như con thú hoang đang cố gắng giật tung mọi thứ bó buộc nó. Dây cáp giữ được chế tạo có độ giãn cần thiết để giữ máy bay khi đạt tốc độ tối đa và được thiết kế bung ra lập tức khi chiếc máy phóng máy bay mở máy phóng máy bay đi. Dây cáp kéo buộc vào phía sau mũi cánh máy bay của F-8, và tuột ra khi chiếc máy phóng đi đến hết đường ray và máy bay phóng ra khỏi tàu và cất cánh.

Phóng máy bay.

Khi Cal Swanson và Jim Nunn điều khiển máy bay vào máy phóng thì những phi công của phi đội 162 không tham gia cuộc không kích tập trung tại phòng chuẩn bị để quan sát máy bay cất cánh, nghe các cuộc liên lạc điện đàm khi cuộc tấn công bắt đầu. Trung tâm kiểm soát chiến thuật của tàu Oriskany, phòng chiến tranh của tàu, nằm ngay cạnh phòng chuẩn bị số 4 nên rất thuận lợi cho chỉ huy Beuinger, Dick Wyman, Black Mac, Rick Adams và những người khác có thể theo dõi trận không kích. Phòng chiến tranh là một căn phòng lớn, ánh sáng lờ mờ để các kỹ thuật viên có thể nhìn rõ hơn những phạm vi hoạt động của radar và hộp điện tử, những thiết bị này chiếm hầu hết không gian của căn phòng. Phía sau chiếc bảng nhựa trong suốt đặt xung quanh phòng là những thuỷ thủ có thể viết ngược nhanh như chúng ta viết bình thường bằng bút chì nhựa để tất cả những thông tin mà họ ghi lại được như: tình trạng nhiên liệu, tín hiệu gọi nhau của các phi công, vị trí của máy bay trong từng nhóm tham gia không kích - đều được hiện ngay ra và những sĩ quan đứng ngay trước những chiếc bảng đó đọc ngay được. Một viên sĩ quan được giao nhiệm vụ theo dõi tình trạng nhiên liệu của một chiếc máy bay. Trong trường hợp có một chuyến hạ cánh bị hoãn, thì viên sĩ quan có thể nhìn ngay lên trên chiếc bảng và quyết định xem chiếc máy bay mà anh ta phụ trách theo dõi có cần phải tiếp thêm nhiên liệu từ chiếc máy bay chở nhiên liệu ở gần đó và sau đó đưa ra những chỉ dẫn chính xác.

Bên cạnh một cuộc trao đổi bằng điện đàm ngắn gọn để xem những chiếc hộp đen có hoạt động tốt không, các viên phi công phải giữ yên lặng đến khi họ tiến đến bờ biển. "Hộp đen" là tên quen thuộc của hộp số điện tử tối mật có thể giúp máy bay tránh được tên lửa. Để đảm bảo an toàn trong trường hợp họ bị bắn rơi, phi công biết được những nguyên lý chứ không biết cấu tạo của chiếc hộp chống SAM này hoạt động như thế nào. Khi chiếc hộp được bật lên, phi công nghe thấy những âm thanh điện tử khác nhau giống như có con ong bay trong tai phone báo hiệu những giai đoạn khác nhau của trận địa SAM phải trải qua khi chuẩn bị khai hoả tên lửa hoặc là sử dụng hệ thống radar để xác định máy bay hoặc tên lửa chuẩn bị phóng đi. Người Mỹ có những cách thức gây khó khăn về mặt kỹ thuật điện tử nhằm phá sóng khu vực có hệ thống tên lửa được bố trí, làm hỏng hệ thống dẫn đường tự động bằng máy tính. Việc này khiến cho bộ đội Bắc Việt phải nhằm bắn tên lửa bằng tay. Có hai lính kỹ thuật của Bắc Việt thực hiện nhiệm vụ nhắm mục tiêu một người xác định toạ độ còn người còn lại xác định độ cao. Điều này diễn ra chậm hơn rất nhiều so với hệ thống xác định tự động của SAM và giúp cho phi công Mỹ có thời gian để tránh tên lửa nếu như họ phát hiện chúng đúng lúc.

Hôm nay là một ngày đẹp trời. Trời quang, tầm nhìn xa khoảng 10 dặm. Jim Nunn bị mê hoặc bởi cảnh đẹp của những hòn đảo nằm về phía Tây Bắc của Hải Phòng. Cậu nghĩ đây là cảnh đẹp nhất trên thế giới. Những vách đá vôi mọc lên từ những hòn đảo nhỏ và mỗi hòn đảo đều có một bãi biển hình vòng cung. Cậu tưởng tượng có thể sở hữu được một trong những hòn đảo đó dựng một ngôi nhà nghỉ lưng dựa vào vách đá, nhìn thẳng ra bãi biển với một sự tinh khiết đến lạ kỳ.

Nunn bị đánh thức khỏi sự mơ màng hạnh phúc đó bằng một cảm giác có chuyện gì xấu đang xảy ra. Nhóm không kích đã vượt qua bờ biển và tiến nhanh về hướng mục tiêu. Với tốc độ bay hiện tại, 7 dặm/phút, thì trưởng nhóm không kích nhẽ ra phải nhìn thấy mục tiêu rồi và ra tín hiệu cho đồng đội, vậy mà chẳng thấy anh ta thông báo gì cả. Ở khu vực đó có nhiều mây, sương mù rải rác khiến việc quan sát mặt đất ở một góc nào đó rất khó khăn và Nunn, cũng như các phi công trong nhóm không kích nghi ngờ rằng, bên cạnh không phải là phi công giỏi nhất trên tàu cách của trưởng nhóm không kích đang bị biểu hiện kém đi. Anh ta không phải Jim Stockdale.

Viên chỉ huy nhóm không kích gọi mọi người: "Có ai nhìn thấy cái mục tiêu chết tiệt đó không nhỉ?" . Những lời nói bất lịch sự đó rất hiếm khi nghe thấy trong các cuộc điện đàm liên lạc mà những lời nói lịch sự luôn luôn được sử dụng vì lý do tính chuyên nghiệp. Những lời nói bất lịch sự đó là thước đo sự giận dữ của viên chỉ huy. Frank Elkins lái máy bay ném bom A-4 bên cạnh chiếc F-8 của phi đội 162 đáp lời: “Tôi nhìn thấy nó. Theo tôi và ném bom theo tôi".

Sau này Frank Elkins kể lại cho Marilyn: "Trong suốt 23 phút đủ loại vũ khí từ pháo cao xạ đến đạn súng trường của quân đội Bắc Việt nhắm vào chúng tôi. Tôi nguyền rủa bản thân tại sao lại lao chỗ chết tiệt này. Khi đến gần mục tiêu, tầm nhìn của chúng tôi bị giảm xuống rất nhiều”. Jim Nunn lao xuống để tập kích vào một trận địa pháo. Cậu nhấn nút thả bom và sau đó cố gắng bay đi tìm Cal Swanson nhưng cậu đã lạc mất anh ta. Trên bầu trời toàn là máy bay. Đó là một cảnh tượng hỗn loạn lớn. Nunn tự nhủ: "Cẩn thận không thì đâm vào máy bay khác". Cậu lo sợ về việc đâm phải một chiếc máy bay khác, về những quả đạn pháo cao xạ nổ vang quanh máy bay của cậu và cậu cũng lo sợ về 13 quả tên lửa trông giống những cây cột điện thoại kéo theo một đám lửa màu da cam đang lao về phía máy bay không kích. Cậu quyết định quên Swanson trong giây lát.

"Sau đó, pháo cao xạ nhằm thẳng vào đuôi máy bay của tôi nhả đạn và khi tôi nhìn qua bên phải thì tôi bắt gặp một chiếc F-8 đang quay về căn cứ trên biển". Frank Elkins nói: "Chợt tôi nhìn thấy ánh chớp của một quả tên lửa trong gương. Tôi báo động cho mọi người và quay 36 độ sang bên trái, ngoặt về phía sau của những quả đồi. Khi tôi bay được ở độ cao thấp, tôi nhìn sang bên trái đúng lúc nhìn thấy quả tên lửa lao thẳng vào chiếc F-8, đúng ngay vào ống khói và cả chiếc máy bay trở thành một quả bóng lửa to và nổ tan tành.

Trên tàu Oriskany, tại phòng chuẩn bị số 4, những phi công còn lại của phi đội 162 đang nghe các cuộc trao đổi điện đàm giữa các máy bay tham gia không kích. Đột nhiên qua một tấm màng mỏng của chiếc máy phát thanh phát tiếng thông báo thất thanh: "Tên lửa! Tên lửa!". Cả căn phòng bỗng cảm thấy sự căng thẳng bao trùm. Sau đó họ nghe thấy tiếng của Cal Swanson, hơi lo lắng nhưng vẫn còn điềm tĩnh "Có ai nhìn thấy Super heat 3 không?" Đó là tên gọi mật khẩu của Terry Dennison. Rick Adams và những người khác không còn thấy thoải mái trong những chiếc ghế nữa.

"Tên lửa! Tên lửa!"

Cal Swanson gọi lại lần nữa: "Super heat 3, đây là Super heat 1". Vẫn không có câu trả lời. Anh gọi đíện đàm cho bạn bay cùng với Dennison. Anh này trả lời rõ ràng là anh không nhìn thấy Dennison đâu kể từ khi họ tách ra để tránh tên lửa. Trong căn phòng chiến tranh mờ ảo trên tàu Oriskany, thuyền trưởng Iarrobino lấy ra một cuốn sổ ghi chép nhỏ và đọc nó dưới ánh đèn của một hệ thống radar và tìm ra cái tên mật khẩu, Super heat 3. Bên cạnh cái tên mật khẩu là tên thật của phi công và tên phi đội của anh ta.

TRẬN ĐÁNH MỞ ĐẦU CỦA BỘ ĐỘI TÊN LỬA NGÀY 24-7-1965 - SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGHỆ THUẬT TÁC CHIẾN PHÒNG KHÔNG VIỆT NAM

Sau khi đánh hỏng hàng loạt cầu lớn từ Thanh Hóa trở vào, từ tháng 5-1965, đế quốc Mỹ mở rộng leo thang và đánh phá toàn bộ miền Bắc. Cho rằng hệ thống phòng không miền Bắc của ta mạnh hơn trên địa bàn Khu 4 rất nhiều, nên khi leo thang đánh phá ngoài Vĩ tuyến 20, địch thay đối thủ đoạn nhằm đối phó với cao xạ và không quân ta. Máy bay địch bay trên độ cao trung bình để tránh hỏa lực cao xạ, vừa tăng cường tỉ lệ tiêm kích hộ tống để đánh chặn máy bay MiG, bảo vệ các tốp đánh phá mục tiêu, vừa gây nhiễu ngoài đội hình và tăng cường chế áp phòng không trên các hướng để tạo đường bay an toàn vào đánh phá mục tiêu.

Để đánh bại bước leo thang mới của địch, Quân chủng Phòng không - Không quân đã chủ động tổ chức các trung đoàn cao xạ cơ động đánh địch trên các hướng, gấp rút triển khai 7 đại đội ra-đa dẫn đường, tạo điều kiện thuận lợi cho chiến đấu của không quân. Tuy vậy, với thủ đoạn mới của địch, cả cao xạ và không quân ta đều gặp khó khăn. Cao xạ đánh với hết tầm cao nên hiệu quả tiêu diệt thấp. không quân chưa tìm được biện pháp chọc thủng hàng rào tiêm kích hộ tống của địch. Do đó, nhiều trận đánh thắng nhưng ta cũng bị tổn thất. Trước tình hình đó, Bộ Tổng tham mưu (BTTM) quyết định khẩn trương đưa bộ đội tên lửa ra chiến đấu, nhằm làm thay đổi đột biến về chất của hệ thống hỏa lực phòng không, mặc dù bộ đội tên lửa vẫn đang trong giai đoạn huấn luyện ở núi rừng Việt Bắc.

Thực hiện quyết tâm của BTTM, Quân chủng trực tiếp tổ chức và chỉ huy trận đánh mở đầu của tên lửa tại khu vực huyện Ba Vì , tỉnh Hà Tây. Lực lượng tên lửa ra quân đánh trận đầu gồm có tiểu đoàn 63, tiểu đoàn 64, trung đoàn 236. Để bảo vệ tên lửa và phối hợp thực hiện trận đánh lớn, Quân chủng điều động trung đoàn 220 cao xạ pháo 100 ly, trung đoàn 234 cao xạ pháo 57 ly, 2 tiểu đoàn cao xạ pháo 37 ly, 1 tiểu đoàn súng cao xạ tự hành AM-14,5 ly, 5 đại đội súng máy cao xạ 14,5ly. Phối hợp tác chiến với Quân chủng còn có 10 trận địa súng máy cao xạ 12,7 ly của phòng không địa phương tỉnh Hà Tây và huyện Bất Bạt, Tùng Thiện, Quảng Oai (Hà Tây). Để đảm bảo tình báo trên không cho toàn cụm, Quân chủng điều đài ra-đa -10 lên phục vụ trực tiếp và sử dụng tình báo của 3 đại đội ra-đa phụ cận.

Đội hình chiến đấu được bố trí thành 3 cụm liên kết với nhau, lấy tiểu đoàn tên lửa làm cơ sở bố trí: Cụm 1 ở khu Đồi Chùa, cụm 2 Vô Khuy, cụm 3 ở giữa để tạo hỏa lực liên kết.

Kế hoạch tác chiến của ta là: tên lửa đánh trước, sử dụng hỏa lực tên lửa tập trung đánh tiêu diệt. Cao xạ chỉ đánh bảo vệ tên lửa khi địch đánh vào trận địa. Tên lửa đánh xong rút khỏi khu vực, đưa mồi nhử bằng "tên lửa cót" vào hai trận địa tên lửa để nhử địch, tạo điều kiện cho toàn cụm đánh trận tiêu diệt lớn.

Trận đánh được thực hiện đúng theo kế hoạch. Đúng 13 giờ 53 phút ngày 24-7, cả hai tiểu đoàn tên lửa cùng tập trung tiêu diệt tốp máy bay F-4C của địch ở độ cao 8.000 M đang trên đường bay vào đánh phá khu vực Tây Bắc Hà Nội. Bị bất ngờ, địch không kịp phản ứng. Ngay đêm đó, tiểu đoàn tên lửa 63 được lệnh rút ra khỏi khu vực, tiểu đoàn tên lửa 64 cơ động sang trận địa Kim Đái để thực hiện đánh bồi một trận nữa. Tại hai trận địa cũ, ta cho đặt những quả đạn "tên lửa cót” tạo trận đa giả để nhử địch. Ngày 25, các hoạt động của không quân địch trên miền Bắc ngừng hẳn. Ngày 26, địch dùng máy bay trinh sát tầng cao BQM và máy bay trinh sát chiến thuật RF-101 vào trinh sát khu vực chuẩn bị kế hoạch đánh trả đũa. Cả hai máy bay trinh sát đều bị tiểu đoàn tên lửa 64 tiêu diệt. Thực hiện xong nhiệm vụ đánh khêu ngòi, tiểu đoàn tên lửa 64 cũng được lệnh rút khỏi khu vực. Lực lượng cao xạ chuẩn bị mọi mặt sẵn sàng đánh địch. Cay cú trước tổn thất bất ngờ ngày 24, lại càng cay cú hơn khi bị bộ đội tên lửa tiêu diệt cả 2 máy bay trinh sát ngày 26, địch quyết định tập trung lực lượng không quân tiêu diệt tên lửa của ta. Ngày 27-7, địch sử dụng 48 máy bay của hai biên đội U-bon và Tắc-li phối hợp đánh phá hai trận địa "tên lửa cót". Trúng kế của ta, lực lượng súng pháo cao xạ các loại hiệp đồng chặt chẽ, đánh tập trung tiêu diệt lớn, bắn rơi tại chỗ 5 máy bay, bắn bị thương 2 máy bay và bắt sống giặc lái.

Trận đánh mở đầu của tên lửa phối hợp với cụm pháo cao xạ từ 24 đến 27-7-1965 là một cơ sở thực tiễn rất sinh động cho sự phát triển nghệ thuật tác chiến phòng không trong chiến tranh. Trận đánh này để lại những kinh nghiệm quí giá, gợi mở những hướng phát triển mới trongnghệ thuật tác chiến lớn cho ta.

Thứ nhất, việc đưa tên lửa ra chiến đấu đúng thời cơ là một quyết định đúng đắn, vừa tạo được hiệu quả chiến đấu cao vừa gây bất ngờ cho địch.

Tháng 6-1965, địch đã đánh hơi thấy ta đang tổ chức huấn luyện bộ đội tên lửa. Nhưng theo tính toán của chúng, phải đến giữa năm 1966, tên lửa Việt Nam mới ra quân chiến đấu được. Do vậy, địch càng chủ quan và cho rằng chưa phải đối phó với tên lửa. Mặt khác,trong khi địch tập trung các thủ đoạn đối phó với không quân và cao xạ gây khó khăn lớn cho ta, thì việc đưa tên lửa vào chiến đấu đã tạo sự thay đổi về "chất" của hệ thống hỏa lực phòng không, tạo điều kiện thuận lợi cho tác chiến hiệp đồng tiêu diệt lớn. Sự xuất hiện bất ngờ của tên lửa ngày 24-7 nằm ngoài sự tính toán của các nhà quân sự Mỹ, chẳng những đã gây hoảng sợ cho bọn giặc lái mà còn tác động mạnh mẽ Nhà Trắng, khiến cho Tổng thống Giôn-xơn phải cấp tốc triệu tập Hội đồng An ninh quốc gia họp ngay trong đêm để xác minh và tìm cách đối phó. Trong khi chưa tìm được biện pháp đối phó, Giôn-xơn quyết định tổ chức trả đũa. Cả hai máy bay trinh sát chuẩn bị cho kế hoạch đều bị tên lửa bắn rơi, Giôn-xơn càng cay cú hơn. Chỉ sau khi trận đánh trả đũa vào hai trận địa "tên lửa cót" bị tổn thất nặng, Giôn-xơn mới chịu chấp nhận thất bại cay đắng, ra lệnh tạm dừng đánh phá các khu vực cách Hà Nội 60km và cố tránh khu vực nghi có tên lửa.

Thứ hai, là bài học về việc chủ động tìm địch để đánh. Để chuẩn bị cho tên lửa ra quân, ta đã xây dựng 5 trận địa cơ bản ở khu vực Hà Nội. Trong thời gian này, mặc dù leo thang đánh phá miền Bắc, nhưng địch vẫn chưa đánh phá Hà Nội, còn thăm dò, còn để mặc cả và gây sức ép khi cần thiết. Với tư tưởng chủ động, tích cực tiến công, Quân chủng đã cho tên lửa cơ động triển khai ở các trận địa dã chiến, bí mật phục kích đánh địch ở khu vực Ba Vì , Hà Tây. Đây là một khu vực đánh địch thuận lợi trên hướng Tây Bắc - một hướng tiến công chủ yếu của không quân địch. Việc tổ chức thành công cho tên lửa cơ động, triển khai ở địa hình đồi núi Ba Vì là một tiền đề thực tiễn để hình thành chiến thuật cơ động phục kích đánh địch của bộ đội tên lửa. Đây là một chiến thuật độc đáo, sáng tạo của bộ đội tên lửa Việt Nam. Tên lửa phòng không được thiết kế và chế tạo nhằm triển khai thành tuyến bảo vệ các yếu địa lớn, không có khái niệm "cơ động phục kích" đánh địch. Nhưng với tư tưởng chủ động, tích cực tiến công, bộ đội tên lửa Việt Nam đã vượt qua muôn vàn khó khăn để tạo lập và phát triển chiến thuật cơ động phục kích, tạo bí mật bất ngờ tiêu diệt địch. Sau trận đầu 24-7-1965, địch càng bất ngờ hơn khi thấy tên lửa xuất hiện đánh địch trên núi rừng Tây Bắc, trên những cánh rừng đại ngàn ở Tuyên Quang, Bắc Cạn, Lạng Sơn, trên tuyến đường Trường Sơn, trên tuyến lửa Vĩnh Linh. Chính những nhà thiết kế chế tạo cũng không thể ngờ được rằng với địa hình núi non hiểm trở như vậy, địch đánh phá ác liệt như vậy mà bộ đội tên lửa Việt Nam vẫn cơ động triển khai, vẫn bí mật trụ vững được để đánh địch. Có thể nói, chiến thuật cơ động phục kích là một sáng tạo độc đáo của bộ đội tên lửa Việt Nam, biểu hiện ý chí và trí tuệ xuất sắc của Việt Nam.

Thứ ba, trận đầu đánh thắng là cơ sở để phát triển phương pháp chiến thuật "nhử địch" của bộ đội phòng không Việt Nam lên đến đỉnh cao.

Cuối tháng 3-1965, địch tập trung đợt đánh phá nhằm hủy diệt các trận địa ra-đa ở nam Khu 4. Ngay sau khi địch đánh trận địa ra-đa ở Vĩnh Linh, Quân chủng đã lệnh cho đại đội ra-đa Quảng Bình cơ động sang vị trí mới, đồng thời cho làm ra-đa giả bằng tre ở trận địa cũ để thu hút địch đánh phá, bảo đảm an toàn cho ra-đa ở vị trí mới bí mật phát sóng. Từ thực tiễn nghi binh lừa địch thành công, chúng ta đã nâng lên thành một kế sách mới "nhử địch" đến để tiêu diệt. Đại đội ra-đa ở Rú Nài (Hà Tính) được lệnh chuyển sang vị trí mới. Tại vị trí cũ triển khai "ra-đa tre" để nhử địch. Một cụm pháo của Quân chủng và địa phương nhanh chóng hình thành triển khai chuẩn bị đánh địch. Ngày 26-7, khi địch tập trung đánh phá trận địa "ra-đa tre" ở Rú Nài, cụm pháo đã thực hiện trận đánh tập trung tiêu diệt lớn, 4 máy bay địch bị bắn rơi tại chỗ và bắt sống giặc lái.

Từ thực tiễn chiến đấu và phân tích hoạt động trả đũa có tính quy luật của địch, Quân chủng chỉ đạo tổ chức "nhử địch” bằng "tên lửa cót". Trong khi tên lửa và pháo cao xạ đang cơ động triển khai, thì Trường sĩ quan pháo cao xạ đã được lệnh sản xuất cấp tốc loại "tên lửa cót”. Biện pháp nhử địch của ta đã phát triển lên một bước mới, không chỉ nhử địch bằng trận địa giả mà còn sử dụng tên lửa đánh khêu ngòi,

tạo sự cay cú cho địch, không chỉ cho tên lửa đánh khêu ngòi trận ngày 24-7 mà còn để 1 tiểu đoàn lên lửa ở lại tiếp tục đánh bồi trận ngày 26-7, làm cho địch cay cú đến tột độ.

Sau đó, chúng ta còn thực hiện liên tiếp nhiều trận khêu ngòi địch ở khu vực Đồng Giao (Ninh Bình), Đồ Sơn (Hải Phòng). Cơ động phục kích đánh địch ở "khu nhử địch" đã được bộ đội phòng không Việt Nam phát triển đến đỉnh cao, đặc biệt là việc áp dụng thường xuyên trên tuyến vận tải Trường Sơn. Đó là một nét rất độc đáo trong chiến thuật phòng không Việt Nam.

Thứ tư, trận đánh thắng đầu tiên là cơ sở thực tiễn cho việc phát triển quy mô sư đoàn phòng không hỗn hợp tên lửa - cao xạ của lực lượng phòng không trong chiến tranh. Thực tiễn trận ra quân của tên lửa phối hợp với cao xạ đạt hiệu quả chiến đấu cao cho thấy, với cụm phòng không hỗn hợp cả tên lửa và cao xạ sẽ tạo được hệ thống hỗn hợp nhiều tầng, nhiều hướng để thực hiện đánh địch ở mọi độ cao,đánh liên tục từ xa đến gần, vừa chi viện, bảo vệ lẫn nhau, vừa có điều kiện để thực hiện nhiều hình thức chiến thuật và biện pháp chiến đấu.

Trên cơ sở đó, thời kỳ sau 1965, Quân chủng đã tổ chức các cụm phòng không hỗn hợp tên lửa - cao xạ với quy mô 1-2 tiểu đoàn tên lửa và 2-3 trung đoàn cao xạ, thực hiện cơ động tác chiến đánh địch leo thang trên các hướng. Từ 1966, hàng loạt trung đoàn tên lửa ra quân. Trên cơ sở đó, chúng ta đã nhanh chóng tổ chức sư đoàn phòng không hỗn hợp tên lửa - cao xạ với quy mô 2 - 4 trung đoàn tên lửa và 4-5 trung đoàn cao xạ bảo vệ yếu địa, bảo vệ các tuyến vận chuyển chiến lược và tham gia tác chiến chiến dịch quân binh chủng hợp thành. Sư đoàn phòng không hỗn hợp tên lửa - cao xạ đã trở thành một binh đoàn chiến thuật - chiến dịch cơ bản của lực lượng phòng không Việt Nam.

Thứ năm, trận đầu ra quân của tên lửa là một biểu hiện sinh động của sự vận dụng quan điểm chiến tranh nhân dân trên mặt trận đối không.

Trận đầu ra quân của tên lửa không phải là một trận đánh độc lập mà là một trận đánh hiệp đồng giữa tên lửa - cao xạ, giữa lực lượng phòng không Quân chủng với lực lượng phòng không địa phương để bảo vệ tên lửa và thực hiện phương pháp chiến thuật "nhử địch". Trận đánh đã thực sự phát huy tối đa khả năng chiến đấu của lực lượng phòng không 3 thứ quân, tạo sức mạnh tổng hợp đạt hiệu quả chiến đấu cao. Lực lượng phòng không Quân chủng bố trí thành cụm trung tâm, lực lượng phòng không địa phương và dân quân tự vệ bố trí đón các đường bay thấp của địch, lúc bay vào cũng như hạ thấp độ cao thoát ra. Tên lửa đánh địch tầng cao, buộc địch phải hạ thấp độ cao bay vào đánh trận địa tên lửa, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại pháo cao xạ và súng pháo phát huy khả năng tác chiến.

Để phát huy sức mạnh của chiến tranh nhân dân, bảo đảm cho trận đánh thắng lợi, Uỷ ban nhân dân và Sở Công an tỉnh Hà Tây đã cử đại diện bên cạnh Sở chỉ huy tiền phương của Quân chủng để huy động lực lượng công an bảo đảm an ninh địa bàn, bảo đảm an ninh trong hành quân cơ động, huy động lực lượng địa phương phục vụ cơ động triển khai, ngụy trang che giấu, tổ chức lực lượng phòng không địa phương và dân quân phối hợp tác chiến, tổ chức lực lượng vây bắt giặc lái. Đặc biệt Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Tây và chính quyền địa phương đã phối hợp với Quân chủng huy động nhân dân tham gia làm trận địa dã chiến và đường cơ động trong địa bàn một cách bí mật, khẩn trương, đáp ứng yêu cầu tác chiến. Đó là một thực tiễn rất sinh động trong việc vận dụng quan điểm chiến tranh nhân dân của Đảng vào mặt trận đối không.

Trận đánh mở đầu của tên lửa ngày 24-7-1965 trên vùng trời Hà Tây là điểm khởi đầu thành công, là một thực tiễn rất phong phú làm cơ sở cho sự phát triển nghệ thuật tác chiến phòng không trong chiến tranh, nhất là đối với bộ đội tên lửa. Do vậy, ngày 24-7-1965 đã trở thành Ngày truyền thống của bộ đội tên lửa Việt Nam. Trận đánh mở đầu của tên lửa tuy đã cách đây mấy chục năm, nhưng mãi mãi vẫn là một mốc son chói sáng trong lịch sử chống chiến tranh phá hoại của quân dân miền Bắc. Những bài học kinh nghiệm của trận đánh sẽ còn được các thế hệ tiếp tục nghiên cứu khai thác ở nhiều góc độ để vận dụng trong điều kiện mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Khi nhóm máy bay tham gia không kích bay đến khu vực biển Nam của Trung Quốc, mỗi phi công hô lên qua radio "tới biển rồi". Khi người cuối cùng hô lên, chỉ huy nhóm không kích thông báo lần cuối về cuộc tấn công vừa rồi "một chiếc bị mất tích - Super heat 3".

Jim Nunn vẫn không nhìn Cal Swanson. Khi cậu ta bay đến bờ biển thì nhìn thấy một chiếc F-8 đang bay một mình. Đó là một chiếc F-8 từ một phi đội anh em của phi đội 162. Viên phi công này cũng lạc mất chỉ huy nhóm bay. Nunn nhập vào với chiếc F-8 này và họ đã khiêu khích lực lượng phòng không của miền Bắc Việt; thế là họ phải lượn sang phải, quặt sang trái để tránh pháo phòng không.

Khi Swanson hạ cánh xuống tàu Oriskany thì Nunn đã đưa máy bay vào đúng vị trí đỗ rồi. Cal hỏi ngay: "Chuyện gì đã xảy ra vậy?".

Nunn nói "Tôi lượn vào khu vực mục tiêu và cắt bom. Lúc nhìn lên thì anh đã bay đi đâu mất rồi”. Rõ ràng là Nunn cảm thấy có lỗi về việc bỏ bạn bay cùng là Swanson, vì lo lắng cho sự mất tích của Dennison, đã vội vã đi nhanh vào phòng chuẩn bị.

Rick Adams nói đầu tiên: "Tôi chắc chắn rằng tôi đã nghe thấy tiếng Terry cố gắng gọi cho đồng đội nhưng họ không nghe thấy. Vì lúc đó có quá nhiều máy bay liên lạc điện đàm. Có lẽ hệ thống radio bị trục trặc và câm như đá. Anh ta đang gọi thì phải. Chờ đã?".

Một viên phi công khác cũng kêu lên: "A, tôi đã nghe thấy anh ấy. Chắc chắn là anh ấy đang gọi đó".

Và một viên phi công ôm lấy mặt: "Vâng tôi cũng đã nghe thấy anh ấy gọi?".

Thuyền trưởng Iarrobino bước vào phòng chuẩn bị. Mọi người đứng yên và giãn ra nhường đường cho thuyền trưởng và lùi ra sau. Iarrobino tiến về phía bình cà phê nơi chỉ huy Bellinger đang đứng với hai bàn tay cầm chặt một cốc cà phê. Cal Swanson bước vào phòng trước khi hai người đó có cơ hội trao đổi với nhau. Swanson nói: "Hôm nay chúng bắn ác quá. Tôi nhìn thấy 3 quả tên lửa lao về phía tôi. Và có quá nhiều tên lửa đến nỗi tôi không đếm được". Anh ta thò tay vào chiếc túi trên ống tay áo của bộ đồ bay và móc ra một bao thuốc hiệu Luckies. Hai bàn tay của anh ta rung rung. Bellinger nhanh nhẹn rút bật lửa từ trong túi mình ra và bật lửa mời Swanson châm thuốc.

Thuyền trưởng Iarrobino hỏi: "Phi đội của cậu mất một chiếc hả Cal?".

"Vâng thưa thuyền trưởng. Anh ta trúng tên lửa”. Swanson vừa nói vừa cúi mặt nhìn xuống sàn nhà. "Sau một hồi tất cả máy bay đều lao xuống cắt bom và thoát ra khỏi đó càng nhanh càng tốt. Chúng tôi đã không phá sập được cây cầu đó". Giọng anh ta đanh lại: "Chúng ta đã sử dụng quá nhiều máy bay cho cuộc chơi này, có quá nhiều máy bay trên trời”.

Bellinger cắt lời rất nhanh: "Thế vậy chúng ta nên làm gì?". Anh ấy nói to và mỉm cười: "Chẳng nhẽ là treo giải thưởng cho những gã phi công đó 5 triệu đô la để họ phá tan cái cây cầu quái quỉ đó hả?".

Swanson và thuyền trưởng Iarrobino bước vào phòng tác chiến để thực hiện cuộc phỏng vấn về những diễn biến cuộc không kích vừa qua. Rick Adams đứng bên cạnh Bellinger trước khi hai người đó bước ra khỏi cửa "Thuyền trưởng, tôi đã nghe thấy Terry gọi. Một số người khác cũng nghe thấy vậy". Anh nói.

"Không đâu Rick ạ. Cậu ta đã bị bắn hạ rồi?" Bellinger nói và ôm lấy viên phi công trẻ này.

TRẬN ĐÁNH CHẶN MÁY BAY MỸ TỪ CỬA NGÕ PHÍA TÂY THÀNH PHỐ CẢNG

Sau mấy tháng leo thang đánh phá đến vĩ tuyến 20 không đạt kết quả, giặc Mỹ mở rộng phạm vi đánh phá lên phía bắc, đánh các tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội, Lạng Sơn - Hà Nội, đường sắt Hải Phòng - Hà Nội... nhằm cắt đứt các tuyến vận tải chiến lược của miền Bắc.

Đường bộ số 5 từ Hà Nội đi Hải Phòng về tuyến đường sắt chạy song song với nó dài trên 100 km là một trong những đường giao thông huyết mạch của miền Bắc. 60% khối lượng hàng hóa nhập qua cảng Hải phòng được vận chuyển bằng tuyến đường bộ và đường sắt này lên Hà Nội, từ đó chuyển đi các địa phương và vào chiến trường đánh Mỹ.

Ngày 5 tháng 11 năm 1965, địch huy động 15 máy bay thuộc lực lượng Hải quân, cất cánh từ tàu sân bay Oriskany đánh phá cầu Lai Vu trên đường số 5 và một số trận địa tên lửa, pháo cao xạ ở phía tây Hải Phòng. Các lực lượng phòng không bảo vệ cầu Lai Vu đã hiệp đồng chặt chẽ, nổ súng kịp thời và chính xác, bắn rơi tại chỗ một máy bay A 4. Tên giặc lái bị quân, dân huyện Thanh Hà (Hải Hưng) bắt sống. Cầu Lai Vu được bảo vệ nguyên vẹn.

Ngày 9 tháng 11 , Thường vụ thành ủy Hải Phòng họp; có đại diện Bộ Tư lệnh 350 , Bộ Tư lệnh sư đoàn phòng không 363 tham dự, nghiên cứu rút kinh nghiệm trận đánh ngày 5 tháng 11 và phán đoán âm mưu thủ đoạn hoạt động của địch ở khu vực Hải Phòng - đường số 5. Thường vụ Thành ủy nhận định: trong những ngày tới, địch sẽ tiếp tục đánh phá cầu Lai Vu, cầu Phú Lương. Có thể chúng sẽ chưa đánh vào trung tâm thành phố. Phân tích đường bay của địch, Hội nghị nhận thấy địch sử dụng máy bay của hải quân cất cánh từ các tàu sân bay ngoài biển Đông rà thấp theo triền sông Văn Úc, sông Thái Bình để tránh sự phát hiện của các đài ra-đa của ta. Thường vụ Thành ủy giao nhiệm vụ cho Bộ Tư lệnh 350 và lực lượng phòng không thuộc thành phố rút một bộ phận lực lượng bảo vệ yếu địa, tổ chức thành một cụm chiến đấu tương đối mạnh, xây dựng trận địa phục kích đón lõng đường bay của địch, quyết tâm bắn rơi từ 2 đến 4 máy bay, phối hợp với các lực lượng phòng không bảo vệ đường số 5.

Được Quân khu đồng ý, Bộ Tư lệnh 350 đã tập trung phần lớn các đơn vị phòng không trực thuộc thành một cụm, gọi là cụm Thành Công, gồm 2 đại đội pháo cao xạ 37mm, 1 đại đội súng máy cao xạ 14 ly 5, 2 đội súng máy. Thiếu tá Đoàn Ngọc Cát, Chủ nhiệm cao xạ thuộc Bộ tư lệnh, được chỉ định làm chỉ huy trưởng cụm. Hỏa lực của cụm gồm 6 khẩu 37 ly, 6 khẩu 14 ly 5, 14 khẩu đại liên. Các trận địa bố trí ở hai bên bờ sông Mới, bên trái thuộc hai xã Tiên Cường, Đại Thắng (huyện Tiên Lãng), bên phải thuộc xã Giang Biên (huyện Vĩnh Bảo). Trận địa phục kích bố trí ở đây có thể cắt ngang đường bay của địch từ biển vào, tạo thế bí mật, bất ngờ đánh máy bay địch lúc chúng bay thấp dọc triền sông hoặc hất chúng lên cao, tạo điều kiện cho các đơn vị pháo cao xạ và tên lửa ở tầm trung và tầm cao tiêu diệt. Phốt hợp chiến đấu với cụm Thành Công có các tổ bắn máy bay của trung đoàn 50 bộ binh và dân quân thuộc 20 xã ven sông Văn Úc, sông Thái Bình và ven biển các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, An Thụy. Các tổ này chỉ được bắn máy bay khi chúng bay ra và những chiếc bay lẻ, tuyệt đối không nổ súng vào đội hình địch lúc chúng bay vào, nhằm bảo đảm bí mật. bất ngờ cho cụm Thành Công.

Ngày 13 tháng 11 , sau khi vượt qua những đoạn đường trơn lầy sau các trận mưa to, các đơn vị đã chiếm lĩnh vị trí chiến đấu đúng thời gian qui định, bảo đảm bí mật, an toàn. Các chiến sĩ tranh thủ củng cố công sự. lấy phần tử bắn, tập bắt mục tiêu.

10 giờ 45 phút ngày 17 tháng 11 năm 1965 , hai tốp máy bay địch gồm 8 chiếc bay ở cự ly khoảng 100 đến 300 mét dọc theo triền sông Văn Úc vào đánh phá đường số 5. Đường bay của địch qua khu vực trận địa phục kích của cụm Thành Công đúng như phương án tác chiến đã được chuẩn bị. Các trận địa đồng loạt nhả đạn và ngay từ loạt đầu đã bắn cháy 1 chiếc A-4.

5 phút sau, tốp thứ hai cũng gồm 8 chiếc, theo đường bay của tốp trước qua khu vực phục kích của cụm. Một chiếc trúng đạn, rớt cách trận địa 1800 mét. Tên giặc lái nhảy dù xuống cánh đồng thôn An Bồ liền bị nhân dân bắt sống.

Đúng 11 giờ, tốp thứ ba, cũng với đường bay và độ cao như tốp trước bay qua trận địa. Thêm một chiếc nữa trúng đạn, rơi tại chỗ. Cùng lúc, những tốp bay vào trước bị các đơn vị tên lửa, pháo cao xạ bảo vệ đường số 5 đánh trả quyết liệt, vội vã tháo chạy ra hướng biển Các trận địa lập tức quay nòng pháo, chặn đường bay ra của chúng. Pháo đặt trên nền đất mới đắp, có chỗ bị sụt lún. Các pháo thủ ghé lưng, gồng pháo lên, kê lại chân. Trong giây phút khẩn trương, chiến sĩ Phạm Văn Phì dùng tay nắm nòng khẩu súng máy cao xạ còn đang nóng bỏng, nhanh chóng đều chỉnh thăng bằng mặt súng, tranh thủ thời cơ diệt địch. Một chiếc A-4 trúng đạn bốc cháy, rơi xuống chân Hòn Dáu. Tên giặc lái nhảy dù xuống bãi phi lao nằm giữa địa giới hai xã Đại Hợp, Đoàn Xá.

Trận địa trên đồi 72.

Một phi đội cứu hộ của địch gồm máy bay đậu trên nước, máy bay trực thăng và máy bay phản lực cường kích yểm hộ từ ngoài biển bay vào hòng cứu giặc lái. Chúng lùng sục dọc theo triền sông Văn Úc, bắn phá các bãi cát ven biển và ở cửa sông thuộc các xã Đại Hợp, Đoàn Xá, Vinh Quang, nhằm ngăn chặn lực lượng bắt giặc lái của ta. Các tổ chiến đấu phối hợp với cụm Thành Công đặt trận địa dọc triền sông Văn Úc kịp thời nổ súng đánh địch. Tổ chiến đấu của nhân dân hai xã Thụy Hương, Thuận Thiên trang bị toàn súng trường đặt trận địa trên đỉnh núi Trà Phương, đón đúng vòng lượn của một chiếc AD-6. Chiếc máy bay này trúng đạn, rơi xuống cồn cát xã Vinh Quang. Sau trận đánh, khi thu lượm mảnh xác máy bay, các chiến sĩ dân quân phát hiện, tên giặc lái bị một viên đạn súng trường xuyên qua gót chân lên ngực, chết ngay trong buồng lái. Đây là chiếc máy bay đầu tiên bị súng trường của dân quân bắn rơi trên vùng trời Hải Phòng.

Cuộc chiến đấu ở khu vực tên giặc lái nhảy dù diễn ra căng thẳng phức tạp. Tiểu đoàn 7 bộ binh điều ngay khẩu đội 12 ly 7 từ thôn Đại Lộc sang Quần Mục và đưa khẩu đội ĐKZ ra sát mép nước để tăng cường lực lượng đánh địch. Tốp máy bay AD-6 lồng lộn dữ dội. Chiếc cầu tre trên đường cơ động của khẩu đội 12 ly 7 bị địch bắn gẫy. Bốn chiến sĩ dân quân gái dùng vai nâng cầu cho khẩu đội vượt qua. Chị Phạm Thị Thuận, xã viên hợp tác xã Nam Hải dùng thuyền ghép thành cầu phao đưa khẩu đội ĐKZ nhanh chóng đến vị trí chiến đấu. Đại đội súng máy cao xạ thuộc trung đoàn 50 đặt trận địa trên đồi 72 (Đồ Sơn) bắn mãnh liệt vào đội hình máy bay địch, hất chúng lên cao, bảo vệ cho các đơn vị bạn bắt giặc lái. Khi chiếc máy bay lên thẳng phát hiện được vị trí tên giặc lái bị rơi, đang hạ độ cao thì khẩu đội ĐKZ cũng vừa ra đến cồn cát sát mép nước. Khẩu đội kịp thời nổ súng, buộc chiếc máy bay lên thẳng và toàn phi đội cứu hộ của địch phải bỏ chạy.

Toàn bộ trận đánh diễn ra trong 30 phút. Sáu máy bay Mỹ bị diệt, trong đó cụm Thành Công bắn rơi 4 chiếc, dân quân hai xã Thụy Hương, Thuận Thiên bắn rơi 1 chiếc và tiểu đoàn 7 bộ binh (trung đoàn 50) bắn rơi 1 chiếc. Đây là một trận đánh có hiệu suất cao, do bộ đội ta nắm được quy luật hoạt động, phán đoán đúng đường bay của địch, bố trí trận địa , hỏa lực tập trung và thích hợp, chiến đấu dũng cảm, hiệp đồng chặt chẽ. Cùng với chiến công của bộ đội pháo cao xạ, tên lửa, của vũ khí tầm trung và tầm cao, bộ đội địa phương và dân quân tự vệ với súng máy cao xạ và súng trường đã bắn rơi tại chỗ máy bay phản lực hiện đại. Trận đánh phi đội máy bay cứu hộ của địch diễn ra ở những phút chót thể hiện quyết tâm diệt địch  đến cùng và có ý nghĩa như một trận tập dượt, mở đầu cho những chiến công bắt giặc lái sau này của quân và dân thành phố Cảng.

Chiến thắng của cụm Thành Công ngày 17 tháng 11 năm 1965, là trận đầu ra quân thắng Mỹ tuyệt đẹp của quân, dân Hải Phòng. Nó củng cố niềm tin đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của địch , mang lại nhiều kinh nghiệm quý và cổ vũ mạnh mẽ khí thế quyết đánh và quyết thắng của nhân dân và các lực lượng vũ trang thành phố Cảng.

HỎA HOẠN TRÊN TÀU ORISKANY

Ngày 26 tháng 10 năm 1966, khi tiếng còi báo cháy vang lên. Cal Swanson còn đang ngủ say sưa hơn cả vào buổi sáng diễn ra vụ tấn công Cổ Chai 3 tháng trước. Chiếc Oriskany phải rời bến sớm để tới San Diego, chuyến chinh chiến của nó sắp kết thúc. Cổ Chai hiện ra trong đầu Swanson là vụ tấn công tồi tệ nhất mà ông từng tham gia vụ duy nhất trong đó một phi công của hạm đội phải thiệt mạng. Butch Verich đã bị bắn rơi hồi tháng 8 nhưng đã được tìm thấy bởi 1 máy bay lên thẳng mà không có rắc rối gì. Ít tuần sau, vào ngày 9 tháng 10, Trung tá Bellinger hạ được 1 chiếc Mig. Đó là một trận oanh tạc kinh điển. Belly đã chiến đấu rất hay. Mọi người đều cho rằng lẽ dĩ nhiên anh đáng được phấn khởi dù sau đó anh có hành vi không hay khi đi quanh boong tàu nốc hết cốc này sang cốc khác mà điều đó theo một số thuỷ thủ đoàn đã gây khó chịu cho cấp dưới của anh ta. Rượu bị cấm trên tàu Mỹ chỉ trừ những dịp đặc biệt như sau vụ giải cứu ra khỏi lãnh thổ của kẻ thù hay sau một chiến thắng quan trọng, khi đó cũng chỉ được uống một cốc rượu chiếu lệ. Rất nhiều đồ uống được đưa lên tàu nhưng được cất kín chứ chẳng ai lại phô ra như Bellinger. Đại tá Iarrobino đã bỏ qua hành vi sai trái đó của Belly và cho anh ta tới Sài Gòn để thuật lại thắng lợi của mình cho phóng viên mục tin vắn hằng ngày tờ Five O'clock follies và rồi mọi người cũng được đọc báo viết về Oriskany và phi đội 162 . Chí khí của phi đội vốn đã cao lại được đẩy lên cao hơn và ai cũng cảm thấy mình đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn miền Nam Việt Nam đến với Chủ nghĩa cộng sản.

Khi tiếng còi báo cháy vang lên, Đại tá JohnIarrobino đang ngồi trên bàn giấy trong ca bin nhưng ông vẫn có thể vui mừng trước chuyến đi của Oriskany trên Yankee Station. Tất cả mọi người trên chuyến bay đã thực thí nhiệm vụ rất xuất sắc. Chưa có chiếc không hạm nào làm nhiệm vụ trên biển mà dũng cảm và quyết tâm đến thế, chưa thủy thủ đoàn của con tàu nào lại phải làm việc trong một thời gian dài dưới điều kiện khó khăn và nguy hiểm như vậy. Vì khiêm tốn, Iarrobino đã không nói rằng sự thành công của Oriskany một phần là nhờ công điều khiển con tàu của ông nhưng trên thực tế, con tàu đã lập một kỷ lục về tiếp tế quân trang mà không ai ở Yankee Station có thể vươn tới: trung bình 1 giờ 435.5 tấn đạn dược đã được vận chuyển từ tàu chở vũ khí USS Mt Ratmai ở ngay giữa biển. Iarrobino rất hài lòng với phản ứng của thuỷ thủ đoàn khi ông nói rằng chiếc tàu sân bay Franklin D. Roosevelt sẽ thay thế Oriskany. Họ đã ném chiếc đinh vít đi để quay lại Nhật sửa chữa con tàu, đồng ý lại lâu hơn. Đã quá 2 tuần so với lịch trình mà Oriskany chưa cập bến nên việc ghé lại Hồng Công theo dự kiến bị loại bỏ khiến mọi người rất buồn nhưng rồi họ vẫn tiếp nhận điều đó hết sức bình thường. Chí khí của họ vẫn còn cao.

Ngoài sự thiệt mạng của các phi công dưới lưới lửa BắcViệt chỉ có 2 sự cố xảy ra trong suốt chuyến đi làm ông kém vui. Sự cố thứ nhất xảy ra vào ban đêm, dây dẫn bị đứt khi bình tiếp nhiên liệu được hạ xuống tàu. Một chiếc máy bay hạ cánh vướng đuôi vào một trong bốn dây cáp dăng trên sàn boong. Dây dẫn quấn vào đuôi máy bay, giật máy bay đi một đoạn rồi mới dừng. Khi tai nạn xảy ra, dây dẫn dứt, nó lướt nhanh trên boong như một lưỡi hái, xén đứt bất cứ thứ gì trong tầm hái của nó. Trong đêm đó, một binh nhì và một hạ sĩ quan đã phải chịu nạn. Một phi công thuộc hạm đội 162 vừa mới từ buồng lái bước xuống đột nhiên cảm thấy có cái gì đó ướt và nhớp nháp giáng mạnh vào ngực. Đó là cái chân của anh hạ sĩ quan nằm trên sàn máy bay đang cố đứng dậy nhưng không hiểu sao lại không được và không nhận ra rằng cả hai chân mình vừa bị cắt đứt. Còn anh binh nhì bị thương rất nặng.

Đang cố tìm xem còn có người bị thương không thì đội cứu nạn vấp phải hai thuỷ thủ trẻ đang ngồi tại nơi an toàn ở mép sàn máy bay cười rúc rích, mắt họ sáng một cách kỳ lạ. Phải một thời gian sau, Iarrobino và hạm đội của ông mới tìm ra nguyên nhân sự cố đối với 2 thuỷ thủ và cũng là lần đầu phát hiện việc sử dụng ma tuý trên Oriskany. Iarrobino rất giận dữ và bất bình trước sự việc đó. Ông thường khoan dung với người vi phạm lần đầu nhưng lần này ông trút cơn giận lên họ và sau đó công bố để mọi người biết rằng không được đưa ma tuý lên tàu. Trong giới hải quân, các hạm trưởng của tàu Mỹ hay có những luận điệu giống nhau mà cuối cùng cũng chẳng có tác dụng gì.

Sự cố thứ hai không vui vẻ gì xảy ra 2 tuần trước vào tối ngày 12 và 13 tháng 10 khi 1 nhóm quan chức cấp cao dẫn đầu là Bộ trưởng Quốc phòng Robert S.Mcnamara ghé thăm con tàu trên đường tới Đông Nam Á.

Sau khi đưa họ đi một vòng quanh tàu, Iarrobino hộ tống các quan chức vào phòng ăn tập thể đã dọn sẵn một bữa tối đặc biệt kèm theo lễ mừng. Trung tá Bellinger sẽ được đề cử phù hiệu Bạc vì có công hạ chiếc Mig Bắc Việt 3 ngày trước và Mc Namara sẽ gắn huy chương cho anh.

Đại tá Iarrobino với bộ mặt cố nín cười đọc một bài diễn văn giới thiệu nhấn mạnh rằng trung tá Bellinger là một người khiêm tốn trên Oriskany. Lời bình phẩm làm thủy thủ đoàn cười rộ lên còn các vị quan chức trở nên bối rối. Sau đó Mc Namara có vài nhận xét chiếu lệ. Iarrobino cho rằng đó là vì Mc Namara mệt và họ không gặp may. Ngài bộ trưởng trông xanh xao nhợt nhạt sau chuyến đi dài. Câu hỏi đầu tiên Mc Namara đưa ra liên quan đến bình quân số vụ hàng ngày của phi công thuộc Oriskany trên miền Bắc Việt Nam.

"Hai", larrobino trả lời. McNamara đã lỗ mãng hỏi tại sao đó không phải là 1,5 như chủ trương mà ông đã đề ra?

"Bởi vì phi công của chúng tôi quá ít mà nhiệm vụ thì nhiều” Iarrobino đáp lại.

Đúng ra Iarrobino có thể nói với Mc Namara rằng ông cũng phải gánh chịu việc mất đi nguồn nhân lực chủ chốt trong số binh nhì, đặc biệt là số lính thường nhỏ nhặt. Khi thời hạn nghĩa vụ trong hải quân kết thúc, thuỷ thủ được đưa xuống tàu, trừ trường hợp họ tiếp tục đăng ký nghĩa vụ và con số đó rất ít. Washington đang cố gắng thực hiện chiến tranh với cái giá rẻ mạt và thiếu đi sự nỗ lực của toàn quốc và điều đó được thể hiện rõ trong đội hình chiến đấu trên con tàu. Nhưng Iarrobino quyết định không đẩy vấn đề đó lên McNamara. Thay vào đó, khi ngồi cạnh ông ta trong bữa ăn, ông đã cố tỏ ra hài hước song không gây được sự chú ý của ngài Bộ trưởng. Trong lúc McNamara đọc diễn văn trước khi gắn sao cho Bellinger, Iarrobino lấy làm ngạc nhiên trước sự lúng túng của ông. Ông cầm chặt chiếc micro bằng những đốt ngón tay trắng bệch, rõ ràng đang rất bồn chồn. Có lẽ Bộ trưởng McNamara không ưa hải quân hay phi công hay không chiến mà cũng có thể là cả 3. Iarrobino không đoán biết được. Trầm trọng hơn nữa một trong những phi công của chiếc A-4, Frank Elkins đã bị bắn rơi khi nhóm quan chức lên tàu. Rút cục, đó chẳng phải là một đêm tốt lành.

Nhưng chuyện đó đã hoàn toàn kết thúc. Vào lúc 7 giờ 21 ngày 26 tháng 10 năm 1966, khi tiếng còi báo cháy vang lên, thuyền trưởng John Iarrobino không những không phải lo lắng mà còn có thể vui là đằng khác. Vào ngày 9 tháng 10, ông đã tròn 46 tuổi và cũng là ngày Bellinger hạ chiếc MiG, tiền đồ của ông dường như đã được đảm bảo. Việc đề cử chọn đô đốc hải quân mới sẽ được quyết định trong vài tháng tới. Việc điều khiển một tàu sân bay trong chiến đấu là một cái vé đảm bảo để có được 2 sao.

Đại tá Iarrobino nhấc ống nghe và nhận báo cáo từ đài chỉ huy về vụ cháy. Lúc đó, nhân viên trực ban chỉ đưa ra được một thông tin duy nhất là nó xảy ra ở một bãi đậu máy bay. Trung tâm phòng chống sự cố trên tàu có một cái bảng với nhiều bóng đèn nhỏ màu vàng kết nối với điểm kiểm soát cháy trên tàu. Khi đám cháy nổ ra, 1 bóng đèn nhất định trên bảng sẽ nháy sáng. Trung bình mỗi ngày Oriskany báo cháy từ 1 đến 15 lần. Thường thì đó là những vụ cháy nhỏ do chập điện và dễ dập tắt. Phản ứng chung đối với mỗi vụ báo cháy bất kể tính chất như thế nào đều như nhau. Thuỷ thủ trực ban tại trung tâm cầm ống nghe lên quay số 222 nói với đài chỉ huy, "tôi nhận được một vụ báo cháy” rồi cho biết địa điểm vụ cháy. Viên quản lý hạ neo tàu lúc đó mới đánh vào chiếc chuông báo cháy mạ crôm và giọng anh ta vang lên trong loa phóng thanh trên tàu:"Cháy, cháy, cháy. Đây không phải là một cuộc diễn tập cứu hoả. Không phải diễn tập".

Iarrobino sẽ tìm ra vấn đề. Ông ta bỏ công việc trên bàn ra một bên và đi tới đài chỉ huy để quan sát rõ hơn toàn bộ con tàu. Khi ông đến nơi ông có thể thấy những cột khói xám xịt cuộn lên hướng về phía ông. Ông hiểu rằng đó không phải là một vụ cháy tầm thường.

Cal Swanson đã học được cách ngủ trong tiếng ồn không ngớt của con tàu - tiếng nổ của máy phóng máy bay, tiếng quay của bánh lái, tiếng gào rít của không khí tiếng đánh chuông, tiếng thông báo trên loa – và chỉ dựa vào tiềm thức để nhận ra điều bất thường. Giọng nói của người quản lý hạ neo có gì đó kích động hơn bình thường làm Swanson choàng tỉnh. Swanson chắc rằng anh ta nghe rõ tiếng nói: "Đây là một buổi diễn tập" rồi lại "Đây không phải buổi diễn tập". Sự lẫn lộn thất thường đó báo hiệu có sự nguy hiểm thực sự. Anh ta vọt ra khỏi giường, kéo chiếc quần ka ki lên, xỏ chân không tất vào giày rồi ra khỏi phòng.

Lối đi phía ngoài dày đặc khói. Mùi cay nồng tựa mùi diêm cháy nhưng nặng hơn hàng trăm lần, khó chịu đến ngạt thở. Chỉ cần hít một ít khói cũng khiến người ta phải thở dốc. Swanson bắt đầu leo thang rồi ngừng lại khi trông thấy một quả cầu lửa lăn qua đầu. Anh ta nhận ra đó là một vụ cháy ma giê, loại tồi tệ nhất và đoán có lẽ bởi pháo sáng gây ra.

Oriskany cháy!

Swanson đã đoán đúng. Theo kế hoạch, việc hạ thủy con tàu phải được thực hiện vào đêm trước nhưng hoãn lại do điều kiện thời tiết. Thuỷ thủ đoàn đang chuẩn bị cho trận đánh đầu tiên vào buổi sáng hôm đó phải di chuyển pháo sáng ra khỏi máy bay và đưa trở lại kho chứa. Thế là tai nạn xảy ra: một quả pháo sáng bị rơi đã phát hỏa. Được đưa ra khỏi máy bay bằng dù, những quả pháo sáng dài 6 feet với đường kính 8 inch tạo ra ánh sáng sáng hơn ánh nến gấp 2 triệu lần, biến đêm thành ngày từ 2 – 3 phút.

Không cần oxy, ma giê vẫn cháy được nên vấn đề ở đây là liệu nhân viên cứu hỏa có thể nhúng nước muối toàn bộ pháo sáng để làm dịu ma giê oxit xuống dưới điểm phát cháy được không. Trong lúc vòi phun nước đang được gỡ ra, một tiếng nổ đã phát ra ở chốt khóa pháo sáng, kích hỏa sang 800 quả pháo sáng trong kho, một quả cầu lửa không lồ lướt đi trên toàn bãi đậu máy bay khiến các nhân viên cứu hỏa phải nằm rạp xuống. Độ dày đặc của đám khói lớn nên nó bắt đầu qua vách ngăn không thấm nước của bãi đậu, lan tới kho nhiên liệu và khu vực cất giữ bom.

Thuyền trưởng Iarrobino vẫn chưa biết diễn biến sự việc. Ông nghĩ một chiếc máy bay vừa phát cháy. Tuy vậy với đám khói đó ông biết rằng chiếc công tơ con tàu có vấn đề nghiêm trọng nên ông ra lệnh cho hoa tiêu đứng cạnh người lái tàu gọi đội trưởng hoa tiêu. Người hoa tiêu nhảy tới loa phóng thanh. Để gây chú ý, anh hét tóang lên “Đội trưởng! Đội trưởng! Hãy canh chừng bãi chiến trường của mình”. Những đám khói lớn dâng lên cuồn cuộn phía trên sàn tàu. Iarrobino đưa ra một loạt mệnh lệnh để quay tàu sang mạn bên phải nhằm mục đích nhờ sức gió xua tan khói. Sĩ quan thừa hành của tàu tới bãi đỗ máy bay để điện cho Iarrobino trình bày sự việc.

Địa thế bên trong Oriskany cũng như bất kỳ chiếc tàu sân bay nào đều hết sức phức tạp, một mớ hỗn độn gồm buồng ở, hầm, thang, phòng chứa đồ, lối đi và các ngõ cụt. Kể cả lúc bình thường trên đó. Một số thuỷ thủ còn chẳng biết gì ngoài những lối đi đưa họ đến nơi làm việc ăn và nghỉ. Bây giờ khói ma giê đang được hút bằng hệ thống thông hơi của tàu làm mọi người mờ mắt, ngạt thở khi họ vấp ngã trong bóng tối liều mạng để tìm ra lối thoát.

Cal Swanson rất tinh nhạy về phương hướng và thông thạo về ngõ ngách trên con tàu hơn cả. Nhưng mọi lối đi mà Swanson thử đều bị lửa bao vây. Một nhóm người lúc đó mà nhiều người trong số họ là các thủy thủ trẻ đã tụ lại phía sau anh. Anh là sĩ quan có cấp bậc cao nhất ở đó. Khói càng lúc càng dày. Anh sẽ phải làm gì đó trước khi tất cả họ phải bỏ mạng.

Trong bóng tối lờ mờ, một sĩ quan cấp bậc trung tá mò mẫm về phía họ, máu tuôn ra từ vết thương trên đầu ông. Da ông cháy xém đen thui. Trông thấy nhóm người của Swanson, ông quay đầu chạy, vẻ đang hoảng hốt. Một thủy thủ nắm chặt tay để kìm ông lại. Bàn tay thuỷ thủ đó bị bong da. "Tôi sắp chết rồi" Trung tá nói. Swanson nhẹ nhàng đưa ông vào nhóm của mình.

Một thuỷ thủ tiến về phía trước trong lối đi. Anh ta leo thang và mở nắp hầm dẫn tới sân đỗ máy bay. Một quả cầu lửa lướt qua đầu làm xém cổ anh ta. Anh ta quay lại và nói: "Thưa ngài, chỗ duy nhất chúng ta có thể đi bây giờ là đi xuống”.

Cal cố suy nghĩ. Không thể tin nổi vào điều đang diễn ra, đột nhiên, đó là vấn đề sống còn chứ chẳng phải trò đùa. Anh nhận ra rằng đó là trạng thái của bộ não không muốn đối mặt với thực tế, nó luôn xuất hiện khi có hiểm hoạ, do đó anh buộc phải tập trung để có thể nhớ lại mọi điều về bộ phận này của con tàu.

Đồ tiếp tế. Mấy hôm trước, Swanson trông thấy các thuỷ thủ chuyển đồ tiếp tế xuống một căn hầm gần đó. Anh biết con tàu có 1 số ống thông bí mật rộng 6 feet vuông dẫn thẳng xuống lỗ hổng của con tàu, từ bong số 2 đến boong số 7, một chức năng trong thiết kế của con tàu. Có một chiếc thang đặt dọc một bên ống thông và những bậc thang nhỏ nhô ra ở từng nấc, ở đó có những phòng chứa đồ dùng cất giữ đồ tiếp tế thông thường. Có phải các thuỷ thủ chuyển đồ tiếp tế xuống thông qua một ống thông? Swanson tiến lên và kiểm tra căn hầm. Cửa hầm mở ra. Đúng là nó dẫn tới ống thông.

Anh đã quyết định. Nếu con tàu có nguy cơ bị chìm mà anh dẫn các thuỷ thủ vào ống thông, họ có thể bị chết đuối. Nhưng nếu họ không thoát ra khỏi đám khói thì đằng nào họ cũng chết. Swanson nhìn gương mặt 13 người đi theo anh. Sau đó anh ra lệnh trèo vào ống thông rồi bịt kín cửa hầm lại.

Bãi đỗ máy bay ngùn ngụt lửa. Vòi phun nước treo phía trước con tàu đã cháy hết. Những cái vòi khác được đưa từ dưới đuôi tàu lên. Đám cháy lan sang 2 chiếc máy bay lên thẳng. Một chiếc ghế ngồi bật nhảy dù của phi công trong một phi cơ đã bị nấu chảy và bắn lên trời. Đạn dược không nhìn thấy được trong khói lửa dày đặc đã bắt đầu nổ khi người ta di chuyển bom ra khỏi chiếc A-4. Sự nguy hiểm lại nảy sinh từ chỗ quân nhu đặt ở mạn phải phía trước tàu. Nhân viên chữa cháy đưa 2 vòi phun nước từ trên sàn tàu bay xuống để tưới nước lên trên bom nhằm giữ cho chúng thoáng mát.

"Đây không phải buổi diễn tập"

Không cần nói thì ai cũng hiểu Oriskany đang đấu tranh giành sự sống. Các báo cáo bắt đầu tuôn lên đài chỉ huy. Nhân viên y tế có thâm niên của tàu đã chết, cả cha tuyên uý cũng vậy. Thương vong ngày càng nhiều. Các thủy thủ bị kẹt trong phòng nếu không được cứu sớm sẽ phải thiệt mạng. Thuyền trưởng Iarrobino đánh điện đài cho USS Constellation yêu cầu đưa tất cả các bác sĩ ở đó đến.

Quan sát từ bệ kính tiềm vọng, thuyền trưởng Iarrobino thấy bom đang được ném sang phía bên kia. Ông nhìn như bị thôi miên. Nếu 1 quả bom nổ những quả còn lại sẽ bị kích nổ. Mọi việc sẽ chấm hết. Ông nhìn kỹ và nhận thấy 2 chàng thuỷ thủ nhỏ đang ráng sức nâng 1000 - có thể là 2000 pound bom- qua phía bên kìa. 2 con người?

Khi vụ cháy nổ ra, Jim Nunn đang mặc trang phục. Anh khoác áo đồng phục và đi ủng rồi ra khỏi phòng. Nghe tiếng kêu cứu của 2 thuỷ thủ từ phòng ăn, anh hét lên để họ đi theo và đưa họ tới phòng của anh. Anh trao cho họ chiếc khăn ướt để lau mặt rồi dẫn họ tới chỗ an toàn. Anh nghe tiếng một thuỷ thủ bị kẹt tại bộ phận sâu nhất của con tàu, khoang bơm nước số 1 , nếu không có ai tới anh ta sẽ chết. Cùng với 2 người nữa tìm thấy mấy bình khí thợ lặn Nunn vượt qua ngăn tiếp nước để tới phần đáy tàu.

Xuống ống thông, Cal Swanson cố gắng cầm máu cho cái đầu bị bỏng nặng của viên trung tá bằng cái khăn tay ướt anh vẫn dùng để thở. Ở từng nấc thang, 2 người thay phiên nhau để hít thở oxy. 2 thủy thủ tìm được một chiếc cờ lê nặng và đang vừa tìm đường xuống ống thông, vừa gõ xuống những cái khoá móc trên phòng chứa đồ mở các cánh cửa để khí thải thoát ra ngoài. Những người còn sống sót khác nhập vào nhóm của họ. Một người trong nhóm, cũng như người đi trước anh ta bị trượt thang, bị thương và mắc kẹt giữa cái thang với vách ngăn nước ở đáy ống thông. Viên sĩ quan bị bỏng rên rỉ: "Đừng nắm tay tôi nữa".

Thời gian qua đi, Swanson bắt đầu thấy nóng ruột vì linh tính rằng thiếu oxy để thở. Họ phải nhanh chóng ra khỏi ống thông. Đã hơn 9 giờ sáng, gần 2 tiếng kể từ khi vụ cháy bắt đầu. Nếu không kiểm soát được đám cháy, con tàu sẽ tới hồi tận số. Một thuỷ thủ đã leo đến nấc thang cuối cùng, mở cửa hầm và trèo ra. Ít phút sau anh ta quay lại dẫn theo 2 nhân viên cứu nạn. Họ nói điều tồi tệ nhất của vụ cháy đã qua rồi. Bây giờ là lúc đưa các thuỷ thủ ra khỏi ống thông.

"Ông phải giúp chúng tôi" Swanson nói với viên trung tá bị bỏng.

"Được rồi, Cal, tôi sẽ giúp các bạn". - Ông ta nói.

Viên sĩ quan đặt được một chân lên thang rồi bất tỉnh. Swanson giữ chặt ông và với lòng kính trọng, anh nhìn vào lớp da cháy xém bị bong trên bàn tay ông. Cuối cùng họ cũng đưa được ông lên khỏi thang rồi thả ông xuống một chiếc cáng. Khi đã ở trên lối đi, họ gặp một khúc ngoặt mà phải mất mấy phút quý giá mới băng qua được. Sau đó Swanson quay lại ống thông bảo mọi người theo anh. Trong bóng tối đầy khói, anh vấp ngã nhưng vẫn dẫn mọi người tiến lên, cuối cùng anh nhìn thấy một vệt sáng lờ mờ phía trước rồi một lúc sau họ đến được chỗ an toàn có không khí khoáng đạt để thở.

Đó là Swanson nghĩ vậy. Anh quay lại. Chẳng có ai theo anh cả. Họ đã lạc anh trong đám khói nên đã quay lại ống thông. Anh nhìn thấy hai người khiêng cáng và bắt đầu quay lại. Một thuỷ thủ đã bất tỉnh. Swanson có thể thấy rằng tất cả họ sắp gục ngã. Anh xếp họ thành một hàng người. Hai người khiêng cáng không thể vượt qua khúc ngoặt trên lối đi. Một viên đại uý phía sau Swanson đang lả đi. Swanson giữ lấy anh ta cùng lúc giúp hai người khiêng cáng. Họ đã vượt qua khúc ngoặt. Swanson đã lên tới sàn tàu lần thứ hai. Một lần nữa anh nhìn quanh chỉ để thấy rằng trừ viên đại uý mà anh đang dìu chẳng còn ai ở sau anh.

Swanson quay lại lần thứ ba. Anh dẫn đoàn người đi và kéo họ về phía trước. Ở chỗ ngoặt trên lối đi, anh gặp những nhân viên cứu hộ đang ôm một xác chết.

Anh thét lên: 'Tránh ra? Phải cứu những người còn bước đi được đây này”. Lần này mọi người mới đến được nơi an toàn. Lúc đó là 10 giờ sáng.

Jim Nunn và hai người đồng hành đi hết con tàu nhằm cứu người thủy thủ trẻ ở trong khoang bơm nước. Nhiều buồng đã bị ngập do nước xối từ vòi phun của nhân viên cứu hoả. Nunn bật nắp hầm lên, hút khô nước rồi trèo xuống nấc thang tiếp theo. Phòng công sự tuy tối nhưng Nunn vẫn nhìn thấy được một dãy 28 người còn nguyên quần áo trong tư thế chuẩn bị làm việc đã chết ngay trên ghế ngồi. Anh ta ngờ rằng lửa đã hút hết oxy ra ngoài trước khi họ kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra. Nunn cùng hai bạn thay phiên nhau dùng cáng khiêng họ ra. Họ cho rằng nước chảy xuống trên lối đi có thể nhấn chìm các thuỷ thủ. Nhưng chỉ 10 phút sau họ đã thấy anh chếnh choáng và buồn nôn. Họ phải để lại chiếc cáng cho nhân viên cứu hộ làm việc.

Đám cháy được dập tắt sau 3 tiếng 7 phút. 43 phi công bị thiệt mạng. Số người bị thương còn nhiều hơn. Vị trung tá được Swanson cứu sau đó cũng chết, nâng tổng số người chết lên 44. Khi khói lửa đã tan đi, mọi người bắt đầu kể cho nhau nghe những câu chuyện anh hùng và việc thoát chết trong đường tơ kẽ tóc. Có câu chuyện về hai người bạn cùng phòng như sau: Một người ra khỏi phòng ngay khi nghe tiếng chuông báo cháy, người kia nói: "Chờ chút để tôi chải lại cái đầu đã”. Người nọ đã không làm như thế. Câu chuyện cũng giống thế với hai phi công khác, một người đã dừng lại để đi giày. Chuyện khiến mọi người gật gù là chuyện thoát chết khó tin của trung tá Bellinger nhờ một ô cửa sổ nhỏ bên mạn tàu với đường kính chỉ 18 inch mà người hoài nghi nhất cũng phải thừa nhận là toàn bộ không quá 20 inch. Bị kẹt trong đám cháy với lối thoát duy nhất là ô cửa sổ nhỏ, Bellinger đã cởi bỏ quần áo và vọt ra ngoài như một cái nút chai để đến nơi an toàn. Nhiều năm sau, đại tá Iarrobino còn phải thắc mắckhông hiểu bằng cách nào mà với bộ ngực to như cái thùng và tấm lưng rộng quá khổ, Bellinger lại có thể sống sót được. Đang cầm vòi phun nước ở trên sàn tàu, Dick Wyman thấy Belly ở trần đang đi loanh quanh sau khi thoát chết và tìm quần áo để mặc.

Bạn cùng phòng với Dick Wyman - Lloyd - bác sĩ phẫu thuật của phi đội và thiếu uý Boggs, sĩ quan tình báo của phi đội không được may mắn như vậy. Cả hai đã chết trong đám cháy. Wyman trào lên tình thương đối với bạn của mình. Người bác sĩ đến nói với anh rằng cuộc đời anh ta là một cuộc đấu tranh dai dẳng để qua được trường trung học và trường y rồi làm bác sĩ thực tập trên tàu. Đồng lương ít ỏi anh ta kiếm được sau đó lại ra đi khi anh ta tham gia hải quân thực hiện nghĩa vụ quân sự với tư cách là một bác sĩ phẫu thuật trên chuyến bay. Wyman biết bác sĩ có quan hệ với vợ một phi công đánh bom. Người phi công đó phải làm nhiệmvụ ở một tàu sân bay khác ở một vùng khác tại Yankee Station. Anh ta không nghĩ mình được quyền đánh giá bác sĩ. Đôi khi anh ta quẳng phòng lại cho đôi tình nhân khi Oriskany về đến cảng.

Oriskany vẫn có thể hoạt động trở lại khu vực đỗ máy bay và doanh trại các sĩ quan ở phía trước là những nơi hứng chịu hầu như mọi thiệt hại. Các mạch điện đã bị ngắt, một chiếc thang máy bị hư hỏng; các máy phóng máy bay bị cong oằn đi. Cần sửa sang lại toàn bộ trước khi đưa mọi vật trở lại hoạt động. Bị bao trùm trong không khí ảm đạm con tàu thất thểu tới vịnh Subic. Tại đây thủy thủ đoàn đứng tập trung mặc niệm khi các nạn nhân của vụ cháy được chuyển vào các cỗ quan tài phủ cờ lên máy bay trở về Mỹ.

Người ta đồn rằng lúc tai hoạ xảy đến, hai thuỷ thủ chuyển pháo sáng xuống đã ngớ ngẩn tung hứng chúng như trái bóng. Iarrobino cho rằng đó là câu chuyện được thêu dệt. Sau một cuộc điều tra nhanh chóng, ông được biết hai thuỷ thủ trẻ đã lăn pháo sáng vào cửa kho và xếp chúng lại như đống gỗ. Có lẽ bọn họ đã ném pháo sáng cho nhau, tung chúng đi một đoạn như tung gỗ, củi nên tai hoạ mới xảy ra. Nhưng có giả thiết cho rằng pháo sáng hoàn toàn an toàn, đạn dược có thể được vận chuyển hơi ẩu một tí, vì vậy ông thấy khó xử khi biết nhân viên pháp lý bên hải quân đưa tới để điều tra sẽ đóng vai trò một công tố viên cố buộc thuỷ thủ đoàn phải thú nhận về sự sao nhãng đáng khiển trách để vụ cháy xảy ra của họ.

Nhân viên pháp lý đó là một đại uý trẻ vừa thấp vừa béo lên Oriskany ở Philipines cùng với vị đô đốc phụ trách chính cuộc điều tra. Viên sĩ quan đó không phải một nhà hàng hải, một người hay chải chuốt chính điều đó làm thuỷ thủ đoàn không mảy may quý mến anh ta, lại thêm thái độ ra vẻ ta đây khiến họ càng xa lánh anh ta khi được phân phòng, anh ta không nhận mà còn đòi phòng khác rộng hơn mặc dù con tàu vốn đã đông đúc chật chội trước khi cháy bấy giờ lại càng ít chỗ hơn nhiều vì nơi ở của các sĩ quan ở mặt trước đã bị cháy rụi. Các thuỷ thủ than phiền với Iarrobino rằng viên sĩ quan đó đang cố buộc họ nói điều mà anh ta muốn nghe. Iarrobino trình bày lại với ngài đô đốc, một người đàn ông lịch thiệp và được ông ta nhiệt tình thông cảm bảo rằng ông cũng không đồng ý với chiến thuật đó của viên đại uý. Nhưng rồi chẳng có gì thay đổi việc điều tra vẫn tiếp diễn trong quá trình đưa con tàu trở về San Diego.

Mặc dù vậy, Đại tá Iarrobino không lo lắng. Có lẽ viên sĩ quan trẻ đang cố tạo tên tuổi cho mình song anh ta chẳng nghĩ ra được điều gì nên Iarrobino cũng chẳng cần trả lời chính xác. Nếu anh ta muốn buộc tội, cần phải có người phân phát quân nhu giám sát việc di chuyển pháo sáng nhưng lại chẳng có ai như vậy. Việc giám sát đó lại càng tồi tệ hơn vì trên tàu thiếu nguồn nhân lực. Vấn đề đó đang gia tăng ở mỗi đơn vị lực lượng vũ trang. Nguồn nhân lực chính của con tàu phải giám sát việc phóng chiếc phi cơ chiến đấu sẽ cất cánh lúc 7 giờ 30 sáng hôm đó.

Ngoài ra còn có vấn đề: những quả pháo sáng có được cất nơi phù hợp không. Nhà kho đó phải là nơi chống lụt, không giống với kho đạn dược người ta có thể để nước chảy vào nhanh chóng nhằm không cho lửa bùng phát. Nhưng để hòan thành nhiệm vụ, Oriskany phải mang nhiều quân nhu đến nỗi các phi công đúng là phải đi trên bom để đến máy bay còn việc không quy định nghiêm ngặt đối với kho cất pháo sáng đã được sự cho phép của Buships thuộc sở chỉ huy Hải quân Mỹ ở Washington.

Mặc dù có dấu hiệu báo trước việc sắp xảy ra, thuyền trưởng Iarrobino vẫn ngạc nhiên trước kết quả điều tra do viên sĩ quan pháp lý viết và ông đô đốc ký. Về cơ bản, hai thuỷ thủ vận chuyển pháo sáng bị buộc tội theo điểm (buộc tội) 44 tội giết người, các sĩ quan ở bãi đỗ máy bay và kho vũ khí sẽ bị đưa ra xét xử ở toà án quân sự, Iarrobino và sĩ quan điều hành của ông sẽ nhận được thư khiển trách. Điều làm Iarrobino ngạc nhiên là tất cả họ bị buộc tội về vụ cháy do pháo sáng trong khi chẳng có cuộc điều tra nào về pháo sáng.

Một hội đồng hải quân ở San Diego đã viết lại biên bản điều tra với những lời buộc tội đanh chắc hơn. Iarrobino được yêu cầu phải đưa ra phản ứng trước khi có sự sắp đặt cuối cùng. Một hạm trưởng phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước bất cứ việc gì xảy ra với con tàu của mình, đó là truyền thống ngành Hải quân và Iarrobino cho rằng ông bị buộc tội do điều tra một phía bị đưa ra làm người giơ đầu chịu báng bởi một sỹ quan pháp lý còn trẻ không hiểu biết gì về chiến tranh và yêu cầu của nó. Ông quyết không để yên vụ này. Xét cho cùng, Iarrobino quen biết nhiều người trong hải quân, các sĩ quan cao cấp và họ cũng biết ông – John Iarrobino - với sự nghiệp không chê vào đâu được và sự cống hiến tận tuỵ của ông là điều miễn bàn.

Tự thân hạm trưởng Iarrobino mở cuộc điều tra về pháo sáng mà với lý do nào đó không được chạm tới bởi viên sĩ quan trẻ hay bất kỳ người nào khác. Bạn bè tại kho chứa đạn dược hải quân ở Crane, Indiana, nơi sản xuất pháo sáng cho ông một bản phân tích bằng vi tính về sức chịu đựng của kíp nổ của pháo sáng. Bản phân tích cho thấy với thiết kế của nó 10/10000 quả pháo sáng có thể phát cháy bất kỳ lúc nào. Đó là một tỷ lệ cao đến mức đáng hổ thẹn đối với ngành quân nhu bởi pháo sáng cần được loại trừ mọi khả năng gây tai hoạ. Tuy vậy chẳng ai thay đổi bản thiết kế pháo sáng. Điều tra sâu hơn, Iarroblno phát hiện rằng ở những tàu khác trên Yankee Station pháo sáng cũng hay nổ bất thình lình May mắn cho họ là tai hoạ chỉ xảy ra trên sàn máy bay nên có thể dập tắt dễ dàng.

Với thông tin mới này, Iarrobino muốn có một cuộc hẹn với ngài đô đốc chỉ huy toàn bộ hàng không mẫu hạm của lực lượng hải quân ở Thái Bình Dương. Ianobino nói: "Tôi đã làm việc cho đô đốc ba lần. ông ấy là chỉ huy Forrestal còn tôi lúc đó là sĩ quan phụ trách hành binh. Chúng tôi rất hiểu nhau và là bạn tốt của nhau. Tôi đã giúp ông ấy trở thành đô đốc bằng cách phục vụ hết mình cho ông ấy. Vậy mà bây giờ ông từ chối không gặp tôi chỉ vì ông cho rằng vấn đề mà tôi đang điều tra có thể gây ảnh hưởng không tốt cho ông.”

Ngài đô đốc cử sĩ quan phụ trách quân nhu đến nói chuyện với Iarrobino. Hạm trưởng đặt lên bàn một nguyên mẫu kíp nổ pháo sáng, với cái gờ để chốt an toàn tạo nên một khoảng nhỏ vừa đủ cho các chi tiết kỹ thuật của pháo sáng. Việc chứng minh của ông đơn giản dễ hiểu ngay cả với học sinh đang đi học. Ông thả kíp nổ lên bàn. Chốt an toàn trượt khỏi gờ. Chỉ một cái rung nhẹ cũng đủ phát hoả pháo sáng với kíp nổ như thế và gây ra vụ cháy làm 44 người thiệt mạng.

Ngày hôm sau một mệnh lệnh được truyền tới tất cả các hàng không mẫu hạm hướng dẫn họ chôn huỷ 40.000 quả pháo sáng xuống biển. Tuy nhiên ngài đô đốc vẫn không thay đổi biên bản buộc tội Iarrobino và thuỷ thủ đoàn của ông trong vụ cháy. Iarrobino nói: "Tôi có choáng váng trước cách xử lý của hải quân đối với tôi không? Có quá đi chứ. Tôi mong nhiều người hơn nữa đứng ra đấu tranh cho tôi, căn cứ vào hoàn cảnh thời chiến. Sau này họ sẽ đổi kiểu pháo sáng đồng thời chấn chỉnh thuỷ thủ đoàn trên tàu, do đó nếu bạn tới Yankee Station với một thuỷ thủ đoàn, tất cả các bạn sẽ trở về nguyên vẹn. Nhưng điều đó quá muộn đối với tôi”

Công việc vẫn tiếp diễn. Hội đồng bầu chọn đô đốc mới họp trong lúc sắp có thư khiển trách đối với Iarrobino nên ông bị bỏ qua. Năm thành viên thuỷ thủ đoàn Oriskany bị đưa ra toà án quân sự nhưng được tha bổng. Sau cùng, Iarrobino phải nhận một lá thư cảnh cáo không trừng phạt thay cho thư khiển trách nên không bị ghi vào hồ sơ. Về lý thuyết, hình phạt đó không thể ảnh hưởng tới sự nghiệp một sĩ quan. Nhưng dĩ nhiên đó chỉ là lý thuyết, lúc đó Iarrobino được phân công tới Washington và bị bỏ qua đến lần thứ hai và cũng là lần cuối cùng cho chức đô đốc.

Ba chiếc hàng không mẫu hạm khác cũng bị cháy bất ngờ giữa biển. Một chiếc còn bị nặng hơn cả Oriskany với nhiều người thiệt mạng hơn. Nhưng cả ba hạm trưởng đều được thăng chức đô đốc. Điều đó không nằm ngoài sự để ý của hạm trưởng Iarrobino hay bất kỳ người nào khác quen với công việc của hải quân, đó là họ đều tốt nghiệp từ Học viện Hải quân Mỹ còn John Iarrobino thì không.

Ngày 19/12/1966, Cal Swanson đảm nhiệm quyền chỉ huy phi đội 162 trong một buổi lễ tổ chức ở SanDiego. Đối với Swanson, đó là giây phút mà anh hằng mong đợi kể từ lúc anh còn đứng trên cánh đồng thuộc trang trại của gia đình quan sát chiếc DC-3 bay lần đầu giữa Denver và Cheyenne. Một chiếc máy bay bạc 2 động cơ bay qua nền trời xanh và dãy núi đầy tuyết, một hình ảnh Cal luôn ghi nhớ. Cả hai anh trai của anh đều là phi công trong chiến tranh thế giới thứ 2, ba chị đều lấy chồng phi công, với cái tên như Charles A Lindbergh Swanson rõ ràng anh sẽ sớm đặt ước nguyện trở thành bác sĩ thú y sang một bên để nắm lấy triển vọng tốt đẹp trở thành một phi công chiến đấu. Anh đã không phải ân hận vì quyết định của mình.

Swanson định biến phi đội thành một đơn vị đánh bom. Đó sẽ thực sự là một điểm chiến đấu. Washington dường như đang nới lỏng các mục tiêu. Chỉ cách đó vài tuần, đô đốc Sharp đã đề nghị Washington cho phép thu hẹp phạm vi chiến đấu ở những vùng bao quanh Hà Nội và ông là người tiên phong thực hiện việc đó.

Dĩ nhiên, sau khi các trận chiến diễn ra nhằm vào các mục tiêu quân sự gần ranh giới thành phố Hà Nội, vào ngày 13, 14 tháng 12, miền Bắc Việt Nam bắt đầu ca thán rằng máy bay Mỹ ném bom khu vực dân sự, Mỹ đang dấn thân vào chính sách diệt chủng. Swanson cho rằng phản ứng của họ là đúng. Kết cục, miền Bắc Việt Nam đang phát động cuộc chiến tranh tuyên truyền cùng với chiến tranh quân sự.

Trên lý thuyết cả ba loại máy bay của không quân Mỹ hơn hẳn Mig17 ở vũ khí và tính năng. Chúng bay nhanh hơn âm thanh, trong khi Mig 17 bay dưới tốc độ âm thanh, dù có thể ngoặt tốt hơn. Mig 17 không có tên lửa không đối không, nên phải dựa vào can non: 2 súng23 mm và 1 súng 37mm. Hai loại này nặng hơn rất nhiều loại dùng trên máy bay Mỹ vì được nhằm ñểø đánh chặn máy bay ném bom, và có tốc độ bắn chậm.

Một loạt bắn 2 giây của Mig 17 chỉ có 69 viên đạn, trong khi US M-61 của F-105 có thể bắn tới 175 viên và Mark 12 của F-8 bắn 160 viên. Nhưng can non của Mig 17 có tầm rất xa, khoảng 5000 feet - và trọng lượng đạn rất nặng, khoảng 70,3 pound cho 2 giây bắn, trong khi con số đó là 38,6 và 35,2 cho F-105 và F-8. Phi công ở chiến tranh Triều Tiên cho rằng tốc độ bắn này quá chậm cho không chiến, nhưng nó lại cho phép Mig 17 có thể diệt mục tiêu bằng chỉ một khoảnh khắc may mắn. Tuy nhiên, Mig 17 chỉ có đủ đạn cho 5 giây, trong khi F-105 và F-8 có 10 giây.

Dù có máy bay tốt hơn, không quân cho rằng kỹ năng không chiến chống lại mục tiêu nhỏ và cơ động như Mig 17 đã suy giảm đáng kể và gây lo lắng. Không lâu sau khi không chiến bắt đầu, không quân có chương trình Feather Duster (Chổi quét bụi) để tìm chiến thuật hiệu quả cho F-105 và F-4 chống lại Mig 17. Họ dùng F-86, một loại tương tự Mig 17 để mô phỏng. Kết quả cho thấy máy bay Mỹ to và nặng hơn nhiều máy bay Liên Xô, có ưu thế ở tốc độ cao và độ cao thấp, trong khi Mig nhẹ và ngoặt tất ở tốc độ thấp và độ cao cao. Trừ phi F không ngoặt theo Mig, nó giữ ưu thế, còn khi đã vòng tiếp cận, đặc biệt ở tốc độ thấp, ưu thế chuyển về Mig.

Nói chung, chương trình cho thấy cả hai loại Mig 17 và 21 đều có thể ngoặt tốt hơn F ở tốc độ dưới 9M, càng chậm càng lượn tốt hơn. Tính chất cơ bản của đánh quần vòng khiến ưu thế lượn tốc độ thấp rất quan trọng. Khi máy bay lượn gấp, vì lực trọng trường máy bay nặng hơn. Trong chiến đấu, ngoặt 6G là tiêu chuẩn, khi đó máy bay nặng gấp 6 lần khi nó bay ổn định và bằng. Vì động cơ thiết kế để bay ổn định, khi khối lượng tăng với G, máy bay không tránh được bị giảm tốc. Sức nâng của cánh là một yếu tố nữa, máy bay nặng hơn khi lượn khiến sức nâng giảm và lực đẩy tương đối giảm, nên không đủ duy trì tốc độ. Để duy trì tốc độ, máy bay phải giảm độ cao, do đó nó cứ dần xuống thấp và chậm hơn. Chương trình kết luận phi công F không nên quần lượn với Mig, mà chỉ giữ tốc độ và tấn công theo kiểu bắn và chạy.

Các phân tích giữa hè 1967 cho thấy: các lực lượng tham gia chiến dịch Sấm Rền đã có thể nhìn lại kết quả không chiến của nửa đầu năm 1967 với sự hài lòng. Không quân Bắc Việt đã mất Mig trên trời và ở mặt đất. Chỉ tính riêng tháng 4 và 5, Không quân Bắc Việt mất 38 máy bay (số máy bay thiệt hại ở mặt đất có thể bao gồm cả máy bay giả do công binh ta đặt vào để nghi binh - BT) trong không chiến, trong khi thiệt hại của Mỹ vẫn thấp và Mig ít khi buộc được các máy bay ném bom phải bỏ vũ khí dọc đường (Khi Mig tấn công, để cho dễ cơ động tránh đạn, máy bay ném bom phải vứt bom đạn giữa đường, do đó phải quay về luôn vì chẳng còn bom mà tấn công mục tiêu).

Không quân thành công trong các chiến dịch nhờ 3 phát triển. Trước hết là việc sử dụng ECM pod (thùng treo trên cánh, có hệ thống gây nhiễu điện tử chống SAM-2 ngắm bắn ) cho F-4. Vào tháng 5, tất cả F-4 đã có ECM pod, cho phép chúng hộ tống đoàn cường kích đến mọi nơi. ECM cho phép F-4 thâm nhập vào khu vực có SAM, đội hình gắn chặt với cường kích; Vì Không quân Bắc Việt tránh không cho Mig đối đầu với các F-4 chuyên tuần phòng chống Mig, F-4 sẽ có cơ hội tấn công nhiều hơn khi họ bay cùng với cường kích (Không quân ta chủ trương chỉ tìm diệt cường kích vì nó ném bom phá hoại, và khó tự phòng vệ. Tránh tiêm kích, vì nó chẳng gây thiệt hại gì cho cơ sở vật chất, mà dây vào nó lại phiền hà).

Thứ hai, với việc trang bị gun pod (súng không-không treo bên ngoài) cho F-4, F-4 có thể tấn công Mig ở khoảng gần, bổ sung cho tên lửa vẫn đang gặp vấn đề về hiệu quả, nhất là khi bắn vào Mig 17. Cuối cùng, việc trang bị mới bộ hỏi đáp QRC-248 (inter-rogator) trên EC121 cải thiện đáng kể khả năng phát hiện Mig và dẫn đường cho F tấn công chúng. Hải quân cũng "chơi" tốt, và tăng đáng kể hiệu quả sử dụng tên lửa với Aim- 9D.

Phân tích vũ khí của Không quân Mỹ trong các trận không chiến giai đoạn tháng 4-6 cho thấy vấn đề tên lửa vẫn tồn tại. Trong 61 lần chạm trán, F-4 bắn 72 Aim-7, trúng 8 lần, tỷ lệ 11% thành công; và 59 Aim-9Bs, trúng 10 (17%). Thật ngạc nhiên, F-l05 bắn 11 lần Aim-9 thì trúng 3 lần, đạt 27%, cao hơn nhiều so với F-4 (7 trúng trong 48 lần bắn, hay 14%). 10 Aim-4D đã được bắn, nhưng không trúng lần nào. Cho đến lúc đó, kết quả dùng súng cannon lại rất khích lệ. F-105 công kích 21 lần bằng súng và diệt 6 (hiệu quả 28%); F-4 công kích 9 lần bằng súng và diệt 5, đạt 55%. Thêm vào có 4 Mig bị thương do trúng đạn, đưa tỉ lệ trúng của cannon lên tới 50%. Kết quả tuyệt vời của dùng cannon bắt nguồn từ nhiều yếu tố. F-105 được sử dụng ngày càng nhiều để tuần phòng chống Mig (Mig CAP) và rất nhiều trường hợp họ đã gặp Mig, do đó gunsight (kính ngắm của cannon) được điều chỉnh ở chế độ không đối không ( Mỹ biết là Không quân ta sẽ chọn F-105 thay vì F-4, F-8 vì đó là loại cường kích nặng nề, khả năng cơ động phòng vệ và tấn công kém hơn hẳn so với Mig 17, 21, hơn nữa F- 105 mới là đối tượng phá hoại chính).

F-105 hạ MiG-17 bằng cannon.

Với F-4, vì Mig cơ động chỉ để tránh tên lửa, và không nghĩ rằng bị tấn công bằng cannon. Việc cơ động tránh tên lửa này lại đưa Mig lại gần F-4 hơn, trong tầm hiệu quả của cannon (Bình thường từ trước cho đến lúc đó F-4 không có cannon. Mig bay càng gần F-4 thì F-4 càng không thể bắn tên lửa, do dùng tên lửa đòi hỏi phải có khoảng xa nhất định mới bắn được. Bay càng gần F-4 tức là phi công ta đã tự bảo vệ mình).

Mỹ biết là Không quân ta sẽ chọn F- 105 thay vì F-4, F-8 do đó là loại cường kích năng nề, khả năng cơ động phòng vệ và tấn công kém hơn hẳn so với Mig 17, 21, hơn nữa F- 105 mới là đối tượng phá hoại chính. Do đó họ huấn luyện và trang bị nhẹ cho một số phi đội F-105 để dụ Mig đến thì sẽ bất ngờ dùng ưu thế số đông bố trí nhiều phi đội vòng tròn tạo thế thuận lợi quây Mig lại tiêu diệt. Mig bị bất ngờ, vì nghĩ rằng F- 105 gặp Mig sẽ chạy, chứ không phản kích . Mặt khác phi công ta số giờ bay rất ít, và trình độ tiếp thu các kỹ thuật còn hạn chế, nên dù máy bay có tính năng cơ động tốt hơn, nhưng phi công ta không tận dụng được ưu thế này, bị địch tấn công gây thiệt hại. (Ký sự Quân chủng Phòng không - Không quân tập 2). Cuối cùng, khả năng cơ động và trình độ phi công cũng là nhân tố quan trọng cho thành công của việc sử dụng súng.

TUYÊN TRUYỀN

Trong khi phi đội 162 vui vẻ uống sâm panh ở San Diego thì Harrison E. Salisbury, phóng viên báo New York Times đang chuẩn bị lên máy bay ở sân bay Kenedy tới khu vực chỉ huy Cổ Chai. Salisbury sẽ viết về hậu quả các vụ đánh bom mà phi công của Oriskany có tham gia. Trong bản tường thuật gửi cho toà soạn sự việc đó sẽ được phơi bày và gây kinh ngạc trên trang nhất các tờ báo lớn trên thế giới.

Harrison Salisbury đã nhận được lời mời tới thăm miền Bắc Việt Nam 48 tiếng sau khi máy bay Mỹ tấn công Hà Nội lần đầu. Seymour Topping biên tập viên người ngoại quốc của tờ Times, đặt bức điện hơi lộn xộn lên bàn Salisbury và hỏi: "Có phải điều này cũng là giả thiết của tôi?" Salisbury gật đầu và quyết định đề nghị Hà Nội đảm bảo lại rằng anh sẽ có visa ở Paris. Ngay sau đó anh nhận được phản hồi khẳng định. Cũng như các nhà báo khác, Salisbury đã nộp đơn xin visa nhiều tháng trước mà vẫn chưa có tin gì. "Đột nhiên lần này phía miền Bắc Việt Nam lại nóng lòng muốn gặp tôi. Đồng hành với tôi tới Hà Nội qua Matxcơva là bốn phụ nữ người Mỹ đi theo lịch trình với Da ve Dellinger - phóng viên tạp chí Liberation, ngoài ra, người được mời còn có Wilfred Burchett, nhà báo người Úc và tổ điều tra của Diễn đàn tội ác chiến tranh thế giới Bertrand Russell.

Tới thời điểm này, nước Mỹ cộng hoà phải chờ ở miền Bắc Việt Nam cùng lời cảm thông của họ hay ở phát ngôn viên chính ở Washington và Sài Gòn về thông tin liên quan đến cuộc chiến trên không. Hầu hết các tin đó đều lấy từ Văn phòng Công sự chung Hoa Kỳ đặt tại Sài Gòn. Tại đó, cứ vào lúc 5 giờ chiều hàng ngày, phát ngôn viên cho cuộc chiến - thường là một thiếu tá hoặc trung tá không quân - bắt đầu đứng lên bục và nhanh nhẹn chỉ ra trên bản đồ và phim đèn chiếu nơi mà máy bay Mỹ đã ném bom miền Bắc Việt Nam ngày hôm đó. Theo sau ông ta là một sĩ quan lục quân mô tả diễn biến chiến trường miền Nam Việt Nam.

Những thông tin chi tiết về cuộc không chiến không có gì phải tranh cãi. Các phóng viên theo dõi các hoạt động quân sự qua mô tả của người chỉ dẫn thuộc lục quân và họ sẵn sàng nếu không muốn nói là hăm hở, nghi ngờ anh ta về sự kiện thực tế và những gì anh ta kể khiến anh ta trở nên lúng túng. Nhưng do không có phóng viên nào được phép bay cùng phi công lúc làm nhiệm vụ trên không phận Bắc Việt nên buổi chỉ dẫn thông tin về cuộc không kích vẫn qua đi một cách suôn sẻ.

Nếu không bị nghi ngờ, người chỉ dẫn đó có thể mô tả lại cuộc không kích theo chủ ý Lầu Năm Góc. Cầu Cổ Chai biến thànnh bộ phận của "Doanh trại quân đội Phủ Lý - Cổ Chai”, một chiếc thuyền câu thành "tàu chuyên chở hậu cần” , các mục tiêu bị tấn công với "độ chính xác như trong phẫu thuật" chứ không như những gì anh ta đã từng nói, "Hôm nay máy bay Mỹ tình cờ gặp phải hoả lực chống phi cơ hạng nặng nên phải thả bom xuống, còn xuống đâu chỉ có Chúa mới biết được và rồi chúng tôi ra khỏi đó nhanh hết mức có thể”. Thay vào đó anh ta lại trang nghiêm: "Hôm nay, máy bay Mỹ đánh bom mở đường tiến vào Cổ Chai. Các phóng viên sẽ theo đó mà nói: thường hay có những cảnh báo về các tuyến đường có hố bom".

Trên thực tế, buổi chỉ dẫn về vụ không kích thật nhàm chán. Thỉnh thoảng khi có người như Trung tá Bellinger bắn hạ được một chiếc Mig hay khi có một vụ cứu hộ bất thường xảy ra, các phi công được đưa tới Sài Gòn để trực tiếp nghe nhìn làm cuộc họp sôi động lên. Nhưng thường thì các phóng viên ngáp ngủ và trích nguyên từng chữ từ các bản sao thông báo báo chí màu xanh để viết nên các câu chuyện. Theo cánh nhà báo, áp lực không ngờ với vụ không kích bắt nguồn từ phương pháp chia nhỏ mục tiêu của Washington, từ việc cung cấp cho phóng viên những tin tức lởm khởm nhiều lần trong tuần, từ người viết đề mục cho báo chí trong nước, từ người đọc tin mở đầu trên ti vi. “Hôm nay, máy bay Mỹ mở đợt tấn công đầu tiên. . . " Theo mô tả được cường điệu hoá của Lầu Năm Góc thì tưởng chừng như không phải Mỹ đang đánh bom một đất nước kém phát triển với nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp mà là đang đánh bom Ruhr Valluy, trung tâm công nghiệp của Đức hồi chiến tranh thế giới II. Ít nhấtvề điểm này, báo cáo của Harrison Salisbury sẽ đính chính sự việc.

Khi phóng viên tờ New York Times bắt đầu chuyến đi tới Hà Nội, cuộc tranh luận trong nội bộ chính quyền Johnson về vụ không kích đang gia tăng căng thẳng. Chiến thuật dùng bom đe doạ của McNamara nhằm làm miền Bắc Việt Nam phải nhân nhượng không thành, có dấu hiệu cho thấy McNamara và tay chân của ông đang thắc mắc về tác dụng của nó. Phải đối mặt với các nhà phê bình giữa một bên muốn kết thúc chiến tranh, một bên muốn mở rộng, bành trướng, Lyndon Johnson rơi vào tình huống phải đưa ra quyết định về vụ đánh bom tưởng như thất thường đối với người ngoài cuộc nhưng ít nhất trong con mắt của Johnson, nó cho phép ông thể hiện mình là người có ý kiến ôn hoà về vấn đề đó, một vị Tổng thống bị bủa vây đã khôn ngoan chọn vị trí đứng giữa những người có lập trường cứng rắn muốn những người kém bản lĩnh sẵn sàng rút khỏi Việt Nam, làm mất đi danh dự của nước Mỹ. Đáng kinh ngạc là các phi công Mỹ không được phép đánh các mục tiêu chính đáng như căn cứ không quân Mig Phúc Yên vì người ta nghe lỏm được Johnson nói mà ông cũng không giải thích lý do "Cũng không được tấn công cái đồ chết tiệt Phúc Yên".

Đô đốc Grant Sharp tiến hành kín đáo nhưng không ngơi nghỉ với cuộc chiến về vấn đề đánh mục tiêu khi thấy rõ rằng Lyndon Johnson không hề có ý định thông qua đề xuất dốc toàn sức đánh trong 12 tuần của Tham mưu trưởng 15 ngày sau khi cuộc không kích bắt đầu, Sharp đổi chiến thuật nảy ra kế hoạch phá huỷ tàu phà và làm tắc nghẽn đường bộ và đường thuỷ. Đội quân của Sharp chọn ra những mục tiêu mà họ nghĩ khó đi qua. Ông ta cho rằng chia cắt các con đường sẽ tạo nên hàng loạt mục tiêu mới như các đoàn tàu thuyền có hậu thuẫn, nguyên vật liệu đang được bốc dỡ, các kho quân nhu tạm thời và các điểm dừng trên đường tàu xe chạy. Lầu Năm Góc nhắc lại nhận xét rằng ở Việt Nam chỉ có 94 mục tiêu quân sự quan trọng. Đến cuối năm 1965 số mục tiêu lên tới 236 và còn tăng nữa.

Giới hạn phạm vi đánh bom được đo đạc thật sự cụ thể. Kể từ tháng 12/1966, các khu vực trong vòng 10 dặm tính từ trung tâm Hà Nội và sau tháng 6/1967, 4 dặm tính từ trung tâm Hải Phòng là những vùng cấm. Không được đánh vào mục tiêu nào trong những vùng này nếu không có sự phê duyệt khẩn cấp từ Washington - một điều khó xảy ra. Ngoài ra, những khu vực trong phạm vi bán kính 30 dặm của Hà Nội và 10 dặm của Hải Phòng (trừ các vùng cấm) được đánh dấu là các khu vực thuộc quyền kiểm soát của Mỹ, tại đó có thể tiến hành các vụ tấn công. Hầu hết các mục tiêu trọng điểm trên nước này đều nằm trong 2 vùng này.

Hơn thế nữa, Washington cũng rất quan tâm đến vấn đề thương vong đối với dân thường. Trước khi được phép đánh một mục tiêu ở Hà Nội - Hải Phòng, ông ta được yêu cầu phải tính toán con số dân thường bị thương vong và phải có phương án giảm thiểu con số đó. Nhiều mục tiêu bị tấn công một lần sẽ không bị tấn công lần thứ 2 cho đến khi khắc phục  được thiệt hại.

Phương pháp tiến hành chiến tranh đối với nguồn cung cấp xăng dầu miền Bắc Việt Nam là dẫn chứng tốt nhất về cuộc tranh luận quanh vấn đề mục tiêu. Thật không hợp lý lắm khi cho rằng trữ lượng khí đốt và dầu lửa lại tự nhiên tăng gần đến đỉnh điểm của bất kỳ một cuộc tấn công nào đã xảy ra. Nhưng cuộc tranh luận chung quanh vấn đề tấn công các cơ sở cất giữ xăng dầu Việt Nam đã trở thành vấn đề chủ yếu trong đầu năm 1966. Những nguy cơ về chính trị, quân sự đã được bàn đi tính lại kỹ lưỡng, một số quan chức nói chỉ cần một cuộc tấn công, Nga và Trung Quốc có thể sẽ vào cuộc còn những người khác lại cảnh báo rằng ảnh hưởng chính trị trong nước sẽ trở nên nghiêm trọng. Cuộc tranh luận đó sẽ được phơi bày cho giới báo chí để rồi vẫn không thể hãm lại kế hoạch giải tán của miền Bắc Việt Nam .

Rốt cục, Bộ trưởng Quốc phòng McNamara cũng đưa ra sự ủng hộ của mình đối với cuộc tấn công. Tổng thống Johnson nhất trí theo ông. Sharp được ra lệnh chỉ sử dụng những phi công nhiều kinh nghiệm nhất, chọn ra mục tiêu tấn công không phải vùng đông dân cư, dùng vũ khí đánh mục tiêu với độ chính xác cao. Washington quá lo lắng nên đội quân của Sharp được hướng dẫn đánh điện từng phút để báo cáo về diễn bìến của cuộc tấn công.

Sau khi cuộc tấn công bắt đầu nổ ra cuối tháng 6 năm 1966 Pentagon đã phải lên tiếng phàn nàn về 70% số lượng dầu dự trữ của miền Bắc đã bị phá huỷ, vô số vụ nổ lần 2 đã xảy ra, lửa bốc cao lên tận trời, 6 tháng trước, đô đốc Sharp đã nói rằng việc phá huỷ các kho xăng hoặc sẽ mang lại các cuộc đàm phán hoà bình hoặc sẽ khiến sự nổi dậy ở miền Nam phải héo mòn vì không được hậu thuẫn. Tuy nhiên, sau một thời gian, những nỗ lực cho chiến tranh của miền Bắc Việt Nam dường như không bị giảm sút bởi cuộc tấn công đó. Xét trên mọi phương diện nó đã không thành và sự thất bại này sẽ được dùng để xem xét sự vỡ mộng của các quan chức trong nước, những người đã từng nghi ngờ về tác dụng của cuộc không kích. Tại sao họ thất bại? Có phải vì McNamara và một số cộng sự của ông đang bắt đầu tín rằng cuộc không kích sẽ không bao giờ có thể đạt được mục tiêu và do đó mà không nên tiến thêm. Hay là vì theo giới quân sự, việc chần chừ của Washington khi ra lệnh tấn công khiến miền Bắc Việt Nam có thêm thời gian để giải tán các nguồn cung cấp khí đốt? Chủ trương đã được vạch ra không ai dám cho rằng đó là do cả 2 nguyên nhân trên.

Nếu Đô đốc Sharp có bẽ  bàng vì quá lạc quan với những dự đoán của mình, ông vẫn không biểu hiện điều đó ông khẳng định kẻ địch đã được báo trước nên mất đi yếu tố bất ngờ. Cuối năm 1966, Sharp tiếp tục đề nghị được đánh bom. Ông chia mục tiêu miền Bắc Việt Nam làm 6 bộ phận cơ bản - bến cảng, phi trường, khu liên hiệp quân sự, mạng lưới giao thông vận tải, các nhà máy điện, các ngành hậu cần - yêu cầu Washington chấp thuận đề nghị đánh toàn diện các bộ phận chứ không chia nhỏ ra nửa, có như vậy mới có thể gây áp lực lên Hà Nội một cách hiệu quả.

Dù quan điểm của Sharp về đánh mục tiêu có giá trị đến đâu đi nữa, sự tranh luận đó cũng nhằm che mờ một sự thực rằng cuộc không kích đó không phải được thực hiện với sự nỗ lực hết mình của Lầu Năm Góc cũng như chính bản thân Sharp. Trước tiên, quân đội đưa ra quân lệnh và dựng nên hệ thống kiểm soát dị thường cả về tính phức tạp và kém năng lực của nó. Khi không quân và hải quân gặp nhau để giải quyết sự tranh luận về việc ai sẽ đánh vào mục tiêu nào ở miền Bắc Việt Nam, Tướng Westmoreland thuộc Bộ Chỉ huy quân sự ở Sài Gòn (MACV) nhảy vào và đòi được tham gia. MACV cho rằng các hoạt động trên không trong cuộc Tổng diễn tập lần 1 chỉ mới vượt qua đường phân định ranh giới kế cận miền Nam Việt Nam là nhằm mở rộng chiến trường trên đất liền vào miền Nam Việt Nam.Lập luận đó đã được thừa nhận, MACV được phép kiểm soát hoạt động Tổng diễn tập.

Việc kiểm soát hoạt động của cuộc tấn công vào miền Bắc Việt Nam bị chia làm 3 hướng, lực lượng hải quân chiến đấu ở vịnh Bắc Bộ phải báo cáo lên Đô đốc Sharp ở Hawai thông qua hạm đội 7 trong khi đó không lực lại kiểm soát một kênh khác. Sau đó, sẽ lập nên hệ thống kiểm soát của riêng nó. Đó là còn chưa kể đến việc kiểm soát đánh bom của sứ quán Mỹ tại Lào và Campuchia. Tất cả là một tổ hợp gồm 5 hay 6 phân đội cùng các hệ thống kiểm soát riêng rẽ cần phải có sự phân bố hợp lý các lực lượng và một vị chỉ huy thống nhất thì máy bay mới hoạt động hiệu quả được.

Hệ thống đó đã gây ra sự căng thẳng giữa Đô đốc Sharp và Tướng Westmoreland. Westmoreland điều khiển các cuộc không kích ở miền Nam Việt Nam và liên tục vận động Lầu Năm Góc điều thêm quân và điều đó theo Sharp lại gây tổn hại đến cuộc chiến trên không ở miền Bắc Việt Nam. Ban tham mưu của Westmoreland cho rằng nên để họ chỉ huy toàn cuộc chiến. Đô đốc Sharp đã vẽ một biểu đồ phức tạp biểu thị tác dụng của hệ thống đó và thừa nhận rằng nó bị phê bình nhưng "thường là bởi người ta chưa hiểu nó hoặc đôi khi do họ có cái nhìn thiển cận". Sharp và Westomoreland lại quá nhạy cảm về chính trị nên không thể phơi bày sự tranh giành đó trước công chúng. Họ đã tỏ ra hết sức cố gắng để kiềm chế những mâu thuẫn cơ bản về chiến tranh, về chiến lược "tìm diệt" ở miền Nam và tấn công mục tiêu ở miền Bắc. Ngay cả những nhà lãnh đạo cao cấp bên dân sự cũng chẳng hay biết về bộ máy của cuộc không kích. Năm 1972, Richard Nixon đã lịch thiệp hỏi han vị chỉ huy không lực mớí được bổ nhiệm ở Sài Gòn - Tướng John Vogt - xem ông còn yêu cầu gì không. Vogt đã làm Nixon kinh ngạc khi yêu cầu đơn giản hoá bộ máy chỉ huy và kiểm soát nhằm thống nhất đặt toàn quân dưới bàn tay của một vị chỉ huy duy nhất. Nixon cho rằng ông ta muốn nắm quyền chỉ huy toàn bộ cuộc chiến và ông dã mô tả lại cuộc gặp mặt theo lối này trong bản nháp đầu tiên của cuốn hồi ký được viết sau khi ông rời Nhà Trắng. Một trợ lý hoài nghi tiếp cận với Vogt và với sự phản đối của vị tướng,sự kiện đó đã bị xoá khỏi cuốn sách của Nixon.

Hàng ngày vẫn xảy ra sự tranh đua giữa không lực với hải quân đôi khi dẫn tới việc sử dụng nhầm lẫn lực lượng cũng như trang thiết bị và nếu không muốn nói toạc ra là điều đó làm gia tăng lời cáo buộc về những tổn thất trong cuộc không kích. Một biểu hiện của sự tranh đua đó là ở số lần xuất kích - một lần xuất kích là một chiếc máy bay bay đi rồi bay về. Điều đó cho thấy mỗi quân chủng đã nỗ lực ra sao để giành thắng lợi trong chiến tranh.

Tháng 8 năm 1967, Hội đồng Nghị sĩ về "Sự sẵn sàng của Quốc phòng" đã tổ chức đối chất về cuộc chiến, trong đó Tướng William W. Momyer cựu tư lệnh Lực lượng Không quân số 7 (phụ trách các hoạt động trên lãnh thổ Bắc Việt) bình luận về thành công trong mùa hè: "Chúng ta đã đuổi Mig khỏi bầu trời... ". Thật không may, giống như phần lớn các dự đoán của các tướng lĩnh Mỹ về cục diện chiến tranh Việt Nam đã sai. Lời bình luận sai vì:

- QRC-248 Vẫn chưa được sử dụng hiệu quả nhất.

- Hiệu quả sử dụng tên lửa nói chung vẫn tồi, và không có dấu hiệu cải thiện.

- Aim-4D dùng riêng cho F-4D đặc biệt không hiệu dụng, trong khi đó là tên lửa tìm nhiệt duy nhất F-4D có thể sử dụng dẫn đến khả năng của F-4 mới không tăng nhiều.

Mig 21 đã chứng tỏ rõ ràng ưu việt hơn F-105. Nửa đầu 1967, Mỹ có những phi công F-4 kinh nghiệm tốt nhất và lãnh đạo tuyệt vời, trong khi Mig chỉ có phi công thiếu kinh nghiệm sử dụng chiến thuật kém cỏi. Vào tháng 8, do chính sách thay đổi đã có tác động tới không quân.

- Phi công huấn luyện kém hơn so với trước. Do thời gian phục vụ ngắn (quay vòng sau 100 phi vụ hoặc 1 năm phục vụ ở Việt Nam) nên phi công kém hiểu và gắn kết với nhau trong chiến đấu.

- Nguồn phi công cạn kiệt.

Thống kê vào tháng 6/1966, trung bình phi công tại Đông Nam Á bay 500 giờ chiến đấu. Tháng 6/1968 giảm xuống còn 240 giờ.

Hầu như tất cả phi công tốt nghiệp trường bay đều ngồi sau ở F-4, vị trí mà kỹ năng của phi công không có ý nghĩa. Phi công thực sự (F-105 và phi công ngồi trước F-4) vốn được coi là có kỹ năng chiến thuật chỉ chiếm 30% giữa năm 1967 so với 65% trước đó.

Các tàu sân bay tiến hành hai loại chiến dịch chính :

- Chu kỳ: cứ mỗi 1,5 tiếng dùng khoảng 1/2 số máy bay (từ 25 - 40); hoặc là 8 chu kỳ trong vòng 12 giờ. Tối đa 20 máy bay cho một mục tiêu (chủ yếu là mạng vận tải).

- Alpha: khi cần tấn công tối đa. Toàn bộ máy bay của một tàu được tổ chức thành một lực lượng tấn công một mục tiêu chỉ định. Cần có phối hợp với các tàu và sân bay khác ở Thái Lan.

Một sĩ quan liên lạc ghi nhận: Trong một trận tấn công trong ngày, trong vòng 20 dặm hoặc ít hơn từ bờ biển Bắc Việt, lực lượng 8 máy bay tấn công (A-4 hoặc A6) + CAP (4 đến 6 F-4 + 2 đến 4 F-8 trang bị Aim-9b), 4 đến 6 A- 1 hoặc A-4 trấn áp cao xạ, hai máy bay tiếp dầu và tối thiểu 2 máy bay mang ECM. Đa phần chỉ A-4 và A6 ném bom.

Giữa 1966, hải quân báo cáo thiếu phi công trầm trọng, có phi công phải bay 2 chuyến trong vòng 12 giờ.

Đầu năm 1966 khi thiếu bom, cả không quân và hải quân đều cho mỗi chuyến bay chỉ mang đi từ 1-2 quả bom nhằm giữ tỉ lệ số lần xuất kích cao và ngăn đối phương dẫn đầu trong trò chơi thống kê học. Vì luôn có áp lực để thể hiện kết quả về số mục tiêu bị tấn công cho nên nếu ai mà theo dõi bản tổng kết của Sài Gòn có thể cho rằng, số xe tải bình quân đầu người của miền Bắc Việt Nam lớn hơn bất kỳ nước nào trên thế giới.

Chủ yếu sự vụ hàng ngày của không quân là tấn công Alpha vào Route Package V (khu vực được chia theo cách chia trên bản đồ miền Bắc của quân đội Mỹ), khi thời tiết cho phép. Không quân tiếp tục nhận thùng ECM, đủ cho máy bay ném bom và hộ tống, vào giữa năm 1967.

Vì đội hình 4 máy bay mang ECM rất hiệu quả, F-105 bắt đầu bay theo đội hình 4 hoặc 5 phi đội 4 chiếc, bay gần nhau để tăng tối đa hiệu quả che giấu của ECM. Đội hình có thể tiến vào Bắc Việt ở độ cao trên 10.000 feets, an toàn khỏi cao xạ (85% mất mát do cao xạ là ở dưới 6.000 feets). Tất cả máy bay cùng lao xuống bom một lúc, khiến cao xạ phải lựa chọn giữa hàng loạt mục tiêu. Hơn nữa, Phi đội F-105 đầu tiên bao giờ cũng mang bom chế áp cao xạ bằng bom.

Các phi đội Iron hand và Mig Cap cũng hưởng lợi. Iron hand F-105 đến trước một vài phút, kiểm tra khí tượng và chế áp SAM, ở lại cho đến khi lực lượng ném bom cuối cùng rút đi. So với đội hình trải dài, đội hình lớn với các phi đội bay sít nhau tiến vào và thoát ly khu chiến rất nhanh, giảm thời gian Iron hand F-105 phải chờ.

F-4 Mig Cap do bay gần F-105 nên cũng được chia sẻ độ bao phủ của ECM, và có ưu thế so với Mig 21 ở độ cao dưới 15,000 feets mà phi đội ném bom sử dụng.

Chỉ cần 2 phi đội F-4, một ở sau biên đội ném bom dẫn đầu đội hình, và một ở sau biên đội đi cuối đội hình F-4 có thể bảo vệ toàn bộ lực lượng.

Một sĩ quan nói: "Bây giờ F-4 sẽ bay chung với lực lượng ném bom 28-32 máy bay, tốc độ 520 - 560 knots cao độ 13-17,000 feets, ném bom một tới 3 mục tiêu trong khu vực cận kề trong 1 phút, rồi rút đi với tốc độ 600 knots ra khỏi vùng nguy hiểm.

Nhưng hải quân coi đây là chiến thuật kém linh hoạt. Không quân chỉ trích chiến thuật của hải quân và ngược lại, hải quân chủ yếu sử dụng đội hình tấn công nhỏ và linh hoạt, được bảo vệ mạnh, không có ECM. Phóng từ tàu sân bay ở gần mục tiêu, đội hình hải quân đến và rời mục tiêu rất nhanh.

Không quân tấn công khu số 6 chuẩn mực hoá phần lớn các chiến thuật. Bình thường không quân lên lịch 4 đợt tấn công lớn, 2 vào buổi sáng gián cách 5-30 phút và 2 vào buổi chiều. Đội hình điển hình là 4 phi đội F-105 hoặc F-4 cường kích, 2 phi đội tuần phòng Mig, 2 phi đội F-105 bàn tay sắt (Iron Hand). Mỗi đợt ném bom cần 8 KC135 tiếp dầu trên không. Cộng với EB-66 và EC-121, máy bay tìm kiếm cứu hộ, máy bay trợ chiến khác, tổng số máy bay liên quan lên tới 110 chiếc.

Thường số phi đội cường kích được tăng gấp đôi lên 8. Nhóm 4 phi đội ném bom thứ 2 tiếp cận không cách xa đội hình để tăng cường khả năng gây nhiễu, tận dụng bảo vệ chống Mig. Nhóm 2 ném bom cùng mục tiêu với nhóm 1, rút ra cùng đường. Nó tăng số lượng bom ném xuống mục tiêu, nhưng làm nảy sinh vấn đề điều hành.

Máy bay ném bom thường là F-105 mang 6 bom 750 pound Mark 117 ở giá treo dọc thân, 2 thùng nhiên liệu ở cánh, có thể 2 hoặc là 1 ECM và 1 Aim-9b ở giá treo phía ngoài cánh. Một lựa chọn khác là thùng dầu ở dọc thân (thay chỗ bom Mark 117) và 2 bom 2000 pound Mark 84 hoặc 3000 pound Mark 118 thay chỗ thùng dầu. Phi đội đầu sẽ trấn áp cao xạ, rải số lượng lớn bom nhỏ vào một khu vực rộng, thay cho bom thông thường. F-4 phòng Mig và cũng dùng để ném bom.

F-4 mang tên lửa tìm nhiệt - Aim-4d hoặc Aim-9b và một ECM ở mỗi giá treo phía trong ở trên cánh, 4 Aim-7e, và 2 thùng dầu ở cánh. Với F-4 chống Mig sẽ mang hoặc là thùng dầu, hoặc là thùng can non ở giá treo dọc thân. Với F-4 ném bom hoặc hộ tống ném bom sẽ mang hoặc là 6 bom 500 pound Mark 82 hoặc 5 bom 750 pound Mark 117 ở giá treo dọc thân. Trong phi vụ ném bom, ngay khi đã thả bom vào mục tiêu, F-4 có thể chống Mig.

Tiến vào Bắc Việt từ phía đông (từ vịnh Bắc Bộ) hay từ Lào phụ thuộc vào quỹ đạo của máy bay tiếp dầu, gọi là track. Track được chọn dựa theo nhiều yếu tố và tham mưu không quân đảm bảo track sẽ không gắn với bất cứ mục tiêu cụ thể nào, tránh để Bắc Việt có thể suy luận được. Tiếp dầu trước trận đánh thực hiện ở 14.000 và 22.000 feet, rồi cả đoàn rời máy bay tiếp dầu ở khoảng kinh độ 20.

Nếu tiếp dầu ở Lào, đoàn bay đi qua một trạm dẫn đường radio bí mật, gọi là Tacan channel 97, rối vào tiếp phía tây Bắc Việt. Nếu đoàn bay được tiếp dầu ở trên vịnh Bắc bộ, thì tiến vào Bắc Việt qua bờ biển ở đảo Cát Bà, đông Hải Phòng, và tập hợp ở một dãy núi nhỏ được biết đến với tên gọi "Little thud ridge” hoặc"Phan tom ridge” (có lẽ là dãy Tràng Kênh) để rồi tiến tới mục tiêu.

Với lượng lớn máy bay, giao tiếp radio, sự hiện diện của máy bay gây nhiễu radar cảnh báo, gần như không thể che giấu Bắc Việt lực lượng ném bom đang tiến đến.

Gây nhiễu không cung cấp bảo vệ thực sự, nhưng làm giảm hiệu quả hệ thống dẫn đường mặt đất của Bắc Việt. Dù gây nhiễu có thể được xem chỉ có tác động nhỏ, tốc độ của lực lượng tấn công khiến thời gian từ lúc tiến vào Bắc Việt cho đến lúc ném bom mục tiêu chỉ trong vòng 7- 10 phút. Điều này là quan trọng.

ECM bảo vệ quan trọng chống lại SAM, nhưng cũng gây ra nhiều bất lợi cho các phi đội. Do sơ đồ gây nhiễu JP (Jamming pattern), lực lượng bị hạn chế chỉ được nghiêng cánh 15 độ trong khu vực có cao xạ và SAM, và 20 độ ngoài khu vực này, khiến cho phi đội chỉ có thể điều chỉnh hướng từng ít một cho nên đường bay hầu như thẳng khiến dẫn đường mặt đất của Bắc Việt có thể dự đoán được khu vực mục tiêu mà điều Mig đến hướng đó.

Lực lượng tấn công tiến vào trên độ cao từ 11.000 đến 16.000 feets (18.000 feets là độ cao tối đa thực tế của một F-l05 mang tối đa vũ khí và dầu), và bay tốc độ cao, khoảng 540 knot khi vào khu vực được bảo vệ. Lực lượng được dẫn đường bởi 2 phi đội F- 105F đến trước đó vài phút. Mỗi phi đội chiếm một bên trong quỹ đạo và thực hiện 1 trong hai nhiệm vụ. Thứ nhất là Iron Hand: chế áp hay tấn công SAM và hệ radar cao xạ. Họ theo chiến thuật tìm-diệt, chủ động tìm radar và tấn công chúng.

Tranh vẽ một phi đội MiG CAP.

2 phi đội F-4 hộ tống mỗi cuộc tấn công. Vì radar của Bắc Việt có khả năng nhận diện được phi đội chuyên phòng Mig (Mig Cap) và các phi đội phòng vệ khác, chiến thuật này không hiệu quả. Do đó, thường một phi đội F-4 hộ tống sẽ đi gần với đội hình dẫn đầu, và phi đội thứ hai ở phía sau; hoặc cả hai sẽ được bố trí ở phía sau.

Nếu Mig tấn công đội hình ném bom đang hướng tới mục tiêu, một phi đội Mig Cap sẽ tấn công Mig, trong khi phi đội còn lại sẽ ở lại với đội hình ném bom. Khi đã đuổi xong Mig, phi đội này quay về với đội hình. Nếu Mig tấn công tất cả các phi đội Mig Cap, các phi đội ném bom phải tự bảo vệ lấy mình. Khi đó, họ bay theo đội hình Kim cương. Nếu Mig tấn công, phi đội dưới cùng gần nhất với Mig sẽ vứt bom và tiếp chiến Mig trong khi phần còn lại tiếp tục bay đến mục tiêu. Sau khi đánh trả Mig, các phi đội nhanh chóng tập hợp lại theo đội hình pod (pod formation: đội hình chống nhiễu). Các phi đội ném bom và Mig Cap dùng tần số radio khác nhau, nhưng F-4 có radio phụ để nghe F-105.

Các phi đội F-4 nhanh chóng nhận ra vị trí sau đội hình ném bom của họ, F-4 phía sau nói chung không thể xua đuổi Mig. Nhưng Mig ít hoạt động trong quý 3/1967 nên F-4 chậm thay đổi đội hình.

Khi đoàn đến mục tiêu, Mig CAP F-4 thường tách ra, một phi đội bay trước phi đội F-105, phi đội kia đợi ở đường rút rồi đi theo. Máy bay ném bom cùng lúc thực hiện bổ nhào ném bom theo đội hình pod, giảm thiểu thời gian trên mục tiêu.

Sau khi tấn công, cả đoàn rút ra với tốc độ cao và thực hiện tiếp dầu trên không.

Trong khi đội hình lớn, bay ở độ cao trung bình có nhiều ưu điểm, nó cũng có các nhược điểm chiến thuật, chủ yếu là do nó dễ bị phát hiện. Ngoài tín hiệu radar lớn của đoàn bay khi tiếp dầu và đường bay tương đối thẳng để tận dụng bảo vệ của ECM, đuôi khói dày đặc từ đoàn bay cũng khiến cho Mig dễ dàng nhận diện, dù tầm nhìn hạn chế. Phi công Mỹ có thể dễ dàng thờng xuyên nhìn thấy nhau từ 20-30 dặm.

Trong thời gian thời tiết không thuận lợi, không quân dùng phương thức ném bom bay bằng, ở tốc độ ổn định, độ cao trung bình, đường bay thẳng, dẫn hướng bởi đài Tacan trên đất Lào. Ném bom qua mây dùng radar của hệ thống được thiết kế cho ném bom nguyên tử nên không đủ độ chính xác cho bom thông thường. Đường bay qua nhiều khu vực được phòng ngự mạnh nên thường là mục tiêu cho SAM và Mig.

Không lâu sau đó, người miền Bắc Việt cũng nhận ra giá trị của một loại vũ khí khác. Hình ảnh quốc gia giàu nhất trên thế giới đánh bom một trong những nước nghèo nhất, dù có vì xung đột đến đâu đi nữa, cũng làm nhiều người khó chịu kể cả bạn bè và các nước hậu thuẫn Mỹ. Sau chiến tranh, lãnh đạo miền Bắc Việt Nam rất kiêu hãnh về việc họ đã vận động phong trào phản đối chiến tranh đứng về phía họ. Tuyên truyền là một thứ vũ khí pháp lý trong chiến tranh và theo họ, vì đã đấu tranh giành thắng lợi trước một thế lực mạnh hơn nhiều lần nên không thể quy trách nhiệm cho họ vì họ đã bằng mọi cách tác động lên dư luận thế giới. Nếu một ngôi sao điện ảnh hay một giáo sư đại học do lương tâm hay tư tưởng hoặc cũng có thể do cả hai yếu tố đó thúc ép mà muốn giúp đỡ công bố về cái mà họ coi là hết sức bất công hoặc là tính ác ôn của chính sách Mỹ thì Hà Nội sẽ sẵn sàng cấp visa cho họ. Các nhà báo phương Tây đã cam kết viết báo cáo khách quan lại là vấn đề khác. Trong con mắt Bắc Việt, chỉ tồn tại một quan điểm khách quan: Phía Mỹ có lỗi. Hà Nội cho rằng sẽ chẳng ích gì nếu một phóng viên đưa ra ý kiến ngược lại kể cả khi anh ta đưa vào câu chuyện của mình những đặc tính trái ngược thường được dùng làm cơ sở cho đòi hỏi của anh ta về tính khách quan. Một phóng viên của hãng thông tấn Pháp (AFP) được phép vào Hà Nội nhưng các bài tường thuật của anh ta dù được kiểm duyệt chính thức hay tự kiểm duyệt đều không có một chút gì mang tính thăm dò đồng nghiệp AFP của mình ở Sài Gòn. Nhà báo Anh James Cameron được phép tới thăm Việt Nam năm 1965 và ông đã viết một loạt các bài báo bày tỏ sự thông cảm đối với Việt Nam. Tuy thế mãi tới Giáng sinh 1966 các phóng viên Mỹ mới được mời tới Việt Nam.

Bản chất của người làm báo là không thắc mắc về động cơ của nguồn tin (người cung cấp thông tin) miễn là tin tức được cung cấp có tính chính xác và có giá trị, do đó không thể chỉ trích Harison E. Salisbury – phóng viên tờ New York Times vì không hề nghĩ đến ngụ ý của Miền Bắc Việt Nam khi họ đột nhiên mời anh ta tới Hà Nội và có thể thoả mãn yêu cầu của anh ta nhằm làm cho người ta ngỡ rằng khác với các phóng viên khác cùng xin được cấp visa, riêng có mình anh ta khám phá ra , sự thực đơn thuần bằng nghiệp vụ báo chí. Đó thực sự là một trong những tin tức sốt dẻo gây được nhiều sự chú ý nhất về cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, xét nhìn vào bối cảnh lúc bấy giờ, không một ai thực sự biết miền Bắc Việt Nam dự tính cái gì, Salisbury đã vô tình để lộ về chuyến đi Hà Nội của mình. Ngay cả những đồng nghiệp của anh cũng khó có thể tin được anh - tác giả của rất nhiều cuốn sách và cũng là một phóng viên kỳ cựu đã từng tạo dựng thanh thế cho bản thân bằng cách không ngần ngại báo cáo tin tức từ Nga và các nước cộng sản khác, nơi mà tin tức cũng đồng nghĩa với sự tuyên truyền.

Ngồi trên bậc thềm sân bay Phnôm Pênh, Campuchia, uống Coca - Cola đợi chờ chuyến bay bị trễ ICC tới Hà Nội, Salisbury bắt chuyện với một số nhà ngoại giao Đông âu. Những người này nói rằng họ mong chuyến đi của anh sẽ là một bước đi tích cực hướng tới hoà bình. Họ còn kể với anh ta về một nhà báo trẻ châu Phi xin được cấp visa tới Hà Nội nhưng đã bị từ chối. Salisbury rất có ấn tượng về câu chuyện và xem nó như một dấu hiệu tiến triển mong manh. Nhưng đó không phải là một dấu hiệu kém quan trọng. Khi một nước cộng sản thừa nhận các quốc gia thù địch và loại ra một số quốc gia bạn bè và có thiện cảm, điều đó có nghĩa sắp diễn ra một sự kiện quan trọng. Đó là những gì Salisbury đã viết. Anh ta còn nói: "Dường như mong muốn của các nhà ngoại giao Đông Âu cũng là mong muốn của tôi. Chuyến đi của tôi rõ ràng là nhằm vào những ý định quan trọng”.

Ý định đó nhanh chóng được Việt Nam làm rõ: Họ mong muốn được thông báo cho toàn thế gíới biết thông qua New York Times, rằng máy bay Mỹ không chỉ nhắm vào các mục tiêu quân sự mà còn nhằm vào cả các khu vực dân sự. Sau khi xem qua những thiệt hại đối với Việt Nam, Salisbury không còn chắc miền Bắc Việt Nam đúng hay sai. Dường như không thể đó là những thiệt hại do tên lửa SAM bắn nhầm, đó là do lỗi của chính miền Bắc Việt theo cáo buộc của Lầu Năm Góc, nhưng cũng không thể là máy bay Mỹ đã cố tình thả bom xuống khu vực dân sự. Khả năng dễ xảy ra nhất đó là do tai nạn. Đó cũng là ý nghĩ của các nhà ngoại giao ở Hà Nội đã tận mắt chứng kiến cuộc tấn công. Hơn nữa, chỉ mới biết đến các vụ tấn công sử dụng bom qua chiến tranh thế giới thứ hai, Salisbury đã phải kinh ngạc trước sự yếu ớt của những ngôi nhà chỉ là những căn lều được lợp cỏ. Còn con số thương vong 4 người bị thiệt mạng, 10 người bị thương được xem là ít so với một mảng thiệt hại lớn.

Ngoại vi Hà Nội, tại làng Phúc Xá bé nhỏ, Salisbury nói chuyện với dân làng và được kể lại rằng: vào ngày 13/8/ 1966 lúc 12 giờ trưa, một quả bom đã phát nổ ngay phía trên chúng tôi, phá hoại 24 ngôi nhà,làm chết 24 người, bị thương 23 người. Theo họ (kể), lúc đầu, máy bay thả bom xuống một con đập gần đó rồi sau mới đến làng của họ. Phúc Xá đã được xây dựng lại trong một tháng với sự giúp ñôõ của các xã khác. Các mảnh bom được đặt trong một ngôi nhà ở trung tâm của làng, sau đó trở thành một kiểu nhà bảo tàng. Trên các mảnh bom có ghi tháng 7/1966. Dân làng thấy kinh ngạc vì nước Mỹ đã chế tạo bom rồi ào ạt vận chuyển qua nửa vòng trái đất không chỉ 4 tuần sau đã mang thả chúng xuống mục tiêu.

Họ cho rằng máy bay cố tình ném bom họ. Salisbury cho là không thể như vậy. Ông viết: "Nhưng có ai thực sự biết mục tiêu của máy bay là gì không? Có lẽ nó nhắm vào các con đập nhằm cắt đứt vận chuyển bằng đường thuỷ trên sông Hồng hoặc cũng có thể nhắm vào một mục tiêu phòng không dọc theo bờ sông. Cũng có thể máy bay ném bom nhằm tránh né và nhanh chóng thoát khỏi một điểm nóng”. Dù giải thích như thế nào đi nữa thì mối nghi ngờ của Salisbury về độ chính xác của bom Mỹ ngày càng lớn.

Anh còn thấy ngạc nhiên trước đặc điểm tưởng chừng tầm thường của các mục tiêu. Một bến đỗ xe tải ở ngoại ô Hà Nội được coi là mục tiêu lớn trong cuộc tấn công ngày 13/12 thì đối với anh, nó chẳng có gì đáng gờm mà chỉ là các (nhà) xưởng để xe với khoảng 10 chiếc xe khi chúng bị đánh bom. Anh thắc mắc: "Loại mục tiêu này có đáng để huỷ hoại những chiếc máy bay trị giá hai triệu đô và mạng sống quý giá của các phi công Mỹ?". Không dừng lại ở đó, trường Hữu nghị Ba Lan ở cách đó hai dặm cũng bất ngờ bị tấn công vào thời điểm đó.

F-105 ném bom Hà Nội.

Buổi sáng Giáng sinh, từ Hà Nội lái xe theo hướng Nam tới khu vực đài chỉ huy Cổ Chai, mối nghi ngờ của Salisbury về vụ đánh bom càng lúc càng tăng. Cổ Chai ở ngay sát Phủ Lý - một xã nằm dọc trục đường 1 gần với tuyến đường sắt chính đi miền Nam. Ở Phủ Lý có một đường tránh tàu và một số đường ray để chuyển hướng và sắp xếp lại các toa hàng. Salisbury nhận ra rằng máy bay đã đến đây dội bom xuống đường tránh tàu và để được mục đích, đồng thời họ quét sạch luôn thị xã vốn có 10.000 dân mà lúc này đây chỉ còn lại một nhúm dù rằng thương vong không nhiều. Khi anh đi quanh đống đổ nát, một chiếc tàu hoả đang xình xịch đi trên đoạn đường ray vừa mới được sửa chữa. Cuối ngày hôm đó khi tới Nam Định - cách Hà Nội 65 dặm về phía Nam, anh tìm ra chất liệu để viết nên một câu chuyện trong đó hàm chứa sự ngờ vực ngày càng lớn trong anh. Theo chỉ định của Chính phủ, cùng với một hướng dẫn viên và một dịch giả, anh đi chiếc xe Volga màu đen của Liên Xô tới Nam Định và thấy rằng hầu như mọi con đường ở đây đều bị bom phá hoại. Anh dừng chân ở thị xã và được hai cán bộ địa phương mời uống chè tiếp chuyện. Họ nói Nam Định đã từng là một trung tâm dệt may với gần 90.000 dân, trước đó hầu hết dân chúng đã được sơ tán trong 50 cuộc oanh tạc của máy bay Mỹ.

Xưởng dệt may thành phố có 13.000 nhân công và được xếp vào một trong 12 nhà máy chính yếu của đất nước. Thành phố còn có một xưởng dệt, một nhà máy đóng hộp rau quả, một nhà máy nông cụ, một nhà máy xay xát và một hợp tác xã sản xuất chỉ sợi. Salisbury nghĩ, tính tổng lại thì con số đó cũng không nhiều. Anh viết: "Nam Định có lẽ là thành phố lớn thứ 3 miền Bắc Việt Nam nhưng nếu nó sản xuất chỉ vỏn vẹn được từng ấy thì nghe có vẻ nó không có gì là một mục tiêu trọng yếu. Các cán bộ xã kể cả chủ tịch xã, một phụ nữ khá xinh đẹp tên là Trần Thị Doãn từng là công nhân nhà máy dệt - khẳng định rằng đã từ lâu họ biết thành phố không có bất kỳ vật dụng quân sự nào.

Sau 50 cuộc oanh tạc, số dân thường bị thương vong trên thực tế thấp (89 người chết, 405 người bị thương). Vì lệnh sơ tán biến Nam Định thành một thành phố hoang vu. Nhưng Salisbury được biết 13% nhà cửa ở thành phố đã tan thành tro bụi. Xưởng dệt may bị suy yếu nghiêm trọng sau 19 lần bị tấn công, xưởng dệt tơ lụa bị xoá sổ tan tành. "Toàn bộ câu chuyện về Nam Định là không có thật. Đó chỉ là những giấc mộng kinh hoàng trong một bức tranh theo trường phái Da Dor, bất cứ ai cũng có thể hình dung được rằng máy bay ném bom của chúng ta cứ lũ lượt kéo đến, tấn công liên hồi vào những hồn ma tưởng tượng”.

Liệu nhà máy dệt may Nam Định đã đủ lớn mạnh để được đánh giá là một thành phố công nghiệp lớn và đủ khả năng trang bị quân phục cho lính tráng? Với thực lực của thành phố, liệu có thể xem đó là một mục tiêu quân sự chính đáng? Lầu Năm Góc đồng tình với ý kiến đó và còn cho rằng thành phố chứa đựng cả các mục tiêu quan trọng. Tuy nhiên, nhà máy dệt may Nam Định không nằm trong danh sách mục tiêu chính, vì thế Lầu Năm Góc không bị buộc phải tuyên bố rằng nó đã bị tấn công. Nhưng những tổn thất của nó không hề "xứng” với một mục tiêu phụ chút nào. Ở đó dường như chẳng có một căn cứ quân sự nguỵ trang nào đang hoạt động. Đó là vấn đề tranh cãi giữa một bên là nhà báo và một bên là các chuyên gia quân sự. Khó ăn nói hơn nữa là tổng số thiệt hại được chính anh chứng kiến đối với các khu vực dân sự. Lầu Năm Góc đã mở một chiến dịch công khai nhằm hạ uy tín những báo cáo của Salisbury, trong đó phát ngôn viên Bộ Quốc phòng - Arthur Sylvester - cáo buộc rằng các bài báo của anh được "phóng đại cực độ”. Các quan chức chính phủ khác tra khảo về lòng yêu nước của anh. Một thượng nghị sĩ Mỹ còn nói: New York Times từ trước tới nay luôn phản đối chiến tranh.

Tuy nhiên, rõ ràng rằng các nhà lãnh đạo bên dân sự dưới áp lực của phong trào phản đối chiến tranh đã cổ vũ giới quân sự tạo ra một giai thoại mà bản thân họ phải trả giá quá đắt. Chính miền Bắc Việt Nam cung cấp cho Salisbury các con số 85/15.000 người ở Nam Định đã thiệt mạng trong 50 cuộc oanh tạc của Mỹ. Vì sự không minh bạch trong chi phí cho không quân trong chiến tranh nên không thể dựa vào con số đó để kết luận máy bay Mỹ ném bom bừa bãi. Nhưng Đảng Cộng hoà Mỹ buộc phải tin rằng máy bay Mỹ đã đánh mục tiêu với độ chính xác đảm bảo không gây thươngvong cho một thường dân nào, do đó sự phát giác của Salisbury là về tính hiệu quả của một loại bom khác. Chẳng bao lâu sau khi bài báo của anh xuất hiện đã làm bùng lên cuộc tranh luận dữ dội về vụ không kích,một cuộc trưng cầu dân ý được tiến hành tại 14 trường đại học ở Washington D. C. cho thấy 66% sinh viên phản đối việc đánh bom miền Bắc Việt Nam trong số đó 80% không hề biết Việt Cộng là ai.

Nếu như có người nào có biết dấu hiệu của việc ném bom bừa bãi thì đó là John Gerasri. Ông được cử tới Hà Nội với tư cách là một trong 5 thanh sát viên của Diễn đàn Tội phạm chiến tranh thế giới Bertranol Russel - một uỷ ban hoạt động trên cơ sở đạo đức chứ không phải pháp lý. Tác giả, nhà báo người Pháp Jean Paul Sartre là chủ tịch diễn đàn, cùng với Dave Dellinger -một người theo chủ nghĩa hoà bình và Storely Carnlichael - một nhà lãnh đạo vì quyền công dân, thành viên người Mỹ của diễn đàn. Theo diễn đàn, đó không phải là vấn đề người Mỹ có tội hay vô tội mà là vấn đề mức độ tội ác. Tuy nhiên, theo như Gerrassi đã thừa nhận, trái với mong chờ của ông, ông chẳng tìm đâu ra cái gọi là đánh bom Hà Nội theo hệ thống.Một thanh sát viên khác của diễn đàn - một giáo sư người Scottland nói với Harrison Salisbury rằng sau nhiều ngày kiểm tra những thiệt hại do bom gây ra ở nhiều vùng thuộc miền Bắc Việt Nam, ông ấy vô cùng hoang mang trước "yếu tố chủ ý”. Ông nói, những thiệt hại đối với vùng dân cư có lẽ nào chỉ mang tính tình cờ!

Khi theo bước chân Harrison Salisbury tới khu vực đài chỉ huy Cổ Chai, rồi tới Nam Định, điều làm John Gerrasi bối rối là vấn đề mục tiêu. Hình như ông không được trông thấy đường ray tránh tàu ở Phủ Lý mà Salisbury đã chỉ ra là một mục tiêu quân sự dễ nhận biết. Gerrassi bảo lái xe của ông đi quanh thị xã và ông đã nhận ra đài chỉ huy Cổ Chai nhỏ bé, cách ngoại vi thành phố nửa dặm. Đài chỉ huy đã bị đánh đổ và sửa chữa lại. Đối với ông, điều đó không quan trọng. Tại Nam Định, đường ray tránh tàu mà Lầu Năm Góc cho là một mục tiêu lớn hoá ra lại chẳng lớn hơn một sân ga ở ngoại ô New York. Phần lớn những thiệt hại về dân sự ở Nam Định xảy ra quanh nhà máy dệt may nhưng Gerrassi viết: "Tôi luôn tự hỏi, làm sao mà một nhà máy dệt may lại có thể là một mục tiêu quân sự quan trọng như vậy được"

Tình cờ hay không tình cờ thì trên thực tế các khu vực dân sự cũng đã bị tấn công. Mà vì loại mục tiêu gì ? Harrison Salisbury nói: "Giống như phần lớn các mục tiêu quân sự mà tôi được nhìn thấy ở miền Bắc Việt Nam, Nam Định chỉ là một mục tiêu do sự áp đặt của phát ngôn viên Lầu Năm Góc, thật khác xa so với khi quan sát trực tiếp". Nhưng có những mục tiêu rõ ràng đã được đặt ra mà lại không bị tấn công khiến Salisbury phải kinh ngạc. Cầu Paul Doumer mà ngày nay được gọi là cầu Long Biên, là một ví dụ. Salisbury chỉ ra: "Không những cầu Long Biên dễ nhìn thấy từ xa mà chắc chắn nó là mục tiêu quân sự quan trọng hàng đầu ở miền Bắc Việt Nam. Nếu không có cây cầu, hoạt động giao thông từ Bắc đến Nam sẽ hoàn toàn bị ngăn cản. Mất cây cầu không thể làm miền Bắc Việt Nam thất thế. Nhưng chắc chắn nó sẽ gây khó khăn cho Hà Nội... Cầu Long Biên không phải là mục tiêu quân sự quan trọng duy nhất ở Hà Nội. Còn có nhiều mục tiêu khác nữa - ví dụ như nhà máy cung cấp điện chủ yếu của thành phố. Đây có lẽ cũng là mục tiêu được bảo vệ ngặt nghèo nhất. Nhưng, cũng giống như cây cầu, nó không bị tấn công. Nó lại còn nằm ở vùng khá xa các khu vực đông dân cư.”

Đánh mục tiêu, sau gần 2 năm phát động cuộc không kích, Mỹ vẫn chưa ném bom được những mục tiêu quân sự rõ ràng nhất ở miền Bắc Việt Nam. Đối với Harrison Salisbury, điều đó không có nghĩa lý gì. Về điểm đó và riêng chỉ có điểm đó, phóng viên New York Times và ngài đô đốc điều khiển, chỉ huy cuộc không kích hoàn toàn nhất trí với nhau.

Lúc Harrison Salisbury đang trên đường tới Hà Nội thì đô đốc Grant Sharp đang chờ đợi lệnh được thả bom xuống các xưởng sửa chữa tàu và căn cứ hải quân ở Hải Phòng. Tuy nhiên lời buộc tội của Hà Nội về việc Mỹ đã tấn công các khu vực dân sự khiến Washington phải tạm đình chiến. Sharp được lệnh không được gây ra các hoạt động quân sự trên không đối với bất kỳ mục tiêu nào thuộc khu vực cấm ở Hà Nội và nếu có thể, không nên cho máy bay bay qua khu vực đó. Việc đó thật quá thể đối với Sharp. Ông ta bực tức viết một thông điệp gửi về Lầu Năm Góc và ông ta biết Robert McNamara sẽ đọc nó.

Sharp viết: "Chúng ta vừa chỉ mới bắt đầu gây được vài áp lực thực sự đối với Hà Nội. Các cuộc tấn công của chúng ta vào nhà ga, bến xe đã thực sự làm địch bị tổn thương. Để rồi Hà Nội kêu ca về việc chúng ta đã làm thiệt mạng một vài thường dân với mong muốn nhận được sự ủng hộ từ công luận. Và trên thực tế họ đã đạt được điều đó thậm chí vượt lên trên sự mong đợi của họ. Không những chúng ta phải nói rằng chúng ta lấy làm tiếc về những thường dân đã thiệt mạng mà chúng ta còn phải cấm không cho phi công hoạt động trong phạm vi 10 dặm của Hà Nội. Lại một lần nữa Hà Nội thành công trong việc gỡ bỏ áp lực của chúng ta. Họ sẽ được cổ vũ để tiếp tục hung hăng với mong muốn sẽ đè bẹp chúng ta".

Nhằm vào McNamara, Sharp viết: "Cuộc chiến tranh này cũng như bao cuộc chiến tranh khác, đều là việc làm bẩn thỉu. Chúng ta cần phải thiết thực hơn về vấn đề này”. Sharp tự hỏi, thay cho việc xin lỗi trước những đợt xung kích tuyên truyền của Hà Nội, liệu Washington có còn giải pháp nào khác hơn không. Khi Hà Nội than vãn về những thường dân bị thiệt mạng, liệu có thể nói là "Có thể một số người đã bị chết, chúng tôi đã cố tránh đi nhưng vì đây là một cuộc chiến tranh nên chắc một số người sẽ phải chịu như vậy”. Hà Nội có thể ngăn chặn việc đó bằng cách kêu gọi tinh thần chiến đấu của miền Nam Việt Nam.

Ngoài ra, thông điệp của Sharp còn ngầm chứa một sự đe doạ. Ông ta nói, chính ông đã nghe ngóng công luận và đã nói chuyện với một số nghị sĩ Quốc hội. Ông ta cho rằng thời gian sắp hết. "Người dân Mỹ có thể sẽ ủng hộ hoặc phản đối cuộc chiến tranh này. Ở thời điểm này, vì không nhìn thấy lối ra nên họ vẫn thiên về xu hướng phản đối. Nhiệm vụ của chúng ta là phải thuyết phục được người dân trong nước và cả Hà Nội rằng chiến tranh sẽ kết thúc và chắc chắn Hà Nội sẽ thất trận". Tuy không nói trực tiếp nhưng Sharp ngụ ý sẽ phải có một động thái chính trị nhằm giải quyết vấn đề mục tiêu.

Tám tháng sau, vào tháng 8/1967, đô đốc Sharp và một số người đứng đầu giới quân sự đã vận động thành công những người truyền tin thuộc thượng viện Mỹ mở một cuộc thăm dò công khai trên quy mô rộng lớn về kế sách đánh bom, đặt Robert McNamara vào thế phòng thủ. Thượng nghị sĩ John Stennis thuộc bang Missisippi và lực lượng vũ trang thuộc tiểu ban điều tra của ông đề nghị tăng cường không kích. Nhằm xoa dịu sự bất đồng về chính trị, Lyndon Johnson cho phép quân đội đánh vào một số mục tiêu mới trong đó có cầu Long Biên. Lần đầu tiên, sau 2 năm rưỡi đánh bom miền Bắc Việt Nam, cây cầu trở thành mục tiêu đánh phá. Mà trước đó, ngoại trừ Harrison Salisbury, không một thế lực ủng hộ không kích nào chịu thừa nhận cầu Long Biên là một mục tiêu quân sự quan trọng hàng đầu ở miền Bắc Việt Nam.

DICK WYMAN

Trở về sau mỗi trận đấu tôi lại bị sĩ quan tình báo không quân moi hỏi. Họ đã chuẩn bị sẵn một bản báo cáo về thiệt hại nhằm đưa ra một chuỗi các yêu cầu và cuối cùng là công bố nó để thể hiện kết quả chúng ta giành được ở miền Bắc Việt Nam. Chẳng hạn, một hôm tôi nói với họ tôi đã nhìn thấy 10 chiếc xe tải.

"Anh nhìn thấy bao nhiêu cái” họ hỏi.

"Tôi không biết, chỉ vì khói bom bên dưới nên tôi không thấy rõ lắm. Chắc là tôi chỉ trông thấy 3 chiếc trong số đó."

"Có thể ông còn thả nhiều bom hơn thể”

"Có lẽ tôi đã gây thiệt hại cho một vài chiếc. Tôi không rõ".

"Hẳn anh đã trông thấy 5-6 cái".

"Tôi không chắc".

"Ơ kìa, Ban tham mưu của Đô đốc sẽ không chấp nhận sự mơ hồ này. Hãy nói là anh đã phá huỷ 5 chiếc và gây thiệt hại cho 3 chiếc".

"Cứ nói những gì anh muốn nhưng đó không phải điều tôi nói với anh”.

Ban tham mưu luôn giật dây để đưa ra những kết quả phản ánh tốt về phi đoàn, chiến hạm và hải quân. Điều đó không thể tránh khỏi. Một lúc sau, thái độ của anh sẽ . . . , à, không sao, tôi chỉ là một phi công, cứ mặc họ lo lắng về các con số. Mặt khác tôi không còn thấy mình đánh bom bừa bãi nữa hoặc nếu có cũng chỉ một ít thôi.

Một căn cứ hoả lực phòng không nằm ở cửa ngõ cảng Hải Phòng trên một hoang đảo. Chúng tôi sẽ đánh vào những nơi có súng, họ sẽ quay lại ngay để lại dựng chúng lên. Ngay bên dưới căn cứ là một cụm 5 ngôi nhà. Tôi thấy rõ rằng những người kiểm soát căn cứ sống trong những ngôi nhà này, không còn có cái gì khác ở trên đảo. Một hôm, những quả bom của tôi tình cờ đáp xuống ngay giữa những ngôi nhà làm chúng biến mất. Chúng tôi trở về phòng chờ, Black Mac cười nói: "Wyman, anh đã đánh tín hiệu, anh có biết anh ném bom xuống đâu không?"

Tôi nói: "À, đúng nơi mà tôi muốn, Mac ạ"

Đó là lần duy nhất tôi làm như vậy trong suốt 2 năm với gần 200 nhiệm vụ. Tôi không thấy cũng chẳng biết người nào khác có ném bom xuống vùng dân cư. Mà cũng thật tương phản là chúng tôi không bao giờ được chỉ dẫn để đánh bom một ngôi làng hay những căn nhà. Nhưng như người ta biết nếu bay ở tốc độ 500 dặm sẽ bị một số tên lửa đuổi theo, hoả lực phòng không sẽ nổ khắp nơi và như thế chắc chắn không thể đánh trúng mục tiêu. Miền Bắc Việt Nam thường đặt các căn cứ phòng không không quân gần trường học và các thiết bị dân sự khác. Họ hờ hững làm việc đó nhằm ngăn cản chúng tôi đánh bom vào các căn cứ hoả lực phòng không.

Một hôm tôi lượn qua lượn lại một căn cứ tên lửa đất đối không. Những chiếc tên lửa phóng lên. Một chiếc càng lúc càng lớn, tôi thề là tôi không thể thoát được và đã tiếp cận với nó. Vì quá kinh hoàng tôi đã kích nổ bom. 2/6 quả bom phát nổ và hạ xuống cách mục tiêu 400 yard. May là đó không phải vùng dân cư.

Người ta thường có khái niệm lầm lẫn về việc đánh bom chính xác. Chính xác so với cái gì? với B52? Theo nghĩa đó chúng tôi đã làm đúng nghĩa vụ. Người ta có thể có một việc làm tốt đẹp và đáng trọng một khi họ có cảm giác và kỹ năng. Để được như vậy, cần phải có thời gian. Trên thực tế, nếu thả bom sớm hoặc ở trên cao thì chỉ có lạc mục tiêu.

Tôi đã đọc sách của Harrison Salisbury. Tôi đã tới Nam Định nhiều lần. Có một bức ảnh cho thấy một con đường hầu như đã bị huỷ hoại. Điều đó làm tôi ngạc nhiên. Tôi không hề cố tình thả bom xuống thành phố và tôi cũng chẳng thấy ai làm việc đó cả. Còn có một bức ảnh khác chụp hình một em bé bị cụt một chân. Tôi yêu trẻ em. Tôi có ba đứa con và khi phải nhìn một đứa trẻ bị cắt cụt chân vì lý do gì đi nữa - Lạy chúa, nó không còn có tương lai và tự hỏi cuộc sống đã cho nó cái gì. Điều đó làm tôi vô cùng phiền lòng. Tôi không hề nghĩ rằng việc tôi đang làm là giết người. Khi đánh vào một căn cứ hoả lực phòng không thì tôi cứ nghĩ là chúng tôi đang ngăn cản hoạt động của một căn cứ hoả lực phòng không thậm chí còn không hề nghĩ rằng có người trong máy bay của kẻ thù. Đó chỉ là một cái máy. Còn tôi là tôi.

Tôi biết điều đó nghe thật khủng khiếp. Nhưng nhìn từ phương diện này thì không kích khác xa với chiến tranh trên bộ. Chúng tôi bay lên và chiến đấu. Sau đó chúng tôi trở về và ngủ trên chăn nệm sạch sẽ. Nếu ai đó bị bắn rơi đơn giản là anh ta sẽ biến mất. Sẽ không có ai nằm bên cạnh chảy máu và bị đối xử một cách thô bạo. Cũng chẳng thấy người nào trong tầm mắt để bắn. Vì vậy chúng tôi không biết rằng đang giết người. Nhưng khi nhìn thấy những hình ảnh đó, tôi đã thốt lên "Chết tiệt, Wyman, đứa trẻ đó không còn cơ hội trong cuộc sống”.

Tất nhiên, nhiều vị chưa đọc những quyển sách đó. Những người đã đọc bản báo cáo của Salisbury rất giận dữ vì họ không nhận ra một số việc anh nhắc tới. Họ cho rằng đơn giản anh đang hành động như một tuyên truyền viên cho miền Bắc Việt Nam. Không một ai có đủ thời giờ nghĩ về chiến tranh ngoại trừ bằng con đường đã được xếp đặt. Chúng tôi bị hút hồn vào công việc hàng ngày, làm nhiệm vụ được giao và bù đầu rối tóc đến mức không còn đủ thì giờ ngủ nghê. Phải mất hai tháng tôi mới đọc xong cuốn "Địa ngục bé nhỏ" của Bernald Fall - nói về tôn giáo - điều mà chúng tôi hết sức tránh né . Tôi xem lướt qua một vài cuốn rồi chúng tôi bàn tán về chúng. Nhưng tôi cho rằng, nếu đi sâu xem xét nó và thực sự nghiên cứu cuộc chiến tranh, sẽ có một cảm giác rằng đó là một chuyện nhảm nhí. Chính vì thế chẳng bao giờ chúng tôi đọc kỹ cuốn sách. Bởi vì theo tôi, chúng tôi lo ngại khi phải cắt chân một ai đó làm mất đi chỗ dựa cuối cùng của anh ta và anh ta có thể nói "tôi sẽ bỏ phù hiệu phi công của tôi” một người khác sẽ nói "nếu điều đó xảy ra, ai sẽ là người bay bên cạnh tôi?"

Sau khi đọc sách viết về Việt Nam, tôi đã đặt ra những câu hỏi về cuộc chiến này, đặc biệt là về phương pháp tiến hành chiến tranh nhưng tôi phải điên đầu với mớ câu hỏi đó. Nguyên tắc quân sự mù mờ. Đó là một phần thiết yếu để đạt được mục đích. Tôi là một sĩ quan hải quân chuyên nghiệp được chính phủ Mỹ trả lương và tôi phải thực thi nhiệm vụ với toàn bộ khả năng vốn có. Do đó tôi không được phép thắc mắc. Nếu họ muốn tôi thả bom xuống chiếc cầu đó hôm nay, ngày mai hay ngày kia, có Chúa chứng giám, tôi sẽ làm điều đó. Để sống sót, phải luôn có nhiệt tâm.

BẮC VIỆT SẴN SÀNG

Với việc Mỹ thiết lập kho vũ khí hạt nhân sau chiến tranh thế giới II, luận điệu về phương pháp phát động chiến tranh trở thành cuộc chiến vì màu cờ sắc áo, chiến lược hạt nhân hầu như hoàn toàn dựa trên cơ sở các tính toán về tâm lý. Không ai muốn cuộc chiến tranh nguyên tử rồ dại xảy ra. Nhưng kẻ thù của nước Mỹ cần biết rằng nước Mỹ sở hữu các phương tiện huỷ diệt hoàn toàn, một mối đe doạ trả đũa có thực nhằm bảo vệ an ninh đất nước. Do đó không có gì ngạc nhiên khi luận điệu của McNamara về phát động cuộc chiến thông thường chống lại miền Bắc Việt là một mô hình chiến lược hạt nhân. Mỹ sẽ cho Việt Nam biết thế nào là uy lực nước Mỹ và Việt Nam sẽ phải run sợ trước tiềm lực vượt trội của nước Mỹ.

Nhưng sự khác nhau giữa bom có vỏ bọc bằng sắt và vũ khí hạt nhân là sự khác nhau giữa phá hoại trên diện rộng và huỷ diệt hoàn toàn và chỉ có thể đe doạ được người khác khi người bị đe doạ cho là họ không thể chịu đựng được hậu quả và chấp nhận thất bại. Chiến lược của miền Bắc Việt không phải dựa trên cơ sở lý thuyết trừu tượng mà dựa vào kinh nghiệm từng trải. Họ không hề nghi ngờ gì về việc Mỹ là đất nước hùng mạnh nhất trên thế giới. Nhưng người Pháp cũng rất hùng cường và người Việt Nam đã giành thắng lợi bằng cách theo đuổi một chiến lược quân sự không dựa vào cái gì phức tạp mà chỉ bằng lòng khoan dung. Họ đã đánh đuổi được quân Pháp.

2 ngày trước khi cuộc không kích nổ ra vào ngày 2/3/1965, ban lãnh đạo miền Bắc Việt đã cho cả nước chuẩn bị phương pháp đối phó với việc ném bom. Họ đã tính đến 3 yếu tố. Thứ nhất, phải ưu tiên hết mức cho sự an toàn của dân cư, đảm bảo an ninh các cơ sở sản xuất công nghiệp; thứ 2, mạng lưới giao thông vận tải phải luôn thông suốt để chiến trường miền Nam luôn được chi viện; thứ 3, hệ thống phòng không không quân phải được phát triển không chỉ để thực hiện chức năng bảo vệ mà còn để làm mồi câu nhử không lực Mỹ. Những người không có phận sự được sơ tán khỏi Hà Nội, Hải Phòng. Những quan sát viên nước ngoài nghe theo luận điệu cho rằng cuộc chiến của Mỹ chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp, thì nghĩ lệnh sơ tán đó là hành động không cần thiết hoặc có lẽ đó chỉ là một bước chuẩn bị về tâm lý cho người dân, nhưng Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản đã hành động như thể việc phá hoại các thành phố có thể sẽ xảy ra và cảnh báo để người dân chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu. "Hầm trú ẩn là nhà" trở thành khẩu hiệu cho toàn quốc. Một mục tiêu được đặt ra là mỗi người phải có 3 chỗ trú ẩn. Sau này, nguời miền Bắc Việt Nam cho biết họ đã đào 21 triệu chỗ trú tránh bom. Con số đó dù có đúng hay không thì Hà Nội và Hải Phòng cũng đã thực sự nhanh chóng trở thành một tổ ong kiên cố. Hàng trăm, hàng ngàn căn hầm dành cho một người được dựng lên với khoảng cách từ 6-32 feet dọc theo hầu hết mọi con đường. Đường kính 2,5 feet, sâu 5 feet, các căn hầm được làm bằng bê tông cốt thép có nắp dày 2 inh để có thể vào nhanh chóng. Những căn hầm chung được đào một nửa dưới đất xây bằng xi măng, gạch có mái bằng thiếc và đất được dựng lên trên khắp cả nước. Trông coi hầm trú ẩn trở thành công việc vặt vào ngày chủ nhật của người dân. Những cái hố cá nhân ngập nước mưa vào mùa mưa phải được làm khô ráo. Những căn hầm lớn hơn phải được quét dọn sạch sẽ và sửa chữa lại sau khi bị đánh trượt ở khoảng cách gần.

Hố trú ẩn cá nhân bằng bê tông đúc sẵn.

Người dân phải đối phó với tiếng rền vang của các vụ đột kích trên không vào nhiều thời điểm khác nhau với nhiều kiểu bom khác nhau. Trước tiên, loa phóng thanh ở góc đường phát ra lời báo chạy tránh máy bay tấn công, những người giám sát đột kích trên không đã ở đó để đảm bảo mỗi người đều vào nơi trú ẩn an toàn, nhưng rồi nhiều tháng trôi qua, người dân đã quen với việc đánh bom nên không ai chạy xuống hầm cho tới khi có tiếng súng nổ và bom bay vút xuống. Người giám sát kêu mọi người không nên đi loanh quanh hay ngồi trên mặt đất để xem pháo kích nhưng không ai nghe theo cho tới khi Mỹ bắt đầu đánh bom mạnh hơn xuống thành phố, lúc đó họ mới nghiêm túc với các lời cảnh báo.

Nếu chiến lược chiến tranh lâu dài của miền Bắc Việt Nam muốn thành công giữ giao thông lưu thông vào miền Nam, cần phải có hệ thống đại tu sửa chữa. Các đội thanh niên được lập ra để hàng ngày sửa chữa đường và tạo ra các đường vòng thay thế.

Thanh niên nam nữ làm việc ban đêm, bê các rổ nan đất bụi lấp đầy các hố bom, vẽ các cột mốc trắng dọc theo ven đường để chỉ dẫn các tài xế xe tải chuyển động không có đèn; thận trọng tháo ngòi nổ các quả bom nổ chậm bị ném xuống hòng làm gián đoạn công việc của họ.

Sửa đường.

Trẻ con có thể đi lấp hố bom còn những cây cầu bị ném bom lại là chuyện khác. 15 năm trước trong chiến tranh chống Mỹ, Bắc Triều Tiên đã gặp vấn đề tương tự các chuyên gia Bắc Triều Tiên liền nhanh chóng đến để truyền lại cho người Việt Nam 6 cách đưa xe tải qua sông sau khi bị đánh bom. Cây cầu đơn giản nhất được dựng nên bằng những bó tre được buộc chặt với nhau bằng thân cây mềm cho nổi trên mặt nước, các tấm gỗ được đặt ngang và cột chặt với thân cây đó. Những thứ đó chẳng tốn kém gì và có thể được thay thế mà không phải nhọc sức. Một điều khác phức tạp hơn được xây dựng bằng cách tập hợp các con thuyền phẳng đáy rộng 3 feet, dài 16 feet lại với nhau, đặt một lối đi bằng tre và các tấm ván ngang qua đó. Những cây cầu phao này được giấu kín dọc bờ sông vào ban ngày để tránh bị đánh bom và vào ban đêm lại được đưa ra đối với những con sông rộng nước chảy xiết phải có những cái phà với móc và dây cáp chắc chắn. Vật liệu dùng để sửa chữa cầu phà được cất giấu ở gần đó. Xe cộ sẽ không còn phải dừng lại lâu hơn 1-2 ngày sau một đợt tấn công.

Điều này không có nghĩa khi bị tấn công bằng bom sẽ không có tổn thất nặng nề gì. Năm 1966 cần phải mất 5 tiếng để lái xe trên đoạn đường đầy các hố bom dài 65 dặm từ Hà Nội đến Hải Phòng. Một phóng viên phương Tây ước tính phải mất 4 ngày chỉ lái vào ban đêm với tốc độ 10 dặm/1 giờ để đi hết 450 dặm chiều dài miền Bắc Việt Nam. Nếu gặp hố bom mới hoặc cây cầu vừa bị phá thì lại còn lâu hơn.

Sửa chữa đường sắt còn khó khăn hơn đường bộ. Người miền Bắc Việt Nam quyết định tập trung giữ gìn đoạn đường sắt chạy từ Hà Nội sang Trung Quốc sao cho luôn hoạt động tốt. Với sự giúp đỡ của các công nhân Trung Quốc, họ đã xây dựng một đường sắt thứ ba sang Trung Quốc sao cho các toa tàu được đóng theo kích cỡ chuẩn của Trung Quốc có thể trực tiếp đi trên những đoạn ray hẹp ở Việt Nam. Để bù lại những tổn thất xảy ra trên đường ray họ mở rộng thêm hệ thống kênh mương vốn chằng chịt ở trong nước. Nông dân được yêu cầu nạo vét các con sông tới độ sâu 5 feet để các xà lan nhẹ có thể đi qua, một số con sông có thể phải nạo vét tới 14 feet. Các xà lan trở thành mục tiêu tấn công thường xuyên của các vụ đánh bom từ 1965 - 1966, các phi công Mỹ báo cáo họ đã huỷ hoại và phá hoại 23.978 phương tiện đường thuỷ, và đầu năm 1967 họ bắt đầu thả mìn xuống các con sông ở đất nước này.

Vì có quá nhiều máy bay lượn trên đầu nhằm do thám có vũ trang theo cách gọi của người Mỹ - nên ngụy trang trở thành một hình thức nghệ thuật. Các lái xe gắn cành cây, cành cọ, lá chuối lên nóc xe. Xe jip được bao phủ bằng một tấm lưới nhồi nhét lá cây. Các cây non được kéo sang một bên, cột chặt vào để che giấu các cầu phao. Không có việc gì nguy hiểm bằng nhiệm vụ của người lái xe tải. Các xe tải đi đơn độc hoặc thành từng đoàn nhỏ để tránh sự chú ý của máy bay. Ngoài những lần hỏng hóc máy móc, họ còn hay bị lạc do đường vòng vèo và do thiếu dấu hiệu chỉ dẫn đường có bom. Nhưng vật chất vẫn tiếp tục tới được miền Nam. Nếu không thể vận chuyển được bằng xe tải, xà lan hoặc tàu hoả thì một chiếc xe đạp thồ chở 600 pouds vẫn vượt qua được đoạn đường dài 175 dặm trong vòng 18 ngày.

Cơ sở công nghiệp hạn chế miền Bắc Việt Nam được tạo nên bởi khoảng 1000 doanh nghiệp. Trong số này, gần 200 doanh nghiệp là các nhà máy lớn, tương đối hiện đại đặt dưới sự giám sát của chính quyền trung ương. Một nhà máy cơ khí được xây dựng năm 1958 bằng 15 triệu đô la viện trợ của Liên Xô là một trong những nhà máy quan trọng nhất của Hà Nội. Đó là nhà máy sản xuất các chi tiết máy, máy tiện, công cụ, động cơ điện, v. v. Sau vụ đánh bom, nhiều thiết bị của nhà máy này được phân chia rải rác khắp 50 cửa hàng ở Hà Nội. Theo một tác giả người Cu Ba, nhà máy cơ khí đã bị phá hủy trông thật trống trải và hoang tàn nhưng các công nhân vẫn tiếp tục hoạt động suốt ngày với số máy móc cồng kềnh còn sót lại.

Việc sơ tán cũng được thực hiện tương tự đối với một số nhà máy khác. Phần lớn các nhà máy vẫn tiếp tục hoạt động, song năng suất sản xuất giảm mạnh. Than xuất khẩu giảm còn một nửa, đất nước từng xuất khẩu xi măng bây giờ phải nhập khẩu. Những thành tựu đạt được trước chiến tranh trong công nghiệp may mặc tạm dừng, cả chất lượng lẫn số lượng vải đều giảm trong khi quân đội cần được cung cấp thêm nhiều bộ quân phục mới, người dân thường chỉ được sử dụng một phần nhỏ vật liệu kém chất lượng nhất cho nhu cầu cá nhân.

Mặc dù một quả bom vỏ bọc sắt thường khó có thể gây thiệt hại cho một nông trang chưa được cơ khí hoá, hoạt động sản xuất thực phẩm vẫn suy giảm vì Đảng cộng sản chuyển nông dân sang các hoạt động khác có liên quan đến chiến tranh. Lợn là nguồn cung cấp thịt quan trọng nhất của đất nước, khẩu phần thịt lợn vẫn được duy trì như trước - 10 ao-xơ/1 người mỗi tháng, nhưng ngay cả khối lượng nhỏ đó vẫn ít khi được đáp ứng. Khẩu phần đường khoảng 1 poud một tháng chỉ dành cho bà mẹ mới sinh con. Cá, nước mắm và bột rất hiếm hoi. Cứ ba tháng mới được phân phát 2 bao diêm và một miếng xà bông. Để bù đắp cho sự thiếu thốn đó chính phủ ra lệnh cho các công ty dược tăng cường sản xuất các viên thuốc vitamin.

Vụ đánh bom đã gây ra nhiều khó khăn trong đời sống của cá nhân, song điều đó không làm lung lay ý chí ngoan cường của người miền Bắc Việt Nam. Ngay cả kẻ thù của họ cũng phải miễn cưỡng nể trọng và thừa nhận đó là một nền văn hoá vốn có tinh thần vượt lên khó khăn. Để mô tả sự khác biệt giữa thái độ đối với cuộc sống thường nhật của người dân Hà Nội và Newvork, có thể đưa ra một ví dụ: ở New York, chỉ cần 1 lần mất điện kéo dài ít tiếng đồng hồ năm 1965 đã làm nên một câu chuyện dài trên tờ Times và đã thực sự gây ra khó khăn. Người miền Bắc Việt Nam phải "thắt lưng buộc bụng” tuy rằng bụng họ vốn đã teo tóp. Vậy mà người ta vẫn không thể hiểu họ lấy đâu ra sự kiên cường đó.

Họ đã hết sức cố gắng bảo vệ các cơ sở sản xuất bằng cách đặt vũ khí bảo vệ gần đó. Tuy nhiên, tên lửa đất đối không tỏ ra không mấy hiệu quả trong điều kiệ nbình thường. Đầu năm 1967, tổng số tên lửa đất đối không đã được khai hoả nhiều nhưng số máy bay bị hạ chỉ được 31. Một phần nguyên nhân là do kỹ thuật phá sóng công phu và thủ đoạn tránh né trên không của phía Mỹ.

Tuy vậy, trong một số trường hợp, số tên lửa này vẫn có tác dụng. Họ điều khiển phi công Mỹ xuống tầm bắn của vũ khí chống không hạm để bắn có hiệu quả như cái việc bắn súng máy quen thuộc của họ. Vụ nổ hoả lực phòng không kích thước 37 và 57 mm mà các phi công tưởng là bỏng ngô ở ngoài khoang lái Plexiglas và tiếp đó là vụ nổ hoả lực khác mạnh hơn với kích thước 85 và 100 mm có màu tối hơn và đáng ngại hơn. Người miền Bắc Việt Nam phát hiện ra rằng đặt súng vào vị trí dưới dạng hình tam giác, hình thoi, ngũ giác sẽ tập trung được hoả lực, do đó có thể bắt được máy bay ném bom kiểu bổ nhào trong hình chóp nón chết người của mảnh đạn đang cháy nổ.

19/7/1967

KHÔNG KÍCH VÀO CỔ CHAI

Vào lúc 4 giờ 33 phút ngày 19/7/1967, tàu Oriskany của Mỹ tiến hành cuộc không kích đầu tiên trong ngày. Chiếc hàng không mẫu hạm đã đến Yankee Station một tuần trước khi tiến hành chuyến công tác lần thứ ba. Herb Hunter, sĩ quan phụ trách mới của phi đội số 2, bị đánh thức bởi tiếng đập chói tai của những chiếc pittông của máy đẩy nặng một tấn đang bị đẩy từ tốc độ 150 dặm một giờ về số không trong khoảng cách 9 feet, khi chiếc máy đẩy máy bay đạt đến mức phóng một chiếc máy bay lên không trung. 15 phút sau, việc các máy bay cất cánh hoàn thành và Hunter cố gắng tìm lại giấc ngủ. Anh nằm trong giường nghĩ miên man về chiếc cầu Cổ Chai. Cuộc không kích vào cây cầu này dự kiến sẽ được tiến hành vào buổi trưa. Anh sẽ dẫn đầu cuộc không kích đầu tiên của mình vào Bắc Việt. Cách đây đúng một năm, Cal Swanson thực hiện chuyến không kích vào đúng cây cầu này. Jim Nunn là bạn bay cùng với Cal Swanson. Hôm nay, Leabert Fernander, bạn học của Nunn ở Annapolis, sẽ bay hỗ trợ cho Hunter.

Herb Hunter không giống Cal Swansonl. Cal Swanson rất nhiệt tình và quan tâm đến từng chi tiết nhỏ. Hunter thì lại thoải mái và dễ dãi. Swanson tin vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam và nghĩ rằng người Mỹ tiến hành cuộc chiến ở đây là hoàn toàn chính đáng. Với thái độ dửng dưng, Hunter đặt câu hỏi về việc Mỹ tham gia vào cuộc chiến vào Việt Nam nhưng anh tin vào nghĩa vụ của người lính phải tuân lệnh của cấp trên. Swanson mang một phong cách nặng nề vào các đợt xuất kích. Hunter, từng là thành viên của đội bay biểu diễn hàng đầu của hải quân Blue Angels đã thể hiện một phong cách nhẹ nhàng khi điều khiển máy bay. Trong thời gian ngắn, Herb Hunter trở thành sĩ quan cao cấp nổi tiếng của phi đội 162.

Jim Nunn và Leabert Fernandez học cùng lớp với nhau ở Học viện Hải quân trong 4 năm. Và hai người thăn nhau như hai anh em ruột.

Cả hai cùng được nhận những lời đề nghị tham gia vào đội đua thuyền của trường. Hai người này học rất xuất sắc và được bạn bè nể phục tính chăm chỉ, tận tâm và nghiêm túc. Tuy vậy, Lee Fernandez, vẫn không giống Jim Nunn, anh đã bắt đầu quay lưng lại với cuộc chiến tranh và cuộc không kích vào cầu Cổ Chai sẽ thay đổi cuộc đời của anh. Sau này khi các thành viên của phi đội 162 được yêu cầu nhận xét về Fernandez thì tất cả mọi người đều dùng một tính từ "trầm lặng” để nói về anh. Những phi công chiến đấu rất ít khi trầm lặng và thực tế là Lee dành nhiều thời gian đọc sách trong phòng. Những cuốn sách về Gandhi, Camus, Fromm và lịch sử về Đông Nam Á đã tách rời anh ta khỏi các thành viên của phi đội. Nhưng Lee, vẫn luôn nhã nhặn và nhỏ nhẹ, là một phi công giỏi cho dù anh thường gặp những vấn đề trong các lần hạ cánh xuống boong tàu. Lòng dũng cảm và nghị lực của anh là điều không ai phải bàn cãi, điều này đã được khẳng định bởi sự công luận của các thành viên trong phi đội.

Anh đã đến Yankee Station một tháng trước khi hoả hoạn xảy ra. Nỗi lo lắng về việc được giao nhiệm vụ trực tiếp hoạt động ở Yankee Station mà không qua một đợt tập luyện thông thường nào với phi đội ở Miramar hoá ra lại không có cơ sở. Cal Swanson chắc chắn là Lee sẽ được hướng dẫn một cách từ từ và cẩn thận bằng cách cho phép Lee Fernandez bay vào những vùng trời ít nguy hiểm của Bắc Việt. Lee Fernandez đã hiểu được đất nước này, qua việc so sánh với những điều anh nhìn thấy với những gì mà tấm bản đồ nhỏ mà anh mang theo trong buồng lái.

Fernandez nói: "Khi đêm tối bao trùm xuống thì cả dải đất dường như lẫn vào chân trời phía tây trong những màu sắc của kính vạn hoa. Hàng nghìn dòng suối và con sông bừng sáng trong những dải lụa trắng của màu xanh bạc khi chúng phản chiếu những tia sáng còn rớt lại của một bầu trời đêm. Tôi thấy thật là khó tưởng tượng nổi việc người ta lại tiến hành một cuộc chiến giữa những cảnh đẹp tĩnh lặng này."

Câu hỏi này đi vào tâm trí của Lee ngay lập tức. Nhiệm vụ tấn công vào một trận địa pháo cao xạ của quân đội Bắc Việt đã không gây ra một sự khó chịu nào đến Lee cả vì đó là cuộc đối đầu của hai lực lượng quân sự. Anh nói: "Nhưng thông thường thì dân thường ở dưới mặt đất là những người chịu thiệt nhất, bởi vì trong môi trường chiến trận thì chúng ta không thể nào thả bom chính xác vào những mục tiêu đã định. Điều này đã làm tôi suy nghĩ rất nhiều đặc biệt là trong các cuộc không kích với quy mô nhỏ khi bạn có thể lượn qua lượn lại để quan sát chính xác nơi bạn sẽ thả bom. Một loại nhiệm vụ mà tôi không thích là trinh sát vũ trang. Khi đó hai máy bay sẽ bay qua khu vực đất liền mà hầu hết là không có các lực lượng quân đội - bảo vệ để tìm kiếm những khu vực có dấu hiệu nghi ngờ. Ném bom vào các cây cầu hay các đường sắt thì không có vấn đề gì cả. Nhưng những chiếc thuyền, xe khách và các khu nhà làm tôi lo nghĩ rất nhiều vì chỉ cần một quả bom thả xuống thì chắc chắn sẽ cướp đi sinh mạng của rất nhiều thường dân vô tội và không có vũ khí”.

Dân thường chịu thiệt hại nhiều nhất

Hai ngày sau khi Cal Swanson được giữ vị trí chỉ huy của phi đội, Lee Feruandez làm lễ cưới với Dorothy, một y tá ở San Diego. Swanson không cảm nhận được mức độ chán nản của Lee Fernandez đối với cuộc chiến này. Swanson nói: "Lee trầm lặng đến nỗi tôi không nghĩ là tôi đã có thể nhận ra liệu những câu hỏi của anh ta đặt ra nhằm mở rộng kiến thức của anh ta hoặc liệu anh ta đang tìm câu trả lời cho tính hợp lý của cuộc chiến này hay không”. Tuy vậy Swanson tin rằng Dorothy không phải là một người vợ lý tưởng của một phi công chiến đấu. Dorothy dường như khá dè dặt và không nhiệt tình hồ hởi. Cô thuộc tuýp người thích đọc sách hơn tham gia các hoạt động xã hội với các cô vợ của các phi công khác trong phi đội. Dorothy muốn đến Philippin để gần gũi với Lee khi tàu Oriskany đang ở Yankee Station chuẩn bị chiến dịch không kích năm 1967. Swanson thuyết phục cô rằng việc cô đến Philippin sẽ ảnh hưởng không tốt đến kỷ luật của các phi công khác khi vợ của họ đang ở nước Mỹ.

Swanson tin rằng Herb Hunter có ảnh hưởng tốt đến Lee Fernandez nên Swanson chỉ định Fernandez bay cùng cặp với Hunter. Và hai người này còn ăn ý với nhau hơn anh hi vọng. Lee Fernandez nghĩ rằng Herb Hunter là một trong những sĩ quan hải quân tốt nhất mà anh đã từng gặp. Việc Hunter và Fernandez sẽ tham gia chiến dịch không kích vào Cổ Chai như Swanson và Nunn đã từng làm cách đây một năm là một sự ngẫu nhiên của sự sắp xếp. Nếu Swanson biết được cuộc không kích lần này sẽ diễn ra như thế nào, sau này anh nói lại, thì anh đã thay đổi lịch trình và tự anh tham gia chiến dịch này.

Cal Swanson đã không có được thời gian dễ chịu khi anh làm sĩ quan chỉ huy mới của phi đội 162. Phi đội không quân của lực lượng hải quân khá độc đáo trong các lực lượng vũ trang. Phi đội này bao gồm một nhóm nhỏ những sĩ quan có tính cạnh tranh cao được lựa chọn về chỉ số thông minh, sự tự khẳng định bản thân và khả năng chuyên môn và khả năng đối mặt với môi trường đầy sức ép mà nó được coi là thử thách cuối cùng của sự điềm tĩnh. Việc cất cánh từ một chiếc hàng không mẫu hạm đòi hỏi các phi công phải tự động viên mình là phi công giỏi nhất trong phi đội - tất nhiên trong hải quân việc đánh mất sự tự tin vào bản thân sẽ dẫn đến tai nạn hoặc cái chết. Và không cần phải bàn luận, những viên phi công này rất cứng đầu và khó chỉ huy họ.

Thật khó để liệt kê chính xác những điều gì cần thiết để trở thành một người chỉ huy giỏi. Trên tàu Oriskany, Bryan Compton, chỉ huy của phi đội A-4, được mọi người ngưỡng mộ về những tiêu chuẩn của một người chỉ huy. Compton có biệt danh là "hoa mộc lan" không chỉ bởi vì anh được sinh ra ở Georgia mà còn theo nhận định của các đồng đội - quần áo bay của anh bao giờ cũng có mùi thơm. Bạn luôn tìm được một chiếc ghế trống bên cạnh Compton tại các cuộc họp trước khi xuất kích. Dick Wyman nhận xét “tôi có thể lần theo dấu của "hoa mộc lan" ở bất kỳ nơi nào. Tôi nghĩ mọi người đều cảm thấy như vậy. Và "hoa mộc lan" là một gã như vậy đó. Mọi thứ ngày càng tồi tệ bao nhiêu thì đối với anh ta càng tốt bấy nhiêu. Anh ta là một gã xấu xí nhưng lại là người điển hình của chúng ta?".

Black Mac cũng đồng tình "lần đầu tiên khi bạn nói chuyện với "hoa mộc lan" thì bạn sẽ phải thốt lên "đây là thằng nông dân trời đánh thánh vật”. Nhưng anh ta rất nhanh nhẹn và dũng cảm".

Tờ báo đặc chủng của hải quân đã liệt kê những đặc điểm cần có để trở thành một người chỉ huy giỏi. Những điều đó là: lòng can đảm, sự hoà đồng với đồng đội, sự tế nhị trong giao tiếp, sự cần mẫn, sự chân thật, hết lòng vì nhiệm vụ và tính hi sinh. Tờ báo này không quên đề cập đến tầm quan trọng của tính hài hước. Tờ báo này cho biết: "Một trong những đặc tính của con người dễ nhận thấy trong các phi công hải quân là tính hài hước. Tính hài hước và tinh thần lạc quan có thể làm dịu bớt những tình huống căng thẳng mà các phi công thường gặp, làm tiêu biến những sự khó chịu trong khi chuẩn bị tham gia các cuộc không kích".

Mặc dù rất nghiêm khắc trong khi thực hiện nhiệm vụ Compton được mọi người chú ý đến sự điềm tĩnh và vui vẻ vì không coi mọi việc quá nghiêm trọng trong khi vẫn thể hiện tốt được năng lực và nghị lực của mình. Dick Wyman nhận xét tiếp: "Khi bạn bay qua bầu trời của Hà Nội thì bạn sẽ nghe "hoa mộc lan” nói vài câu hài hước. Một số người cố tỏ ra vui tính khi họ đang sợ hãi và họ nói luôn mồm. Nhưng Compton có thể làm bạn vơi đi sự lo lắng bằng sự vui vẻ của mình và làm bạn cùng góp vui bằng những câu chuyện của mình một cách tự nhiên". Khi bạn quan tâm đến điều đó thì đó có thể là bản chất của một người chỉ huy giỏi. Phải là một viên phi công giỏi. Phải điềm tĩnh vui vẻ. Cả Herb Hunter và Cal Swanson đều là những phi công xuất sắc. Herb Hunter khá điềm tĩnh còn Cal Swanson thì không như vậy.

Ngoài ra Cal Swanson đang phải đối mặt với một vấn đề đặc biệt trong việc bố trí nhân lực. Nếu như tàu Oriskany đang chịu cảnh thiếu nhân lực có trình độ thì phi đội 162 lại gặp vấn đề ngược lại. "Rõ ràng chúng ta có hàng trăm trung uý đang phục vụ quân đội nhưng chẳng ai có một tí kinh nghiệm chiến đấu nào”. Black Mac nói: "Hải quân cứ tống họ vào phi đội này thôi. Thông thường một phi đội có một tổ phụ trách gồm 3 trung uý phụ trách hành chính, hoạt động và bảo dưỡng và hai sĩ quan phụ trách việc chỉ huy và quản lý. Số còn lại sẽ gồm có những trung uý và thiếu uý hải quân trẻ. Nhưng trong phi đội của chúng ta có 6 chỉ huy trung uý, những gã đàn ông cao cấp đã ở đây quá lâu và quá bảo thủ nên chẳng bao giờ chịu nghe lời của Swanson".

Viên trung uý chỉ huy thẳng tính nhất là Pat Crahan đến từ Ohio chỉ cao 5 feet 6 inches, thấp nhất trong phi đội. Crahan, 32 tuổi, có khuôn mặt điển trai bộc lộ qua những nét lạnh lùng. Anh đã tham gia không quân hải quân nhưng sau đó quyết định xin ra khỏi quân đội và xin vào công ty đăng ký tài khoản quốc gia khi bố anh đã từng làm chủ tịch. Pat nói: "Tôi không thích những người cứ nói vòng vòng không thẳng thắn. Khi tôi gặp khách hàng và giới thiệu tôi là nhân viên của Công ty đăng ký tài khoản quốc gia thì người ta bỏ đi một cách bất lịch sự mà không thèm nói với tôi một lời. Tôi không chịu đựng được điều đó. Tôi gặp khó khăn với những người như vậy và những cuộc tiếp xúc đó đã không cải thiện được quá trình công tác của tôi".

Pat đến thăm Jim Stockdale để hỏi xem liệu Jim Stockdale, người từng là sĩ quan quản lý của anh ở đơn vị cũ có thể giúp đỡ anh trở lại làm phi công chiến đấu trong lực lượng hải quân không. Stockdale ra tay giúp đỡ nhưng Pat chỉ được nhận lại với vai trò sĩ quan hướng dẫn bay. Khi anh làm sĩ quan phụ trách máy phóng máy bay ở tàu Constellation thì Ev Alvarez, phi công của tàu Connic, là phi công đầu tiên bị bắn rơi và bị bắt làm tù binh trong sự kiện vịnh Bắc Bộ năm 1964. Hải quân đã kỷ luật anh nhưng anh cảm thấy điều này không hợp lý. Pat biết rằng hãng hàng không Hoa Kỳ đang cần thuê những sĩ quan hướng dẫn bay. Anh có 5 đứa con và lương mà hải quân trả cho anh cao hơn lương của hãng hàng không Hoa Kỳ. Nhưng anh vẫn không quên được việc bị kỷ luật không hợp lý đó và không lâu sau anh không được đề bạt lên chức trung uý chỉ huy. Anh không tìm ra lý do rõ ràng nào trong khi anh bị loại ra khỏi danh sách đề bạt thăng chức và việc chỉ huy không lưu của tàu Connic nhúng tay vào việc thăng chức của anh. Crahan rất tức giận. Anh đã gửi lên ban chỉ huy một lá đơn thông báo ý định xin ra khỏi ngành hải quân, sau đó anh sẽ bay đến Seattle và viết đơn xin việc vào hãng hàng không Hoa Kỳ.

Lúc đó là gần cuối năm 1965, cuộc chiến bắt đầu vận hành guồng máy của nó nên hải quân quyết định không giải quyết một yêu cầu ra quân nào cả. Một sĩ quan chuyên nghiệp có thể xin ra khỏi quân đội nhưng sẽ phải phục vụ thêm 12 tháng trước khi nhận được quyết định ra quân và thời gian đó được tính từ khi anh phục vụ trong một phi đội hoặc một con tàu nào đó. Pat Crahan đã mang nỗi trăn trở của mình bày tỏ với nghị sĩ Everett M. Dirksen và yêu cầu ông can thiệp. Sau đó văn phòng của nghị sĩ Everett nhận được thông báo của Lầu Năm Góc cho biết Pat đã được phi đội 162 chấp nhận. Sau một năm phục vụ ở đây, anh sẽ được phép ra khỏi quân đội.

Pat kết thúc khoá huấn luyện máy bay F-8 trước Hert Hunter và nhận được lệnh đến Nhật Bản. Lần này anh được thăng chức trung úy sĩ quan chỉ huy. Pat kể lại: "Khi tôi đến Nhật Bản, một viên hạ sĩ quan phụ trách việc vận chuyển hỏi khi nào tôi muốn đến Philippin và từ đó sẽ đến Yankee Station. Tôi trả lời: "Khoảng 2 tuần tính từ thứ tư tuần tới". Anh ta nói:"Tôi rất tiếc, tôi chỉ cho anh thời gian một tuần thôi". Ở Nhật Bản, Pat gặp Herb Hunter và thế là cả hai người cùng bay đến Philipin. Herb tỏ ra sốt sắng về việc đến tàu Oriskany và anh cố gắng thuyết phục Pat bay cùng với anh chung một chuyến bay nhưng anh không định vị được vị trí của chiếc tàu đó ở đâu. Đó là buổi sáng ngày 26/10/1966 khi tàu Oriskany bị hoả hoạn. Crahan và Hunter phải đợi cho tàu đến Philippin. Số thành viên còn lại của phi đội phải mua vé máy bay để đến San Diego trong khi Pat và Herb phải trở lại tàu Orikany lúc này trông giống như một chiếc bánh bị cháy thui. Trong chuyến bay trở về tàu, Pat chú ý rằng tàu không bị máy bay của Liên Xô quấy rối như bình thường, có thể đó là hành vi lịch sự vì người Nga biết rằng lực lượng không quân của tàu Oriskany không có khả năng xuất kích và thực hiện một cuộc đối đầu với không quân của Nga vào lúc này.

Pat không gặp được sĩ quan chỉ huy mới của anh đến tận sau khi cuộc họp thay đổi chỉ huy. Trong lúc đó, anh hoàn tất khoá học về an toàn hải quân ở Washington. Điều này có nghĩa là anh sẽ là sĩ quan phụ trách vấn đề an toàn mới của phi đội. Cuối cùng thì Swanson và Pat cùng gặp được nhau, nhưng cuộc nói chuyện này đã không diễn ra thuận lợi. Pat nói: 'Thưa ngài, tôi được chỉ định đến phi đội của ngài nhưng tôi rất muốn ra khỏi nơi này. Nếu ngài có cách nào giúp tôi ra khỏi nơi này nhanh hơn thì tôi rất lấy làm cảm ơn. Tôi sẽ làm những việc tôi phải làm nhưng xin ngài hiểu cho rằng tôi chỉ phục vụ ở đây trong thời gian ngắn thôi. Trong bất kỳ trường hợp nào thì tôi vẫn phải đi trong vòng một năm nữa.

Cal Swanson giật mình khi nghe Pat tuyên bố như vậy Pat có thể hiểu Cal Swanson rất giận và cảm thấy bị xúc phạm cho dù anh ta vẫn cố gắng giữ sự điềm tĩnh. Nhưng khi họ cùng huấn luyện ở Arizona thì Cal Swanson không còn giữ được sự bình tĩnh nữa, anh bộc lộ hết những gì anh nghĩ. Pat kể tiếp: "Chuyện xảy ra ở một quán bar ở Yuma. Cả hai chúng tôi đã uống quá nhiều và khi đến độ thì chúng tôi sẽ nói ra những gì chúng tôi vẫn nghĩ. Tôi đang kể cho ai đó về việc tôi sẽ ra khỏi hải quân thì Swanson tức giận thực sự. Điều này làm cho mọi người ở đó ngạc nhiên. Khi chúng tôi trở về Miramar, anh ta gọi tôi vào văn phòng của anh ấy và đọc cho tôi nghe điều khoản về tội bạo loạn. Tôi nhắc lại suy nghĩ của mình: "Nếu ngài có cách nào giúp tôi ra khỏi nơi này thì điều đó rất tốt cho cả hai chúng ta".

Cal bị rơi hoàn cảnh khó xử. Anh nói: "Pat Crahan đang hiếu chiến. Tôi nghĩ hành động của anh ấy gây ảnh hưởng xấu đến kỉ luật của phi đội. Anh ta đã thể hiện thái độ chán ghét hải quân và việc hải quân đã làm cho anh ta thất vọng như thế nào. Tôi đã bảo anh ấy nên giữ điều đó trong lòng thôi". Swanson không thể chuyển Pat Crahan đi đâu được vì nghị sĩ Dirksen đã được thông báo rằng Pat sẽ phục vụ trong phi đội 162 trong vòng một năm và cả Swanson và Lầu Năm Góc không muốn liều lĩnh khơi dậy cái vấn đề này với sức mạnh quyền lực của vị chính khách này. Bên cạnh đó theo cách nhìn nhận của hải quân thì Pat là vấn đề của Cal. Đó là một thử thách của một người chỉ huy. Và Cal biết rằng đó là điều anh phải lao tâm khổ tứ.

Điều làm cho vấn đề càng tệ hại hơn là Pat Crahan là một sĩ quan hải quân xuất sắc, có năng lực và ăn mặc rất bắt mắt. (Ngay Cal cũng phải công nhận: " Pat là một phi công giỏi và không có gì phải bàn cãi về điều này”) và trong anh có một nét duyên dáng quyến rũ khi anh không phàn nàn về cái này hay cái kia. Pat rất hoà đồng và sẵn sàng tham gia những trò chơi của những người đàn ông như là uống rượu lửa, một trò chơi vào đêm khuya ưa thích của Dick Wyman và Black Mac. Họ đổ đầy rượu mạnh vào một chiếc cốc và châm lửa đốt; một người sẽ uống cạn trong khi lửa vẫn đang cháy; một trò chơi vô nghĩa đôi khi gây bỏng môi người uống. Năng lực và tính hoà đồng của Crahan đã tạo ra một sức ép lớn đối với hải quân nói chung và Swanson nói riêng trong những lần anh cảm thấy không hài lòng hơn là lúc anh từng là, theo ngôn ngữ của hải quân - một gã vô dụng.

Swanson cố gắng phớt lờ Crahan. Anh có ý định chuyển đổi phi đội của mình thành phi đội ném bom. Một năm trước, phi đội này đã ném bom vào những mục tiêu như là Cổ Chai nhưng hầu hết những nhiệm vụ đó toàn do những phi công chiến đấu đơn thuần đảm nhiệm. Kế hoạch của Swanson không bắt từ ý tưởng muốn tăng cường sức tàn phá của quân đội Mỹ lên Bắc Việt mà bắt nguồn từ một sự xem xét thực tế là các thành viên trong phi đội thường xuyên lãng phí thời gian làm nhiệm vụ canh chừng Mig cho các máy bay ném bom khác. Nếu như đạn bắn vào những vật cứ thoắt ẩn thoắt hiện như Mig, vốn rất khôn ngoan, của Bắc Việt một cách không có mục đích thì tốt hơn là tập trung vào một thứ để phục vụ cuộc chiến tranh. Phi đội F-8 khác trên tàu Oriskany cũng muốn khôi phục chức năng ném bom đầu tiên của họ và Swanson đã phải đấu tranh quyết liệt xem phi đội nào sẽ đảm nhận nhiệm vụ này, người ta phải dùng việc tung đồng xu. Cal chọn mặt ngửa và thắng. Tuy nhiên, phi đội đã không tán thành ý kiến của anh ngay.

Black Mac nói: "Lúc đầu tất cả mọi người đều phản ứng gay gắt về việc chuyển phi đội thành đơn vị ném bom chuyên trách như Swanson muốn. Có hàng triệu lý do để giải thích tại sao việc mang đủ bom cho tất cả những chiếc F-8 là không thể thực hiện được. Nhưng quyết định của Swanson lại hoàn toàn đúng đắn và sau đó tất cả mọi người đều nhất trí rằng kế hoạch của Swanson là rất hay và sáng tạo".

Những phi công phản đối kế hoạch của Swanson có cơ hội tham gia những cuộc nói xấu sau lưng khi Swanson dẫn cả phi đội tham gia một cuộc huấn luyện ở Arizona để ném những quả bom chất đầy cát và nước xuống một trận địa giả. Cal nói: "Tôi muốn giống thực tế và càng gắn khung cảnh chiến tranh càng tốt. Vì vậy tôi tắt tất cả các thiết bị định vị và quan sát chặt chẽ bằng mắt thường. Bay ở độ cao thấp với tốc độ 400 hải lý qua một sa mạc mà chỉ định vị mục tiêu bằng mắt thì rất dễ nhầm đường. Và tôi đã nhầm thật sự”.

Black Mac kể: "Swanson nhìn thấy một cánh đồng và nói: "Mục tiêu đây hả". Tôi trả lời "Tôi nghĩ là như vậy đó”. Anh ấy lượn vào rồi ném bom. Khi tôi lao vào theo thì nhìn thấy một dấu x lớn nằm vắt ngang cánh đồng, dấu x này mang màu vàng cam. Tôi tự nhủ "Chết tiệt, chẳng có ai đánh dấu mục tiêu như vậy cả. ". Tôi liền quay trở ra khỏi khu vực đó và ném vài quả bom xuống khu rừng bên cạnh. Đúng lúc đó tôi nghe thấy ai đó gọi, một viên phi công A-4 kêu lên: "Anh bạn chọn nhầm mục tiêu rồi". Swanson đã dẫn chúng tôi đến khu liên hợp Uỷ ban năng lượng hạt nhân nằm ngay giữa sa mạc. Nhân viên của uỷ ban năng lượng hạt nhân không hiểu tại sao Swanson lại ném bom xuống đây và họ điện đài lên cho Swanson "đi đến Arizona" và thế là chỉ huy bay cho Swanson một bài thuyết giáo ngay lập tức và Swanson không được dẫn đầu một nhóm không kích lớn nào nữa sau khi chúng tôi trở về Yankee Station. Tôi nghĩ điều này là sai lầm của anh ấy vì việc dẫn đầu và chỉ đạo những cuộc trận không kích lớn là cách bạn giành được thêm sao bạc trên vai đó".

Swanson nói: "Tôi thấy thật sự rất xấu hổ”.

Vấn đề đối với Pat Crahan đạt đến đỉnh điểm khi tàu Oriskany chuẩn bị chuyển đến Yankee Station. Lee Prost, một thành viên cũ của East Coast và là người bạn thân của Dick Wyman, đang tiến hành một cuộc tập luyện nhắm vào một bộ phận kéo của tàu. Đây là chuyến bay luyện tập về phương hướng mà các phi công thực hiện đợt luyện tập này rất dễ dàng mà không mất chút mồ hôi nào. Vậy mà vì một lý do nào đó Prost đã không thực hiện được nhiệm vụ này mà bay thẳng xuống biển chứ không bay ra khỏi khu vực mục tiêu. Và vì là một sĩ quan phụ trách những quy định an toàn, Pat Crahan buộc phải điều tra tai nạn này và viết báo cáo.

Máy bay bị hỏng đến nỗi không thể phục hồi được. Không còn những cuộc trao đổi điện đàm được ghi lại. Điều duy nhất mà người ta có tính đến là Prost luôn bị ám ảnh bởi hiểm nguy hiện hữu của sự cố định mục tiêu. Các phi công đôi khi vẫn bị rơi vào tình trạng bị thôi miên về đường ném bom, thay vì thả bom xong và bốc thẳng lên thì họ lao thẳng vào mục tiêu. Đó là điều mà họ đã được cảnh báo trong các chuyến bay luyện tập. Pat Crahan chỉ có thể nhận xét được như vậy thôi. Anh biến bản báo cáo này thành vũ khí chỉ trích việc chỉ huy lãnh đạo của Swanson. Anh nói: "Nghĩ lại, có thể tôi cố gắng nhạo báng Swanson nhưng lúc đó tôi cũng muốn nói ra sự thật để nhằm vào Swanson". Quy trình thông thường để nộp các bản báo cáo về các tai nạn là phải chuyển qua sĩ quan chỉ huy trực tiếp, người này sau đó sẽ chuyển bản báo cáo đến một loạt sĩ quan chỉ huy cấp trên kèm theo lời nhận xét của mình. Pat quyết định lờ Swanson đi. Anh gửi thẳng bản báo cáo đến Washington. Được sự giúp đỡ của Burt Shepherd, sĩ quan chỉ huy bay. Swanson đã lấy được bản báo cáo đó tại phòng bưu chính của tàu trước khi nó được gửi đi.

Cal nói "Bản báo cáo tai nạn đó gây cho tôi một cơn nổi giận lôi đình. Tôi gọi ngay anh ta vào văn phòng và dùng hết lời lẽ để mắng. Pat quy trách nhiệm tai nạn của Prost do sự thiếu sót trong phối hợp hoạt động và thiếu sự chỉ dẫn của chỉ huy. Tôi nói: Anh biết bản báo cáo đó là sai. Đã vậy, anh còn biến nó thành mũi dùi để chọc vào hải quân và tôi. Về phòng và viết lại báo cáo theo đúng những gì anh biết. Và nếu anh còn có thái độ như thế này nữa thì tôi dám chắc với anh một điều là anh sẽ chẳng bao giờ nhấc chân ra khỏi hải quân được đâu”. Tôi nói ra một số ý của tôi nghĩ sẽ làm cho bản báo cáo hợp lý hơn và anh ta viết theo những ý đó. Và tất nhiên Pat vẫn bất bình và nghĩ tôi đang dùng vị trí người chỉ huy để thay màu bản báo cáo".

Pat cho biết: "Sau lần đó chúng tôi rất ít khi nói chuyện với nhau. Swanson phạt không cho tôi làm sĩ quan phụ trách an toàn nữa. Anh ấy bắt tôi trở thành phi công. Tôi không bao giờ bộc lộ sự đối đầu vì tôi không muốn. Tôi treo một ảnh của người mẫu của hãng hàng không Hoa Kỳ DC-8 qua chiếc ghế trong phòng chuẩn bị. Điều này làm cho Swanson nóng mắt nhưng anh ta không bảo tôi bỏ tấm ảnh đó xuống. Tôi nghĩ rằng anh biết được nếu anh yêu cầu tôi bỏ tấm ảnh đó xuống thì anh ấy rơi vào bẫy của tôi. Và mối quan hệ của chúng tôi là như vậy đó".

Cho dù Crahan suy nghĩ về Cal như thế nào đi nữa thì anh vẫn phải đồng ý với mọi người rằng Cal là người hiểu rõ công việc có liên quan đến máy bay nhất. Cal có thể bước lên bảng và thể hiện rõ những gì anh nghĩ với một nhà toán học xuất sắc một cách dễ như thường. Đó là những điều mà hầu hết các phi công khác đã từng học và ghi nhớ từ hồi học ở trường dạy phi công nhưng giờ thì đã quên gần hết. Bạn phải lắng nghe những gì anh ấy nói. Swanson là một trong những người đầu tiên phát hiện ra cách đánh bại SAM. Anh nói bay ở tầm cao thấp là một sai lầm. Bạn có thể làm sai lệch hệ thống hệ thống dẫn đường của tên lửa bằng cách bay vào giữa một quả đồi hoặc một địa hình nào đó. Nhưng khi ở đội cao thấp như vậy thì ngay cả một đứa trẻ con cũng ném đá vào được ca bin của bạn.

Swanson ủng hộ phương thức đối đầu trực tiếp với tên lửa ở trên cao. Đó là một việc nguy hiểm và cần những người có dây thần kinh thép, nhưng cách thức thực hiện thì đáng tin cậy nếu như bạn thực hiện đúng. Đầu tiên bạn phải quyết định xem khu vực tên lửa đó có bám theo bạn không bằng cách cố gắng tạo ra vận động tương đối. Ví dụ như nếu bạn đang đi trên một sa mạc và nhìn thấy một ai đó ở đằng xa, bạn có thể quan sát người đó bằng ngón tay cái của mình để nói xem anh ta đang đi đâu. Nếu như anh ta đang tiến về phía bạn thì dường như anh ấy không di chuyển gì cả người anh chỉ to hơn thôi. Nếu anh ta không tiến về phía bạn thì anh ấy sẽ đi sang phải hoặc sang trái của ngón tay cái của bạn. Khi phi công nhìn thấy một quả tên lửa bay với vận tốc 1800 dặm một giờ thì anh ta phải chúc đầu máy bay xuống và giữ nguyên tư thế đó khi anh dùng ngón tay cái để kiểm tra hướng bay của quả tên lửa. Nếu như không có sự vận động tương đối và quả tên lửa không lệch sang trái hay sang phải thì có nghĩa là nó đang lao về phía máy bay của bạn đó. Đến gần phút cuối cùng, bạn phải thực hiện động tác lộn nhào. Khi đó bạn phải đột ngột nâng độ cao và lượn sang phải hoặc sang trái liên tục trong khi lao thẳng lên bầu trời. Nếu quan sát trong khung cảnh không gian ba chiều thì động tác nhào lộn này giống như vòng xoáy của đồ khui nút chai. Bạn sẽ bay cách thức giống như vòng xoáy của đồ khui nút chai, do nó liên tục thay đổi toạ độ của máy bay, cộng với vận tốc của tên lửa càng làm cho cách thức chống tên lửa kiểu này càng hiệu quả. Hệ thống dẫn đường của tên lửa không thể nào phản ứng đủ nhanh nhẹn so với động tác lộn nhào của máy bay vì bán kính của mỗi động tác lượn là khá lớn nên quả tên lửa sẽ bay qua và phát nổ một cách vô hại.

Những phi công xuất sắc hơn trong phi đội nhanh chóng nhận ra được giá trị của chiến thuật này. Quá trình này diễn ra rất nhanh nhưng đó là điều mà DickWyman và Black Mac quan tâm và ngoài ra chiếc hộp đen đã được cải tiến tạo điều kiện cho phi công tiếp cận những biện pháp đối phó điện tử phức tạp hơn để chống tên lửa. Bên cạnh đó mỗi máy bay đều được trang bị hộp đựng những miếng kim loại nhôm nhỏ mà phi công có thể phóng ra để giả vờ đó là vỏ kim loại để đánh lừa hệ thống định vị bằng radar của tên lửa, một chiến thuật đã được phát triển ở chiến tranh thế giới lần thứ II.

Dick Wyman nói: "Lần đầu tiên tham gia chiến dịch không kích, tôi đã gần mất mạng khi suýt đâm xuống đất để tránh tên lửa. Vì vậy trong cuộc không kích năm 1967 này tôi sẽ bay ở trên cao và quan sát tên lửa và thử xem tôi có thể xác định được vận động tương đối hay không. Vỏ kim loại mà chúng ta tự tạo có ý nghĩa trợ giúp về mặt tinh thần. Trong ca bin của bạn có một chiếc nút, khi bấm vào thì bạn sẽ tạo ra một dải những mảnh kim loại nhôm, tôi sẽ bấm nút hên tục. Đó là cách của tôi".

Khi Oriskany đến Yankee Station, Cal Swanson cảm thấy tự tin rằng cả phi đội đã chuẩn bị kĩ lưỡng cho cuộc chiến. Lúc này, ở nước Mỹ người ta đang dần dần phản đối cuộc chiến này nhưng Swanson hi vọng sự tác động của người dân không thể đầu độc được kỷ luật của các phi công. Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, không được đề cập đến việc sống chết, phi đội nào cũng cần được củng cố liên tục về mặt tinh thần. Cal Swanson quyết định viết một lá thư rồi gửi cho tất cả những người vợ của các phi công và chỉ cho họ biết những lời khuyên để động viên tinh thần của những người chồng đang chuẩn bị bước vào một cuộc chiến mới .

Hai ngày sau đó, Swanson ra lệnh cho phi đội tiến hành chiến dịch không kích đầu tiên vào miền Bắc Việt Nam trong năm 1967. Chiến dịch không kích diễn ra không gặp trở ngại nào. Do có điều khoản trong hiệp ước quân sự nên sĩ quan chỉ huy và sĩ quan phụ trách không bao giờ bay cùng với nhau, do đó Herb Hunter sẽ chỉ huy chiến dịch không kích lần thứ hai. Nhưng Herb không có chút kinh nghiệm chiến đấu nào và Swanson muốn Herb cần phải có một chút kinh nghiệm trước khi chỉ huy một phi đội tiến vào đất liền. Vì vậy ban chỉ huy đã quyết định Butch Verich sẽ chỉ huy chiến dịch không kích thứ hai. Butch là sĩ quan trung uý cao cấp – sĩ quan chỉ huy chiến dịch của phi đội. Dick Wyman có thể bay cạnh Hunter trong chiến dịch do Butch chỉ huy,để tạo điều kiện cho Herb học hỏi thêm kinh nghiệm thực tế. Thời gian ấn định cho cuộc không kích lần thứ 2 là ngày 16/7/1967. Swanson tin rằng sau chuyến bay này Herb sẽ sẵn sàng chỉ huy chiến dịch không kích vào Cổ Chai diễn ra vào 3 ngày sau đó.

Một năm trước Butch bị bắn hạ. Người ta vẫn nghi ngờ về khả năng phản ứng của Butch trên đất liền nhưng đó không phải là năng lực của anh ta DemetrioVerich, 40 tuổi, đến từ Wisconsin, là thế hệ đầu tiên con lai của người Nam Phi và người Ý đến định cư tại Mỹ. Gen thuộc dòng Ha vơ của bố anh ta đã hoà quyện vào gen thuộc dòng Latinh của mẹ anh ta nên anh ta vừa điềm đạm vừa chậm chạp. Anh ta rất lịch thiệp. Có một câu chuyện cười trong phi đội, tất nhiên là có phóng đại, về cái cách mà anh ta kể cho Rick Adams về việc máybay của Rick bị cháy vào năm ngoái. "Này Rick, máy bay của cậu đang cháy phải không?". Sau khi có đám lửa trên thân máy bay thì máy bay của Rick đột nhiên tăng tốc, đó là trạng thái tăng tốc của máy bay và tạo cho đám lửa càng bốc to hơn từ khí thải thoát ra từ ống khói nhưng Rick không nhận ra là máy bay của mình đang cháy ngày càng to vì gió tạt. Rick trả lời "làm gì có” cho dù vẫn hơi nghi ngờ. Butch buồn rầu thốt lên: "Thì cậu đang cháy đấy”.

Năm ngoái Butch là sĩ quan bảo dưỡng máy bay của phi đội và anh làm việc rất có hiệu quả. Máy bay phản lực rất hay bị hỏng hóc đặc biệt là trong điều kiện thời tiết nhiệt đới và luôn giữ đảm bảo điều kiện máy bay sẵn sàng chiến đấu là một vấn đề. Verich nói Bellinger và Swanson rằng phi đội sẽ có cả 12 máy bay tham gia chiến dịch cùng một lúc. Hai người đó nói rằng điều đó không thể thực hiện được. Nhưng Butch đã thực hiện được. Black Mac nhận xét: "Butch là tuýp người nếu bạn cho anh ta chút thời gian để anh ta suy nghĩ về vấn đề đang cần giải quyết thì anh ta sẽ luôn tìm ra được đáp số đúng. Nhận xét về anh ấy chỉ tập trung vào điều này thôi”.

Lối suy nghĩ độc lập là sự bổ sung tuyệt vời cho những đức tính mà sĩ quan phụ trách bảo dưỡng máy bay cần phải có. Nhưng đó lại trở thành điểm bất lợi khi cần có những quyết định tổng hợp của nhiều người trong khi bay qua những khu vực bố trí trận địa pháo cao xạ và tên lửa. Lối suy nghĩ độc lập đã đẩy Butch vào khó khăn đợt tháng 8/1966. Anh và một người đồng đội khác tiến hành một nhiệm vụ trinh sát các khu vực vũ trang. Họ không tìm thấy điều gì khả nghi và Butch quyết định ném bom xuống một cây cầu. Khi Butch bay trở ra thì anh nhìn thấy 5 chiếc thuyền nhỏ ở trên sông. Anh ta đã thả hết bom rồi nhưng vẫn còn vài quả rockét và thế là anh ta bay đến chờ máy chiếc thuyền đó. Có một quả rocket không khai hoả. Anh ta hạ thấp độ cao để ngắm lại mục tiêu và dồn toàn bộ sự chú ý vào mục tiêu. Sau này Butch kể lại, lúc đó anh hạ máy bay xuống quá thấp trong khi anh ta ngắm mục tiêu. Do đó anh bị súng trường bắn cháy. Anh phải lao ra biển và sau đó được trực thăng đến vớt lên.

Báo chí tôn trọng những phi công bị bắn rơi giống như những người anh hùng, giống như cầu thủ bóng đá bị thương được cáng ra khỏi sân bóng. Nhưng các thành viên trong phi đội mà biết chuyện đã xảy ra như thế nào thì có xu hướng chia vụ Butch bị bắn cháy thành hai quan điểm, một quan điểm thiên về việc tai nạn đó có thể phòng ngừa được và một quan điểm đối lập với quan điểm trên. Và rất nhiều phi công của phi đội tin rằng vụ Butch bị bắn rơi thuộc quan điểm thứ nhất.

Sau khi Swanson chỉ huy phi đội, anh cho Butch lựa chọn giữa việc vẫn làm sĩ quan bảo dưỡng hoặc làm sĩ quan chỉ huy chiến dịch. Swanson gợi ý rằng anh rất vui nếu như Butch vẫn giữ vai trò bảo dưỡng máy bay cho phi đội nhưng quyết định của Butch dựa vào vị trí chức vụ của anh ta đó là anh sẽ có một sự nghiệp tốt hơn khi đảm nhận công việc chỉ huy các hoạt động của chiến dịch. Và khi đảm nhận vị trí mới Butch luôn chứng tỏ được mình là một sĩ quan chỉ huy cẩn thận và kín kẽ; và anh được mọi người trong phi đội yêu mến.

Chiến dịch không kích vào ngày 16/7/1967 nhằm vào thị xã Phủ Lý. Herb Hunter sẽ tham gia vào chiến dịch không kích vào Cổ Chai diễn ra 3 ngày sau đó nhưng trong chiến dịch này Herb và Dick Wyman sẽ bay dưới sự chỉ huy của Butch. Người bay cùng với Butch bị lao xuống boong tàu do một sự cố khi họ cất cánh.

Butch nói: "Ba chúng ta sẽ tăng tốc, dẫn đầu nhóm không kích và loại bỏ những ụ pháo cao xạ. Ý tưởng của tôi là tăng tốc, nâng độ cao và lao vào trận địa. Nào tăng tốc đi các chàng trai". Khi chúng tôi bay lên cao thì tôi nghe thấy sóng điện từ đối chọi nhau trong tai nghe khá rõ. Đột nhiên tôi nghe thấy sóng dao động đó rung động mạnh, sóng điện từ phát ra âm thanh có nghĩa là đã có tên lửa ở một phía nào đó đã được phóng đi. Tôi bèn lượn quay sang hai bên và nhìn xuống. Có hai tên lửa SAM đang lao đến. Tôi bắt đầu lộn nhào máy bay.Tôi chọn được vận động tương đối và nhận ra hai quả tên lửa sẽ phóng qua đuôi máy bay của tôi.

“Tôi lộn lại để kết thúc việc tiếp cận mục tiêu. Tôi nhìn xuống thì thấy có một quả tên lửa khác đang lao về phía đầu cánh của tôi, lần này thì không có đủ thời gian để lựa chọn vận động tương đối. Tôi sẽ lộn nhào máy bay lao thẳng vào nó như lời dạy của Swanson. Nhưng khi tôi bắt đầu bay lên cao thì nhận ra tôi đã mất tốc độ. Máy bay của tôi chở hơi nhiều bom. Tôi không thể thực hiện động tác lộn nhào này hoàn hảo được Tôi nhìn lại quả tên lửa đó và nó đang lao thẳng về phía tôi. Tất cả diễn ra trong khoảng từ 5 đến 10 giây. Tôi không thực hiện nốt động tác nhào lộn nữa mà lượn hình vòng nửa chữ S. Khi mũi máy bay vừa chúi xuống thì quả tên lửa đó đã trúng mục tiêu.

Chiếc máy bay loạng choạng bởi quả tên lửa đó nổ. Quả đạn đó màu trắng nóng hừng hực bay vù qua buồng lái. Tôi mất điều khiển máy bay và máy bay cứ lao thẳng xuống đất. Tôi chờ máy bay rơi xuống thấp hơn thì bung dù. Cánh dù bung ra trên đầu làm cho xuất hiện trong tôi một cảm giác rất lạ, khó miêu tả. Lại có một tiếng nổ khủng khiếp khác "bùm". Lại một quả tên lửa khác nổ cách chỗ tôi vừa bung dù không xa, để lại trên bầu trời một đám mây khói vàng da cam".

"Tôi nghe thấy tiếng súng phòng không kêu rat-tat, tạt phía dưới. Tôi nhìn thấy hai chiếc F-8, đó là Wyman và Hunter. Hai người đang vật lộn với làn đạn phòng không đang bắn lên trời rất dữ dội và tôi biết họ chắc đã nhìn thấy tôi bị trúng đạn. Khi tôi đang hạ thấp dù xuống thì máy bay của tôi nổ. Một cơn gió lùa mạnh chiếc dù của tôi về phía xác chiếc máy bay đang cháy. Tôi nói: "Thật là điên rồ khi mình sẽ bị cháy rực bởi chiếc máy bay của mình. Tôi dùng hết sức kéo mạnh dây dù. Và may mắn của nỗ lực đó đã xuất hiện. Tôi đã tránh được xác chiếc máy bay đang cháy. Thế nhưng tôi bắt đầu rơi xuống một khu đất cao của một quả đồi ngay phía trên của một khu vực pháo phòng không.

"Tôi có thể ngửi thấy mùi thuốc súng từ những khẩu pháo và nhìn rõ những mảng bông trong thùngđạn giống như những tờ giấy pháo đang bị sức ép của pháo làm cho xoáy tung lên. Tôi cảm thấy một màn mưa đạn đang bao phủ lấy tôi. Tôi đáp xuống cách khu vực phòng không khoảng 200 feet. Dân quân và bộ đội Bắc Việt bắt đầu nhả đạn vào những cái cây xung quanh tôi bằng vũ khí hạng nhẹ và súng tự động. Tôi nghĩ họ đang dọa tôi và họ đã thành công. Tôi chạy như ma đuổi về phía đối diện, chạy đến khi mà tôi không còn sức để chạy nữa. Tôi bị bắn rơi lúc 5h52' chiều. Tôi biết trời sẽ tối rất nhanh."

"Tôi gọi điện đàm để thông báo tôi vẫn ổn nhưng tín hiệu truyền tin không có dấu hiệu trả lời. Tôi để máy hoạt động thêm một chút nữa rồi tắt đi vì không muốn hết pin. Tôi nhìn thấy một chiếc hang nhỏ có phiến đá chắn ở phía trước. Tôi tìm thấy cành cây và dùng chúng để che chiếc hang đó sau khi tôi nấp sau phiến đá. Tôi nghe thấy dân quân và bộ đội Bắc Việt đi qua các bụi cây và gọi nhau truy tìm tôi. Tôi nhận ra đôi ủng bay của tôi có màu sáng. Tôi nghĩ chắc chắn họ bắt tôi làm tù binh và thế là tôi đánh lạc hướng họ bằng cách ném một hòn đá về một hướng khác”.

CHIẾN THUẬT MỚI CỦA MIG-17

Từ 14/2/1967 các hoạt động ném bom tăng lên đáng kể và tiếp đó 10 tháng, Mỹ cố gắng lần lượt đánh phá cơ sở công nghiệp Bắc Việt. Không may, các lần đánh phá không theo hướng một cuộc đại tấn công mà vẫn theo lối leo thang dần dần.

Cho đến lúc này, F-4 đã nhận được QRC-160 pod của riêng mình mà không phải nhờ đến loại của F-105. Mig Cap F-4 đã có thể hộ tống F-105 trên toàn bộ hành trình mà không cần phải lượn chờ ngoài khu vực SAM. Pod đã giúp làm giảm mạnh số thiệt hại do tên lửa SA-2. Từ tháng 9-12/1966, SA-2 bắn rơi 6 F-4 trong 226 lần cất cánh trong khu vực 6; Từ tháng 1-3/1967 SA-2 chỉ bắn rơi 1 F-4 trong tổng 306 lần xuất kích trong cùng một khu vực - F-105 khi bắt đầu mang QRC-160.

Tháng 2/1967 thời tiết phần lớn rất tồi, không có thiệt hại không chiến cho cả hai bên. Mig- 21 không hoạt động và có một biên đội 4 chiếc F-4 bắt đầu tuần phòng trên sân bay rình Mig cất cánh. EC-121D của Big Eye chuyển tới Udon RTAFB, cùng cơ sở với đơn vị TFV số 8, nơi tiến hành phần lớn các phi vụ chống Mig. (Ngay sau khi chuyển tới Udon, các phi vụ EC-121được đổi tên từ Big Eye sang College Eye). F-4 muốn tận dụng khả năng của EC-121 không chỉ dừng lại ở cảnh báo sớm, mà cả điều khiển Mig Cap.

Trong một vài trận giao chiến tháng 2, F-4 nhận thấy chiến thuật của Mig-17 có tiến bộ. Ngày 4/2, 4 F-4 hộ tống F-105 trên khu vực Hà Nội ở độ cao khoảng 3000 feet phát hiện 2 Mig-17 phía trước. Khi họ ngoặt tới tấn công, thì đồng thời F-4 bị tấn công bởi 2 Mig-17 từ phía sau. Cuộc tiếp chiến hoá thành đuổi bắt ở độ cao thấp với các cú ngoặt gấp; không bên nào có thể chiếm ưu thế. Cứ lúc nào F-4 tiếp cận được phía sau một Mig-17 thì nó lại bị một Mig-17 phía sau đánh bật. Khi Mig ở phía sau, F-4 sử dụng chiến thuật tiêu chuẩn là kéo cao gấp khiến Mig không thể theo được.

Trước kia, Mig-17 sẽ kéo cao theo F-4, rồi bị hụt hơi giữa chừng mà rơi xuống, khiến cho sau đó F-4 có thể ngoặt lao theo từ phía sau và phóng tên lửa. Nhưng lần này, phi công Bắc Việt đã học được chiến thuật, tránh không kéo cao theo mà giữ ở phía dưới; bằng cách đó họ đã làm mất ưu thế chiến thuật của F-4. Những chiếc F-4 trong thất vọng bắn 8 tên lửa (3 Sparow và 5 Sidewinder), nhưng không có quả nào gần đích.

MiG-17 của KQVN

Mig-17 Bắc Việt nhận thức được tiếp chiến tầm thấp làm giảm hiệu lực của cả hai loại tên lửa không đối không của Mỹ. Phân tích cho thấy độ cao tiếp chiến, đặc biệt của Mig-17, ngày càng xuống thấp rõ rệt.

Từ đây Mig-17 cố gắng dụ F-4 vào các cuộc đối đầu quần vòng tốc độ thấp. Và năm 1967 tiếp diễn, phi công Mỹ nhận thấy Mig-17 chờ đợi bằng đội hình bay vòng tròn, giống như bánh xe kéo, tại độ cao cực thấp ngay trên hầu hết các đường bay của F-105. Đội hình này cho phép Mig-17 có thể tấn công cả F- 105 đang bay vào và bay ra khỏi mục tiêu.

Bánh xe này cực kỳ hiệu quả. Mig-17 giữ khoảng cách với nhau trên chu vi đường tròn; khi F-4 cố giảm tốc và chui vào bánh xe để bắn tên lửa thì sẽ bị một Mig-17 khác tấn công từ phía sau. Nhiễu địa vật không cho phép F-4 dùng radar khoá mục tiêu; và độ cao thấp làm giảm đáng kể giới hạn bắn Aim-9b. ở 10.000 feet, Aim-9b có tầm khoảng 6000 feet và có thể bắn ở nón 40 độ phía sau mục tiêu; nhưng ở tầm tối đa giảm xuống còn 4000 feet và nón bắn co lại còn 30 độ. Giới hạn bắn hạn chế, các vòng ngoặt gấp của Mig, cộng với tín hiệu hồng ngoại từ địa vật khiến cho Aim-9 trở nên vô dụng.

Cho dù F-4 có thể tránh tấn công của Mig-17 bằng kéo cao rồi lại nhào xuống tấn công lại, nhưng thời gian không đủ để ngắm bắn tên lửa, mà F-4 thì không có can non để bắn. Mig-17 thì chỉ có cơ hội nhỏ để bắn hạ F-4 bằng may mắn hoặc tấn công bí mật, hoặc lúc F-4 giảm tốc và lượn cải bằng.

Trong khi không bắn được F-4 thì Mig-17 cũng vẫn an toàn từ F-4 và đợi các phi đội F-105 tới. Khi đội hình ném bom tới nơi, Mig-17 rời bỏ "bánh xe" để kéo cao tấn công khiến F- 105 phải vứt bom cơ động tránh và tiếp chiến quần vòng.

Thường xuyên máy bay Mỹ thấy một chiếc Mig-17 duy nhất trong khu chiến của bánh xe, và cho rằng đấy là chiếc dẫn đầu hoặc chỉ huy. Người ta tin chiếc này sẽ thông báo các Mig khác khi nào bị tấn công, và khi nào thì bật ra để công kích đội hình cường kích.

Phi công Mỹ cho rằng đội hình này cho phép không quân Bắc Việt bảo vệ được một số lớn các phi công không kinh nghiệm và một số ít các phi công cốt cán kinh nghiệm của họ.

Tháng ba trăng sớm khiến thời tiết xấu, nhưng 10/3 vẫn có leo thang lớn khi khu gang thép Thái Nguyên bị bỏ bom lần đầu tiên. Sấm Rền ngày càng gây nhiều tranh cãi, và gây phân hoá giữa quân đội và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Quân đội muốn tăng cường mức độ và giảm các hạn chế đánh phá. McNamara thì tin rằng chiến dịch đạt được kết quả, nhưng vẫn sợ phải đối đầu với Liên Xô và Trung Quốc.

Tháng 4/1967, gió mùa đông bắc kéo dài hơn thường lệ khiến thời tiết vẫn xấu. Vào ngày 18/4 trời sáng ra, bắt đầu một giai đoạn quyết liệt nhất của chiến dịch Sấm Rền.

Số lượng Mig và SAM tham chiến đạt mức kỷ lục. Các báo cáo của Mỹ cho thấy phi công Mig "quyết liệt hơn và thành thạo hơn", "chiến thuật của Mig đã chuyển biến đáng kể trong mấy tháng gần đây", và Mig thường xuyên tấn công cả F vào và F bay ra.

Những ngày SAM và ngày Mig đã qua. Nay cả SAM và Mig cùng hoạt động song song. Bắc Việt bảo vệ Mig-17 bay thấp bằng cách cắt ngòi nổ của cao xạ trên 12.000 feet và giữ Mig 17 bay thấp dưới độ cao này. SAM và cao xạ hoạt động trên 12.000 feet khiến F-4 mất hiệu lực khi dùng cách tấn công. Bánh xe Mig từ trên cao: F-4 dễ bị trúng đạn cao xạ và SAM 2.

Chiến thuật của Mỹ cũng thay đổi. Do cần nhiều bom ném vào mục tiêu hơn nên nhiều F-4 phải mang bom, giảm số lượng không đủ F-4 cho hộ tống. Vì thế, để tăng cường bảo vệ, F-105 bay thoát khỏi mục tiêu sẽ nhận nhiệm vụ tiếp theo là bảo vệ các phi đội còn lại khi họ ném bom. Khi đã ném hết bom chỉ còn lại Aim9, F-105 khá hữu ích trong chống Mig. Chiến thuật này hiệu lực tốt cho đến suốt tháng 5.

Trong 4 ngày đầu tiên sau khi thời tiết trong xanh trở lại, Mig-17 cố gắng khẳng định mình, trong khi hiếm khi Mig-21 xuất hiện. Vào ngày 19/4 một lực lượng lớn tấn công doanh trại quân đội ở Xuân Mai và một trường huấn luyện nằm dưới chân núi, cách khoảng 12 dặm về phía Tây - Tây Nam Hà Nội. Từ 19/4 cho đến hết tháng, hàng loạt các cuộc cận chiến quần vòng khiến 6 F- 105 và 1 A- 1 bị bắn rơi.

Như thường lệ, F-105 bàn tay sắt (Iron hand) đến trước để tiêu diệt bất cứ trạm SAM nào. Phi đội Kingfish đến khu vực đầu tiên và bị Mig-17 bắn rơi số 2, nhưng số 1 bắn rơi một Mig-17. Khi lực lượng ném bom bay vào khu vực, F- 105 chống Mig va chạm với một số lớn Mig-17, trong khi số 1 của phi đội Kingfish định vị 2 phi công của tổ bay số 2 đã bị rụng xuống đất và bắt đầu bay vòng quanh trên đó. Hoạt động cứu hộ bắt đầu.

Phi đội F-105 mang tên Tomahawk tấn công mục tiêu và đang bay ra chuẩn bị tiếp nhiên liệu sau trận đánh thì nghe được số 2 của phi đội Kingfish bị bắn rơi. Khi số 1 của phi đội Tomahawk tiếp cận máy bay tiếp dầu, anh ta tình nguyện quay lại để bảo vệ đội cứu hộ, nhưng phía kiểm soát cứu hộ lưỡng lự không cho phép vì phi đội Tomahawk không có thùng dầu phụ (họ đã vứt nó khi tiếp cận Mig lúc trước), nên chỉ có thể bay bảo vệ trên đầu tổ bay bị bắn rơi trong thời gian ngắn. Nhưng vì không còn máy bay nào để điều vào nhiệm vụ kiểm soát viên đành cho Tomahawk lấy đầy dầu rồi quay lại.

Khi lực lượng cứu hộ tìm đến khu vực phi công rơi, Mig-17 xuất kích tìm cách ngăn chặn, và một cuộc không chiến lớn đã xảy ra.

Lực lượng cứu hộ dẫn đầu bởi loại A-1 cánh quạt bay chậm vốn hộ tống trực thăng cứu hộ. A-1 thường bay chờ ở gần Bắc Việt vào thời gian tấn công để luôn ở vị trí tối ưu phòng khi cần hỗ trợ cứu hộ. Ngay khi có phi công bị bắn rơi, A-1 sẽ bay tới khu vực phi công nhảy dù, xác định khả năng cứu phi công dựa trên đánh giá tình hình vị trí và mức độ phòng ngự của đối phương. Sandy sẽ dẫn hướng trực thăng bay đến chỗ phi công rơi, tự tấn công địch và điều hành các phi đội khác tấn công địch ở mặt đất. Chẳng cần phải nói nhiều, phi vụ bay chậm và bay thấp như A-1 và trực thăng rất rủi ro và khó khăn. Nguy cơ càng tăng khi Bắc Việt có thể nghe được radio để biết được khi nào một phi công bị rơi và khi nào hoạt động cứu hộ bắt đầu. Do đó cứu hộ chỉ được thực hiện ngoài vùng phòng ngự mạnh, sao cho Bắc Việt chỉ có thể cản trở bằng Mig; nhưng họ lại làm thế thường xuyên, và rất hiệu quả xuyên suốt cuộc chiến.

Một vụ giải cứu phi công.

Ngày 19/4, 2 A-1 Sandy 1 và Sandy 2 đang trực chờ khi Kingfish bị rơi. A-1 hướng tới vị trí 32 dặm tây nam Hà Nội, gặp Kingfish 1 và bắt đầu tìm vị trí của phi công. Sandy 2 nhìn thấy F-105 đang cháy, và thấy một thành viên tổ bay. A-1 bắt đầu bay vòng trực ở khoảng 1000 feet và vừa mới kết thúc lượn thì Sandy 2 thấy 4 Mig-17 phía sau và hơi cao phía trên; Mig-17 chia làm 2 cặp tấn công 2 chiếc A-1. Mig-17 bắt đầu bắn ngay khi Sandy 2 thấy họ. Sandy 2 gọi "ngoặt phải", và liền ngoặt phải hướng về phía Mig. Mig bắn trượt Sandy 2, nhưng khi anh ngoặt cũng là lúc anh thấy Sandy 1 trúng đạn và quay lộn nhanh sang trái với các mảnh vỡ cánh trái rơi ra, sau đó đâm vào đỉnh núi; không có dù và tín hiệu nào bung ra.

Kingfish 1 cũng bị Mig tấn công và cảnh báo phi đội Tomahawk rằng Mig ở khắp nơi. Khi phi dội Tomahawk đang ở 20 dặm phía tây của khu vực, Kingfish 1 gọi nói rằng đã cạn dầu và phải rời khu vực hướng tới máy bay tiếp dầu. Sandy 2 cũng liên lạc thông báo Sandy 1 đã bị bắn rơi và 4 Mig-17 đang tấn công anh ta, sau đó hốt hoảng yêu cầu F-105 đến giúp. F- 105 đề nghị A-1 giữ bay thấp rồi hướng bay tới, giảm cao độ 5000 feet và tăng tốc lên 700 knots.

Mig-17 giờ đây đang bao vây Sandy 2 và lần lượt từng chiếc tấn công từ xung quanh vòng tròn. Chúng đã lao tới bắn ít nhất 5 lần trước khi Sandy 2 thấy 4 F-105 và gọi: "F-105, tôi ở 3 giờ (bên phải), sang phải, sang phải, sang phải". Sandy 2 ngoặt tiếp để tránh Mig và sau đó thấy 4 F-105 ở sau đuôi xa xa và có một Mig ở phía sau họ. Sandy 2 gọi: "F-105 ngoặt, có một Mig ở sau đuôi anh".

Phi đội Tomahawk ngoặt phải và tiếp đón một nhóm Mig ở gần phía trước mặt. Tomahawk 1, cố gắng tách Mig khỏi A-1 bằng cách dẫn cả 4 F-105 bay vào giữa các Mig, Mig tản ra khi F-105 bay xé qua đội hình. Một Mig cải bằng rồi lộn vào sau đuôi Sandy 2, nhưng Tomahawk 2 và 3 ngoặt ngay vào Mig để rồi ngay sau đó mắc vào một dây chuyền tầm thấp: Mig-17, Tomahawk 3, Mig-17, Tomahawk 4 và thêm 2 Mig nữa. Cuộc chiến chậm hẳn xuống dưới 300 knot, rất thuận lợi cho Mig nhưng cực kỳ nguy hiểm cho F-105.

Trong dây chuyền này, Tomahawk 3 bắn trúng chiếc Mig phía trước bằng can non vào cánh trái và thân sau buồng lái, nhưng khi anh ta bắt đầu bắn, Tomahawk 4 gọi "Tomah 3 ngoặt phải, Tomah 3 ngoặt phải - F-105 ngoặt phải ngay, Mig-17 đang bắn vào anh". Tomahawk 3 thấy "những quả cầu lửa da cam lớn bay trước buồng lái và quyết định đã đến lúc ngoặt phải", và lao xuống các đám mây gần đó, "hy vọng không có núi ở phía bên kia đó". Mig vẫn tiếp tục bắn khi Tomahawk 3 vào mây; khi anh ta ra khỏi mây, Mig đã bay đi.

Trong khi đó, Tomahawk 1 quay lại khu chiến và ngay lập tức thấy dây chuyền của Tomahawk 3, 4 và 4 Mig-17. Khi anh lại gần, anh thấy Tomahawk 4 bắn từ phía sau khoảng 200 feet vào chiếc Mig-17, chiếc mà đang bắn Tomahawk 3, nhưng rõ ràng bắn trượt. Một Mig nữa kéo vào sau đuôi Tomahawk 4, và Tomahawk 4 kêu "ai đó giúp tôi, tôi có một Mig ở sau đuôi và không thể tống khứ được". Tomahawk 1 giờ đây ở gần cuộc chiến và dễ dàng trượt vào sau đuôi chiếc Mig đang bắn Tomahawk 4. Anh ta bay vào 1000 feet phía sau chiếc Mig và bắn, ngay lập tức trúng vào thân sau buồng lái của chiếc Mig. Tomahawk 1quyết định thay cho Sandy 2: "Sandy, tốt hơn là anh hãy quay về, chúng tôi sắp hết dầu và không thể ở lại lâu hơn nhiều nữa". Lúc này Mig kiên quyết tấn công F-l05, Sandy 2 bắt đầu bay dọc thung lũng. Một Mig cố gắng lao tới, nhưng bị F-105 cản trở nên không thể theo kịp. Khi Sandy 2 tới bờ kia của thung lũng, anh ta thấy một khe họng hẹp và sâu, có các đỉnh núi nằm trong tầng mây khoảng 300 feet trên bề mặt nền thung lũng. Chiếc A-1 liền chui vào trong tầng mây, lần theo khe, và đi thoát an toàn; khi đó F-105 cũng rời Mig và trở về căn cứ.

Sau đó vào cuối tháng 4, F-4 của Không quân tới khu chiến trước 5 phút để "quét” Mig, sau đó bay trực giữa khu vực mục tiêu và sân bay để cắt đứt đường tiếp cận của Mig tới các phi đội ném bom. Điều này không thành công; cả radar của F-4 lẫn EC-121 không thể phát hiện được Mig bay thấp, và dẫn đường Bắc Việt đơn giản chỉ cần dẫn Mig bay vòng qua F-4 để tới đội hình ném bom. Hơn nữa, F-4 tới sớm nên sớm cạn dầu trong khi phi đội ném bom đến cuối vẫn còn đang ném bom, và quỹ đạo bay khiến F-4 phải phơi mình trước cao xạ và SAM trong một thời gian dài.

Thật không may, trong hai ngày cuối cùng của tháng 4, Mig-21 quay lại cuộc chiến và đã thể hiện ưu thế trước F-105. Vào ngày 29/4, phi đội Tia chớp gồm 4 chiếc F-105 đang trấn áp cao xạ ở một mục tiêu gần Hà Nội. Thời tiết tốt - mây rải rác với đáy mây khoảng 16.000 feet và đỉnh mây khoảng 20.000 feet. Tầm nhìn tốt (khoảng 15 dặm) . Sau khi ném bom mục tiêu, Số 1 và Số 2 tách ra tấn công 2 Mig-17 trong khi số 3 và số 4 rời khu vực. Số 3 và số 4 đang bay ra ở độ cao 18.000 feet và tốc độ 500 knots khi họ thấy một máy bay màu bạc không mang vũ khí chưa xác định được danh tính bay ra khỏi những đám mây khoảng 2 dặm phía sau họ, hơi lệch về bên trái. Chiếc máy bay này ở cùng độ cao và tiến gần rất nhanh. F-105 bắt đầu ngoặt trái vào chiếc máy bay này và vứt bỏ thùng dầu phụ. Khi lại gần, họ nhận ra đấy là một chiếc Mig-21; họ tiếp tục rẽ trái, lao xuống thấp để tăng tốc khi Mig-21 ngoặt vào sau đuôi họ.

Chiếc Mig lại gần, và số 4 cảm nhận được một cú đấm khi các viên đạn của Mig bắn trúng. Chiếc Mig bay trượt lên phía trước, và 2 chiếc F-105 nhìn vô vọng khi chiếc Mig- 21 bay lên cao, lấy lại vị trí ở khoảng 1dặm phía sau khi họ vẫn đang tiếp tục lượn vòng xuống thấp. Khi lao qua độ cao 10.000 feet, số 4 thấy chiếc Mig tiến lại gần lần nữa, rồi thấy cả bụng của chiếc Mig khi nó kéo lên bắn đón đầu. Ngay khi đó số 3 kêu đã bị trúng đạn, và lập tức phải giảm tốc độ. Thấy lửa và khói bay ra từ thân sau, số 4 kêu phi công số 3 bỏ máy bay. Số 3 vẫn tiếp tục lao xuống, rồi ngay sau đó bùng lên thành đám cháy từ cánh trái. Số 4 theo sau số 3 và vẫn tiếp tục quan sát Mig, nhưng chiếc Mig (chắc đã hết đạn) không tấn công thêm lần nữa. Ở khoảng 1000 feet, phi công số 3 nhảy dù. Số 4 thấy 2 vật thể đen bung ra từ máy bay và thấy F-l05 đârn xuống đất. Anh ta ở lại trên khu vực 2 phút, rồi khi không thấy Mig đâu, và băn khoăn về hư hỏng của chính máy bay mình, rồi rút đi.

Kết quả kiểm tra trận đánh thật gây thất vọng. Dẫn đường Bắc Việt đã đưa Mig-21 tới một vị trí tuyệt vời và Mig- 21 đã có thể đuổi đánh 2 F-105 sau khi chúng đã ném hết bom. Cái thực sự làm mất yên tâm là khác với các phi công Mig-21 trước kia, phi công Mig này đã trình diễn một khả năng đáng kể trong việc sử dụng tốc độ và ưu thế cơ động trước 2 F-105 khi thúc ép tấn công. Đó là một điềm xấu, nhưng may mắn chỉ có một F- 105 bị hạ.

Ngày tiếp theo, Mig-21 lại đánh tiếp. Tomahawk, một phi đội 4 chiếc F- 105, đang bay chống SAM hỗ trợ cho một đợt đánh phá vào ga Hà Nội. Tomahawk là phi đội đầu tiên ở khu vực khi họ nhận được cảnh báo có Mig-21. Vài phút sau, số 1 quan sát thấy số 3, một F-105F với tổ bay 2 người, đang cháy. Máy bay bùng cháy toàn bộ sau đó, tổ bay mất điều khiển. Số 1 và số 2 thấy 2 dù và nghe tiếng máy phát tín hiệu báo vị trí phi công nhảy dù, họ liền bay vòng quanh hai chiếc dù đang rơi xuống.

Phi công Mỹ bị bắt.

Lúc đấy, số 1 và số 2 nhận ra số 4 không bay cùng với họ. Không ai thấy số 4 bị trúng đạn hay nghe thấy radio. Họ cố gắng liên lạc với anh ta nhưng không có trả lời. Số 1 báo cáo về tổ bay bị bắn rơi, đồng thời nói thêm với đội tìm kiếm cứu hộ số 4 cũng có thể đã bị bắn hạ. Phân tích quân báo sau đó xác nhận cả hai chiếc F-105 đều là nạn nhân của cùng một chiếc Mig. Carbine là một trong các phi đội F-105 của lực lượng đánh phá, và sau khi trận đánh bị huỷ bỏ, 4 F-105 thiết lập bảo vệ tầng cao ở 16.000 feet trên đầu tổ bay, trong khi phi đội bốn chiếc F-105 khác bảo vệ ở tầng thấp. Khi phi đội bảo vệ tầng thấp thông báo phải rời đi để tiếp nhiên liệu, số 1 và số 2 của phi đội Carbine hạ thấp để bảo vệ tầng thấp, trong khi số 3 và 4 vẫn ở lại trên cao.

Trong khi đang ở trong quỹ đạo bay, số 4 "cảm nhận được cú xóc và một tiếng sấm" và ngay lập tức gọi số 3 ngoặt trái vì "có Mig”. Khi số 3 ngoặt trái và lao xuống, anh ta thấy 1 Mig-21 trượt ra bên trên cánh trái. Anh ngoặt lại vào chiếc Mig và khi đó thấy chiếc Mig-21 thứ 2 đang tiếp cận số 4. Cả hai F- 105 bật tăng lực và bổ nhào an toàn vào các đám mây vài ngàn feet bên dưới. Trên đường bay ra, số 3 liên tục hỏi số 4 nhiều lần có "nhìn thấy anh ta không". Mỗi lần số 4 lại khẳng định "có thấy". Sau khoảng 10 giây sau một lần hỏi như vậy, số 3 quay lại và thấy một quả cầu lửa, đó là số 4. Số 1 và số 2 gọi số 3 và báo họ thấy số 4 đang lao xuống và có một dù với một người đang vẫy tay.

Phi công Mỹ đánh giá về Mig-17 và Mig-21

Mig-21 cơ động tốt hơn so với máy bay Mỹ ở tầm cao. Tuy nhiên, khả năng vòng lượn còn tuỳ, phụ thuộc vào các yếu tố khác (như cao độ, thiết kế khí động học và các hệ thống điều khiển của máy bay). Ở cao độ cho đến 15.000 feets hạn chế khí động học khiến Mig-21 chỉ cơ động như F-4 và F-8. Nhưng ở bất cứ cao độ và tốc độ nào, Mig-21 vẫn bỏ xa F-105 về khả năng cơ động. Trong chiến dịch Sấm Rền, có 2 sự khác biệt về tính năng máy bay. Mig-17 kém hơn nhiều so với bất cứ máy bay nào của Mỹ và thực tế thiệt hại thể hiện điều này. Cho dù có dẫn đường tốt và chủ yếu tiếp cận với máy bay ném bom, nhiều Mig-17 đã bị hạ, trong khi ngược lại chỉ bắn rơi 23 máy bay Mỹ.

Nhưng, Mig-21 rõ ràng ưu việt hơn F-105: chúng bắn rơi 15 F-105 trong khi F-105 thực sự chỉ bắn rơi có mỗi một Mig-21.

Cả Mig-21 và Mig-17 đều có vấn đề về điều khiển. Mig-17 thiếu khả năng điều khiển ở tốc độ trên 400 knots và 3.5 G và Mig-21 khó cơ động ở tốc độ trên 510 knots và 210 knots, điều này đem lại thuận lợi nào đó với phi công Mỹ.

Tháng 5/1967, chiến tranh tiếp tục leo thang. Thêm nhiều mục tiêu được giới chính trị thông qua cho chiến dịch Route Package VI. Thời tiết xấu trên bầu trời mục tiêu và số lượng đánh phá gia tăng khiến Việt Nam phải di chuyển một số pháo cao xạ và SA 2 về khu vực Hà Nội.

Một bức tranh về phi vụ của F-4c Phantom II trên bầu trời Việt trì năm 1967.

Sự tăng cường không thủ khiến có những thay đổi chiến thuật. F-4C trước có nhiệm vụ đánh bom – phòng vệ (mang bom và nếu Mig tấn công sẽ vứt bom để đánh trả nay chuyển hẳn sang chống Mig - chỉ mang mỗi tên lửa đối không và không mang bom. Số lượng phi đội chống Mig hộ tống đoàn bay đánh phá tăng lên tới 8. Thêm vào đó, một vài phi đội F-105 được chuẩn bị như bay bay tiêm kích, mang Aim-9b và không mang bom, hy vọng sẽ làm Mig bất ngờ.

Mig-21 với F-105

4 F-105 bị mất vào Mig-21 mà không bắn lại được phát nào đã chứng tỏ một điều vốn đã rõ từ trước - F-105 hoàn toàn không tương xứng với các loại Mig thế hệ mới. So sánh về tính năng của F-105 với Mig-21 hoàn toàn tương phản với so sánh F- 105 với Mig-17. Cho dù F-105 không thể dùng cơ động nhào lượn để bay thoát khỏi Mig-17 và Mig-21 , nhưng nó có ưu thế tăng tốc nhanh và tốc độ tối đa lớn so với Mig-17, cho phép phi công tuỳ ý xông vào công kích hoặc rút khỏi đánh quần. Mig-17 chỉ có thể sử dụng một chiến thuật hạn chế là cơ động gấp.

Mặt khác, trong khi F-l05 có ưu thế hơn về tốc độ so với Mig-21 - 730 knots so với 595 knots - không may là dẫn đường mặt đất Bắc Việt ngày càng tiến bộ, biết đưa Mig-21 vào các vị trí phía sau và cao hơn F-105, đem lại cho Mig-21 ưu thế đáng kể về tốc độ vào thời điểm bắt đầu công kích. Thêm vào đó, Mig-21 có khả năng tăng tốc tốt hơn, và tính năng cơ động cao cho phép nó vừa tấn công tốt lại vừa dễ dàng phản đòn F-105.

Tên lửa của Mig-21 cũng đem lại nhiều khả năng hơn, nhất là khi F-105 chỉ kiếm cách rút lui bằng tăng tốc bỏ chạy. Chiến thuật tăng tốc để tăng giãn cách rnà F-105 sử dụng hiệu quả với Mig-17 nay không được khuyến khích nữa, đơn giản là việc tăng giãn cách bằng cách tăng lực động cơ trong khi bay thẳng về phía trước chỉ giúp cho tên lửa Atoll (tên của tên lửa dùng cho Mig-21) đỡ phải cơ động.

Chiến thuật phòng ngự được đề nghị bây giờ lại là ngoặt gấp vào bên tấn công rồi lao xuống để tăng tốc bay thoát. Nếu Mig-21 tiếp tục đuổi theo, F- 105 lặp lại thao lượn đó.

Một chiến thuật khác là lao xuống xoáy trôn ốc dùng để giữ F- 105 bên ngoài khu vực bắn hiệu quả của Atoll; nhưng không hay lắm là nó có thể làm F-105 cuối cùng bị mất độ cao vào phải cải bằng. Nếu không kịp lấy lại tốc độ, Mig sẽ đuổi kịp.

Nếu Mig-21 đã ở gần, F-105 có cơ hội cuối cùng; vốn được sử dụng khá thành công trong quá khứ. F-105 sẽ ngoặt cực gấp vào bên tấn công, rồi tiếp tục vòng và lật ngửa, như là đang chuẩn bị lao xuống; tại thời điểm này, phi công sẽ trả hết cần ga rồi bung cánh cản cho đến khi lật xong. Nếu làm tốt, động tác cơ động này sẽ giúp giảm 5.000 đến 8.000 feets, và giảm tốc độ đột ngột về 200 knots, khiến cho Mig bay trượt lên trước và ở trên cao. Từ vị trí này, F-105 hy vọng có thể lao xuống và bay thoát.

Một bức tranh về trận đối đấu giữa F-105 và MiG-21.

Nếu Mig-21 bắn trượt lần đầu, tính năng tốc độ và các tính năng chung khác cho phép nó tăng tốc, giãn cách, kéo cao với lực tải trọng lớn (high G turn) mà F-105 không thể theo được, rồi tấn công trở lại. Nếu F-105 ở vị trí tốt sau Mig-21, Mig lao xuống và vòng ngoặt gấp - đây là chiến thuật phòng ngự tốt nhất chống lại can non và tên lửa của F-105 - sau đó lại kéo lên vào phía sau F - Kết quả là, trong một trường hợp tương tự, một phi công F-105 có thể chọn chạy khỏi Mig-21 vào lúc mà anh ta có thể bắn hạ một Mig-17.

Thống kê cho một cái nhìn hoàn toàn khác. Trong khi ngày càng nhiều tiếp chiến giữa F-105 và Mig-21, rất hiếm khi F-105 có thể bắn vào một chiếc Mig-21; 90% nỗ lực bắn là vào Mig-17.

GIẢI CỨU

Tôi nhìn thấy tên lửa và kêu lên "tách ra mau”. Tôi lao sang trái, Herb lao sang phải. Chỉ còn lại Butch ở ngay chính giữa sau một thời gian làm việc với máy bay phản lực thì thính giác bắt đầu có dấu hiệu giảm sút và Butch gặp phải vấn đề này. Thính giác của tôi đã kém nhưng do anh ta đã từng làm sĩ quan phụ trách máy phóng và phải chịu nhiều tiếng ồn hơn bất kỳ người nào nên vấn đề của anh rất nặng. Bạn phải đứng ngay cạnh anh ta và thét lên thì anh ta mới nghe được bạn nói gì. Khi tôi vòng lại thì nhìn thấy một quả tên lửa lao ngay vào đuôi của anh ta. Máy bay của anh ta biến mất trong một đám lửa màu da cam lớn. "Sau đó một chiếc dù được bung ra khỏi đám lửa đó. "Thật không thể nào thế được” Tôi nói.

F-105 tránh SAM.

"Cấp cứu? Cấp cứu. Chúng tôi có một người bị bắn rơi".

Tôi bay vòng vòng và nhả đạn vào các mục tiêu phía dưới cho đến khi Butch tiếp đất. Khi tôi quay góc bay thì tôi cảm thấy có cái gì đang đập vào máy bay của mình. Sau này tôi mới phát hiện 16 lỗ đạn ở sườn máy bay. Tôi điện đàm cho Herb: "Tôi đã bị trúng vài phát đạn. Tôi thoát ra đây”. Tôi tăng tốc và hướng ra biển "Nếu như động cơ ngừng hoạt động thì mình sẽ cho má ybay chạy theo quán tính". Khi tôi ra đến biển thì mới biết động cơ không bị hỏng nhưng nhiên liệu thì hầu như sắp hết. Tôi gọi về trung tâm và yêu cầu có máy bay tiếp nhiên liệu.

Một chiếc máy bay tiếp nhiên liệu trả lời: "Tôi đang bay về phía nam nhưng tôi cũng đang trong tình trạng thiếu nhiên liệu khẩn cấp".

Tôi hỏi: "Nhắc lại lần nữa xem nào?"

Viên phi công lái máy bay tiếp nhiên liệu trả lời: "Tôi không còn đủ nhiên liệu nữa".

"Chúa ơi" tôi chồm người lên và bắt đầu gửi thông báo tình trạng khẩn cấp đi mọi nơi: "Tôi cần một ít nhiên liệu tôi không thể bay được nữa".

Red Crown là một tàu khu trục cùng tác chiến với chúng tôi, trả lời: "Có một chiếc máy bay tiếp nhiên liệu đang tiến về phía bạn đó."

Tôi nhìn lên và nhìn thấy chiếc máy bay đó cách 15.000 feet đang bay ở chiều đối diện. Tôi không đủ nhiên liệu để lao đến chỗ chiếc máy bay đó.

Tôi gọi về cho tàu Oriskany và thông báo: "Tôi đang rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu khẩn cấp và không có đủ thời gian để thực hiện bất kỳ động tác chuyển hướng nào cả. Tôi đang cho máy chạy không”. Một viên phi công ở phía trước tôi đã bị mất đuôi và trung tâm khuyên anh ta tắt hết mọi động cơ khi hạ cánh để đề phòng cháy nổ. Anh ta chắn đường không để tôi hạ cánh trước. Viên sĩ quan kiểm soát không lưu mà tôi đã gọi thông báo và tôi kêu lên: "Không thể nào? Tình trạng khẩn cấp luôn như thế sao?".

Tôi nói: "ôi chúa ơi, tôi chưa bao giờ gặp điều này? Tôi lấy lại trạng thái cân bằng và giữ nguyên cần lái để cho máy bay tiếp tục bay. Đồng hồ báo nhiên liệu đã không còn dấu hiệu của chút nhiên liệu nào. Tôi cảm thấy quần của tôi đã ướt gần hết. Tôi không thể tin được khi tôi cảm thấy bị chấn động mạnh về phía trước khi chiếc máy bay bắt vào một dây cáp. Chiếc dây cáp toé lửa khi chiếc máy bay chạy ken két trên mặt boong tàu và một phi đội lao ra dập tắt đám lửa nhỏ đó ngay.

Hai đầu gối tôi rung lên bần bật, không thể kiểm soát được Tôi bước ra buồng lái và thông báo: "Các bạn hãy quên Verich Butch đi. Ông ấy bị bắn rơi rồi".

Một thành viên trong phi đội đang dập tắt đám lửa đó nói với tôi rằng: "Đô đốc muốn gặp anh tại phòng chiến tranh càng nhanh càng tốt. Viên đô đốc chỉ huy nhóm tàu hàng không mẫu hạm đang sử dụng tàu Oriskany làm trung tâm chỉ huy. Tôi bước vào phòng chiến tranh và những người ở trong phòng yêu cầu tôi chỉ chỗ mà Butch bị bắn rơi trên bản đồ. Chẳng có viên phi công nào được cứu thoát tại một vị trí nằm sâu trong đất liền như vậy vì Butch rơi cách Hà Nội 30 dặm về phía Nam. Có 2 đại uý là thành viên của ban đô đốc chỉ huy cho rằng tổ chức việc giải cứu Butch là một việc làm quá nguy hiểm. Sẽ có nhiều máy bay nữa sẽ bị thiệt hại trong việc giải cứu này Trời thì đang tối dần và chẳng thể nào làm được bất cứ điều gì cho đến tận sáng mai. Vào lúc đó thì có thể Butch đã rơi vào tay Bắc Việt nếu như anh ta không chết.

Burt Shepherd, chỉ huy bay có mặt ở đó nói: "Không được chúng ta phải cố gắng đưa anh ấy ra khỏi đó. Chiến trận vừa mới xảy ra. Chúng ta phải cho những phi công khác biết rằng chúng ta sẵn sàng chấp nhận nguy hiểm để cứu họ trong trường hợp họ bị bắn rơi. Nếu chúng ta không thực hiện việc này thì chúng ta phải trả giá cho kỉ luật của chúng ta trong thời gian dài.

Hai viên đại uý kia phản đối: "Không được, điều này không đáng phải liều lĩnh".

Đô đốc chỉ huy để cho ba người tranh luận với nhau. Tôi im lặng ngồi đó, vừa run rẩy vừa nghe họ tranh luận. Miệng tôi khô khốc. Tôi chỉ muốn trở về phòng để chợp mắt cho đỡ mệt. Chợt đô đốc nói: "Cag này, (tên của Burt mà chúng tôi gọi theo cách của hải quân) tôi ủng hộ ý kiến của anh. Chúng ta sẽ cứu anh ấy khi trời vừa sáng”.

Dân quân và bộ đội Bắc Việt bật đèn pin soi lên những cành cây. Họ bắn súng lung tung để gây cho Butch hoang mang khiến anh phải chạy ra khỏi chỗ ẩn nấp. Anh ta cảm thấy mình đã hết hi vọng được cứu thoát nhưng vẫn cố gắng giữ khoảng cách giữa anh và những kẻ truy đuổi mình càng xa càng tốt.

Butch kể lại: "Nếu tôi là một trong những người lính ở ngoài kia thì viên sĩ quan chỉ huy yêu cầu tôi truy tìm viên phi công Mỹ cả đêm thì tôi sẽ rất tức giận và châm lửa đốt một điếu thuốc. Tôi dự đoán điều mà họ sẽ làm sau đó và quyết định hành động”.

Butch rút ra một chiếc com pa để định hướng. Hôm trước anh đã thay túi cứu thương nhưng giờ thì anh phát hiện là anh đã quên không có bản đồ. Đây là chuyến bay đầu tiên mà anh thực hiện không có bản đồ cứu nạn. Anh ta bắt đầu di chuyển. Khi đi được vài bước thì anh nhận ra là mình đã phạm sai lầm. Anh chẳng nhìn thấy cái gì trong bóng tối và thường hay mất thăng bằng. Anh không thể tìm đường trở lại nơi ẩn náu ban nãy. Anh tìm được một chỗ khác, không được như chỗ cũ nhưng vẫn tạm được, và cố gắng chìm vào giấc ngủ.

"Sáng hôm sau tôi cảm thấy hơi ấm của thung lũng bắt đầu trỗi dậy. Tôi ngửi thấy mùi phân bón trong không khí. Tôi biết có vài khu ruộng nằm ngay sát đó. Và cuộc truy tìm tôi lại bắt đầu từ rất sớm. Có nhiều tiếng động và nhiều cuộc trao đổi về cuộc truy lùng bắt tôi. Có nhiều người tham gia vào cuộc truy tìm này. Đúng lúc đó có một chiếc máy bay bay vụt qua. Tôi bật máy radio và nói "Đây là Green - One! Có nghe rõ không?"

"Marvin Reynold đây. Old Salt - One đây. Butch đó hả.

Tôi trả lời "Chào Marv. Ở xung quanh đây có nhiều địch lắm". Súng phòng không bắt đầu nhả đạn vào Marvin. Anh ta nói: "Butch này, anh cứ ngồi đó nhé chúng tôi sẽ quay lại ngay”. "Phải mất một giờ sau họ mới quay trở lại. Thời gian đó kéo dài như một năm. Đầu tiên vài chiếc A-4 lao về phía trận địa pháo phòng không để trút bom. Sau đó một phi đội máy bay trực thăng xuất hiện, bay ngay trên đầu của tôi để xác định vị trí chính xác nơi tôi đang ẩn nấp. Tôi cố gắng chỉ dẫn họ. Một viên phi công nói: "Ok tôi đã thấy anh rồi nhưng để tôi lượn thêm một vòng nữa. Chúc anh may mắn.

"Thế là tôi phải đợi thêm một lúc nữa. Sau đó tôi nhìn thấy một chiếc máy bay trực thăng đang bay đến từ đằng xa. Tôi gọi điện đài cho anh ta để chỉ dẫn phương hướng. Sau khi anh ta lượn thêm một vài vòng, tôi nói: "Anh đang bay về phía tôi rồi và tôi sẽ đốt pháo sáng để đánh dấu vị trí. Tôi lấy ra 2 quả pháo sáng và đốt một quả. Nhưng lúc đó chiếc trực thăng phải lượn một vòng để tránh không đâm vào quả đồi nên không nhìn thấy quả pháo sáng đó. Tôi chỉ cho máy bay quay lại và đốt quả thứ hai. Lần này thì viên phi công đã nhìn thấy. Tôi có thể nhìn thấy viên phi công và người phụ lái ở trong buồng lái"

"Phía Bắc Việt đang nhả đạn rất dữ đội. Chiếc trực thăng cũng bắn trả. Lúc đó tôi tưởng như cả thế giới đang đến ngày tận thế. Đạn bay vù vù xung quanh tôi. Tôi nhìn thấy một lỗ hổng ở một cái cây và tôi lao đến đó và vẫy tay ra hiệu cho chiếc trực thăng. Chiếc trực thăng lượn trên đầu tôi và thả xuống một chiếc thang dây làm bằng dây cáp nhỏ. Chiếc thang đó thả cách tôi 10 feet. Tôi trượt xuống một triền đá để túm lấy chiếc thang. Khi tôi vừa chạm tay vào chiếc thang dây thì chiếc trực thăng lại di chuyển và làm tuột chiếc thang dây khỏi tay tôi. Tôi lại đuổi theo để túm lấy chiếc thang - và lại trượt. Tôi túm hụt chiếc thang đến 3 lần. Tôi thấy tuyệt vọng."

"Cuối cùng thì tôi nắm được chiếc thang. Lần này tôi ôm cả hai tay xung quanh chiếc thang và phi công bắt đầu kéo tôi lên. Lúc đang được kéo lên, tôi rất lo sợ bị bắn trúng vì cả lưng của tôi phơi trơn ra để hứng đạn. Khi tôi được kéo lên máy bay tôi ôm chầm lấy viên phi công đã kéo tôi lên: "Chúa ơi? Rất vui gặp lại các cậu?”

Anh ta nói: "Mọi chuyện đã ổn rồi. Đưa tôi khẩu súng". Anh ta chỉ cây M-60 nằm trên giá ba chạc. Khẩu súng của anh ta bị tụt đạn. Hai thành viên của chiếc trực thăng tiếp tục bắn trả với dân quân và bộ đội của Bắc Việt.

"Tôi chợt phát hiện ra chúng tôi đang bay về phía một khu vực pháo phòng không. Tôi lao vào buồng lái và kêu lên: "Không được bay về phía đó. Chúng ta sẽ bị bắn rơi". Viên phi công nhìn tôi và giật mình. Tôi kêu to: "Sang phải, sang phải". Viên phi công đã giật mạnh máy bay sang phải và chuyển hướng bay.

"Chiếc trực thăng dính nhiều phát đạn. Sau này viên phi công, trung uý Neil Anderson, tâm sự với tôi rằng anh ta quyết định chỉ ném thang dây xuống thêm một lần nữa và nếu như tôi không túm được thì anh ta sẽ bỏ tôi lại. Anh ta biết rằng anh ta có nguy cơ bị bắn rơi rất cao. Anh ta được tặng thưởng huân chương của hải quân, huân chương cao thứ hai của nước Mỹ, vì đã thực hiện thành công cuộc giải cứu. Tôi là người bị bắn rơi ở sâu trong nội địa Bắc Việt và là người đầu tiên được cứu sống sau khi đã ở cả đêm trong nội địa.

Không phải ai cũng may mắn như Butch Verich

Các hãng thông tấn rất hài lòng khi đăng tải một câu chuyện anh hùng thật sự theo đúng nghĩa của nó. Việc cứu thoát Butch Verich được đăng tải với đầy đủ chi tiết trên tất cả các tờ báo ở Mỹ, trên vô tuyến truyền hình và trên tờ New York Times. Một số phi công còn có lòng can đảm và nghị lực lớn hơn. Cal Swanson đã ghi âm buổi phỏng vấn của Verich và truyền khắp tàu Oriskany và ai cũng háo hức lắng nghe. Trong cuốn băng đó phát đi một lời thông báo đặc biệt từ phi đội 162 rằng giờ đây phi đội đang sở hữu hai phi công Butch Verich và Rick Adams - bị bắn rơi hai lần trên bầu trời Bắc Việt và được cứu thoát, một kỷ lục trong chiến tranh.

Nhưng Swanson, người luôn ủng hộ Butch trước công chúng, lại bộc lộ những suy nghĩ khác về việc Butch bị bắn rơi trong những cuộc trao đổi riêng tư. Anh viết thư cho Nell và nói rằng anh nghi ngờ việc Butch bị bắn rơi là do lỗi của anh ta. Khi nói chuyện với Butch, Swanson tin rằng Butch đã quay đầu máy bay và cố gắng tăng tốc độ để chạy thoát khỏi quả tên lửa chứ không thực hiện động tác nhào lộn lao thẳng về phía quả tên lửa. Đó là phản ứng dễ hiểu của một phi công không có kinh nghiệp trận mạc nhưng Butch là một cựu binh vì đây là chiến dịch không kích thứ hai của anh ta. Đã bao nhiêu lần mà họ đã luyện tập phương thức tốt nhất để tránh tên lửa rồi. Đối với Swanson thì việc Butch đã làm mất hai chiếc máy bay có nghĩa là mất vài triệu đô la là do sai lầm của Butch không thực hiện đúng những điều mà anh cần phải thực hiện theo đúng quy định. Những phi công khác trong phi đội cũng tin rằng Verich Butch đã phạm sai lầm trong chiến đấu.

Dick Wyman là một ngoại lệ so với những người khác. Trong trường hợp này, anh tín rằng việc Butch bị bắn rơi là việc không thể tránh khỏi. Wyman nói: "Butch không sợ hãi, anh ấy rất can đảm. Anh ấy thể hiện rất tuyệt trên mặt biển. Tôi đã bảo với mọi người khi tôi trở về rằng Butch đã không bỏ chạy, có thể anh ấy đã không nghe thấy tôi cảnh báo rằng đang có tên lửa đuổi bám đuôi anh ấy. Nhưng tôi nghĩ Swanson đã hiểu sai về Butch và nghĩ đó là sai lầm do Butch tự gây ra.

Khi Rick Adams bay cùng với Butch bị bắn rơi lần thứ hai và được cứu thoát, thì hải quân quyết định hai lần là quá đủ để yêu cầu phi công đó tiếp tục thực hiện nhiệm vụ và Rick Adams bị chuyển ra khỏi khu vực chiến đấu. Lần này, sau đúng một năm, khi có nhiềụ phi công bị thiệt mạng hoặc bị bắt và hải quân đang rơi vào tình trạng thiếu phi công thì chẳng thấy có ai yêu cầu Butch nên từ bỏ các chuyến bay không kích. Butch và Swanson đã nói chuyện với nhau về điều đó nhưng không đạt được sự thống nhất nào.

Butch muốn nghỉ vài ngày ở Australia trước khi quyết định sẽ làm gì. Anh rất nóng lòng muốn gặp vợ sắp cưới Cô ấy là người Australia, là thư ký của hãng hàng không Qantas. Swanson và Bellinger đã gặp cô lần đầu tiên ở một nhà hàng khi tàu Oriskany cập cảng Hồng Kông. Butch kể lại: "Khi Belly nhìn thấy tôi, anh ấy thông báo có một cô đang rất muốn gặp tôi. Tôi nói: Làm sao mà tin được lời anh nói được, thế cô ta là ai?". Sau đó tôi mời cô ta ra ngoài ăn tối. Cô ấy trẻ hơn tôi.Cô ấy có dáng vẻ quý phái và tôi đối xử với cô ấy rất dịu dàng. Tôi nghĩ cô ấy thích điều đó.

Sau khi Butch trở về từ Australia, Cal Swanson nói: "Giờ thì cậu có hai sự lựa chọn. Một là cậu có thể trở về Mỹ. Hai là cậu có thể ở lại đây với chúng tôi".

Butch nói: "Tớ nghĩ nếu như tớ ở lại thì điều đó có lợi cho kỷ luật của các sĩ quan cao cấp. Tớ đã được cứu thoát hai lần. Điều đó có nghĩa là mọi việc đều có thể xảy ra. Và tớ thấy mình cần phải tận tâm phục vụ hải quân. Tớ không muốn chuyển ra khỏi đây”. Do đó tôi bảo với mọi người tôi sẽ ở lại. Viên chỉ huy bay nói "Butch này nếu cảm thấy quá căng thẳng thì đừng có cố nhé".

Cả phi đội đã thống nhất với nhau là không nên gây sức ép với Butch sau khi anh ta trở lại và bộc lộ ý nghĩ rằng nhẽ ra anh ta không được phép ở lại Yankee Station. Một lính Mỹ chiến đấu ở miền Nam Việt Nam có thể chiến đấu trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng mà không bị bắn trúng. Đó là bản chất của cuộc chiến trên mặt đất. Hầu hết các vụ thương vong của lính Mỹ đều do các cuộc phục kích chỉ kéo dài trong vài phút. Nhưng phi công mỗi lần bay vào bầu trời Bắc Việt biết rằng lực lượng phòng không dưới mặt đất đều nhắm vào anh ta và cho dù bị bắn trúng hay anh vượt thoát khỏi luồng đạn thì anh ta đều nhìn thấy được kẻ thù của mình. Máy bay phản lực là một khối máy móc mỏng manh. Chỉ cần một viên đạn súng trường do bất kỳ một đứa trẻ nào bắn có thể kéo phi công xuống đất. Sau hai lần bị bắn rơi thì mọi người đều nghĩ họ sẽ mất cảm giác nhưng với Butch thì điều đó không xảy ra.

LSO

Sĩ quan LSO (sĩ quan phụ trách ra dấu hiệu hạ cánh cho các phi công) đã thay đổi kể từ chiến tranh thế giới lần thứ hai hoặc từ chiến tranh Triều Tiên. Khi đó LSO đứng trên boong tàu hàng không mẫu hạm, dùng hai lá cờ hiệu hoặc hai chiếc phát quang trông giống như chiếc mái chèo để vẫy máy bay. Người ta gọi một sĩ quan LSO giỏi với cái tên đầy tôn trọng là "mái chèo" nhưng thứ duy nhất mà viên sĩ quan này giữ là một chiếc nút bấm điều khiển toàn bộ hệ thống đèn và một ống radio đeo đầu để liên lạc. Một hộp thấu kính, có 6 tia sáng xanh hướng thẳng về phía chân trời ở mỗi phía, được đặt ở rìa boong tàu về phía cảng. Chiếc hộp thấu kính đó được đặt ở đó đóng vai trò như một chiếc cửa sổ để phi công quan sát khi họ từ đất liền trở về tàu. Nếu phi công thực hiện góc lượn chính xác thì một ánh sáng vàng - da cam trong các cửa sổ đó sẽ nằm giữa với 12 luồng ánh sáng màu xanh ở bên ngoài. Nếu anh ta bay quá cao thì ánh sáng vàng sẽ nằm trên những luồng sáng xanh đó; nếu quá thấp thì ánh sáng vàng đó sẽ nằrn dưới những luồng sáng xanh. Phi công gọi ánh  sáng vàng đó là "món thịt dồi" hoặc đơn giản hơn là "quả bóng" và họ buộc phải gọi tên nó lên khi họ nhìn thấy luồng sáng đó. Sĩ quan LSO Sẽ nói lớn để giúp cho phi công nghe rõ những chỉ dẫn để thực hiện góc lượn đúng để đặt đúng "quả bóng" vào giữa các luồng sáng màu xanh. Nếu sĩ quan LSO nhận thấy phi công không thể thực hiện cú hạ cánh an toàn để bắt lấy một trong bốn dây cáp chăng ngang boong tàu thì viên sĩ quan này nhanh chóng bấm ngay vào chiếc nút mà anh đang quản lý tạo ra luồng sáng nhấp nháy thẳng đứng gồm 5 tia sáng màu đỏ di chuyển như những đợt sóng nằm về mỗi bên của chiếc hộp thấu kính, ý muốn nói rằng phi công nên thực hiện lại hướng hạ cánh lên tàu.

"Quả bóng"

Ngay trong điều kiện tốt nhất thì việc hạ cánh lên tàu hàng không mẫu hạm là một việc làm đầy khó khăn. Phi công chỉ có khoảng cách 10 feet để hạ chiếc móc đuôi xuống mặt đường băng thoai thoải ở phía sau của tàu Oriskany. Hạ cánh đêm càng làm cho phi công sợ. Chẳng có viên phi công nào tuyên bố rằng anh ta thích hạ cánh vào ban đêm. Đối với các phi công thì một sĩ quan LSO giỏi vừa là một bác sĩ vừa là một người anh về tinh thần. Chỉ cần lắng nghe chất giọng điềm tĩnh của LSO trong một đêm mưa cũng làm cho các phi công cảm thấy vững tâm. Nhiều sĩ quan LSO đều phải biết tất cả phi công trên tàu, gọi họ bằng tên chứ không phải chức vụ khi họ chuẩn bị hạ cánh.

Charlie Tinker, một sĩ quan LSO một nărn trước, nói: "Tôi có một cách diễn đạt khá chuẩn để thông báo cho phi công khi anh ta gọi tên "quả bóng”. "Góc độ 35 hải lý thấp và anh đang làm tốt đấy”. Hoặc bất kỳ điều gì nảy sinh trong đầu tôi để làm cho phi công cảm thấy thoải mái. Bạn phải giúp cho viên phi công thực hiện thành công bằng mọi cách. Bạn không thể bảo anh ta bay đi đợi khi điều kiện thuận lợi thì hạ cánh vì có thể viên phi công tội nghiệp đó không còn nhiên liệu nữa. Vào những đêm xấu trời, gió mùa thổi ù ù làm biển động mạnh và con tàu chao đảo, sau khi tôi giúp phi công hạ cánh an toàn thì tôi đi tìm bác sĩ của phi đội ngay lập tức. Dạ dày tôi đau quắt và cổ họng thì khô. Bác sĩ luôn kê đơn cho tôi bằng một liều duy nhất và luôn như vậy một chai rượu Brandy nhỏ.

J.P.O’Neil, một người Ai len mập lùn và tóc hung đỏ phi công của phi đội 162, là sĩ quan LSO cao cấp của tàu Oriskany năm 1967 và là thầy giáo của Ron Coalson. John Hellman nói "Vào một đêm con tàu bị bao phủ trong màn mưa dày đặc. Tôi chẳng nhìn thấygì ngoài một màu đen kịt. Tôi gọi: "Này J.P... tôi chẳng nhìn thấy gì cả". J. P trả lời "Cứ tiếp tục đi anh bạn. Anh bạn có hướng tiếp xúc rất tuyệt đó. Tôi nhìn thấy đèn chiếu của anh rồi". Tôi lo lắng: "Nhưng tôi chẳng nhìn thấy gì cả!". Anh ấy nhắc lại: "Tôi đã nói với anh rồi, cứ tiếp tục bay theo góc đó đi". Và khi tôi vượt qua đoạn đường băng thoai thoải trên boong tàu thì nhìn thấy anh trên boong tàu. Sau khi tôi bước ra khỏi buồng lái, tôi chạy ngay đến chỗ J. P. O' Neil ôm chầm lấy anh ta và nói: "Cảm ơn anh, JP. Tôi yêu anh". Anh ấy trả lời: "Rất sẵn lòng”.

Một sĩ quan LSO đang điều khiển hạ cánh.

Đó không phải tất cả sự ngọt ngào trong mối quan hệ giữa sĩ quan LSO và các phi công. Viên sĩ quan đánh giá phi công dựa trên việc họ hạ cánh có tốt không và việc đánh giá này được dán lên tấm bảng tin trong phòng chuẩn bị. Sĩ quan chỉ huy sẽ biết được viên phi công nào đang gặp vấn đề khi hạ cánh lên boong tàu. Các phi công cạnh tranh với nhau về mức độ đánh giá khi họ hạ cánh cũng gay gắt như những thứ khác. Đôi khi họ cãi nhau với sĩ quan LSO và yêu cầu phải chiếu lại cuốn băng quay cảnh họ hạ cánh cho dù điều này giống như tranh cãi với trọng tài bóng rổ mà biết rõ chẳng thể nào thay đổi được kết quả.

Một số phi công chẳng quan tâm nhiều đến việc họ hạ cánh có tốt hay không mà chỉ muốn mình là người đầu tiên hạ cánh thôi. Khi chạm boong tàu thì phi công phải tắt ngay động cơ. Nếu chạm đất với tốc độ tối đa trên một chiếc hàng không mẫu hạm và không bắt được bất kỳ chiếc dây cáp nào bằng chiếc móc ở đuôi thì anh ta sẽ tự đưa mình vào tình huống nguy hiểm và phải bay vụt lên để thực hiện một cú hạ cánh khác. Bắt trượt tất cả những chiếc dây cáp và phải bay vụt lên được gọi là "ngựa lồng”. Dây cáp mục tiêu để móc là dây cáp thứ ba được đánh số ở phía sau vì đó là vị trí an toàn nhất khi chạm xuống đoạn đường băng thoải ở phía sau và bay vượt quá boong tàu. Có vài phi công nổi tiếng với các động tác đặt máy bay của mình vào vị trí để móc vào bất kỳ dây cáp nào mà họ thích.

Thái độ của Dick Wyman làm cho sĩ quan LSO lúng túng. Coalson nói: "Anh ta chẳng bao giờ làm theo những gì mà bạn báo anh ta". Anh ta luôn móc tất cả những dây cáp ở phía trước mặt anh ta và sau đó quay tròn máy bay một cách nhẹ nhàng trước khi tiếp đường băng để hạ móc đuôi xuống. Điều này khá tuyệt nếu như bạn có khả năng và Wyman thì luôn có khả năng đó nhưng việc làm đó rất nguy hiểm. Sĩ quan LSO lo lắng về sự lệch hướng đó đối với những viên phi công không đủ năng lực mà có thể thử ganh đua với gió mạnh và đâm máy bay xuống đoạn đường băng thoai thoải đó. Tôi nghĩ đó là lý do mà chúng tôi, những sĩ quan LSO, không thích thái độ của Dick. JP luôn trách Dick về thái độ đó và Dick cười, đưa ngón tay cái lên (Ringo) và tiếp tục làm theo ý thích của anh ta".

Coalson được chỉ định bay cùng với John Hellman. Hellman là một trung uý sĩ quan chỉ huy, người gốc ở Seattle, Washington, trông giống và có những hành động giống như một ông chủ ngân hàng điềm tĩnh hơn là một phi công chiến đấu. Hellman rất cứng rắn và tự chủ. Anh dẫn dắt Coalson trong chuyến không kích đầu tiên của Coalson ở Bắc Việt đúng vào ngày sinh nhật lần thứ 24 của anh. Và Coalson bị trúng đạn lần đầu tiên ở Thud Ridge (1).

Khói trắng của các quả đạn pháo phủ kín mọi nơi. Có thể nhìn thấy những họng súng đang khạc lửa dữ dội. Từ trên cao nhìn xuống trông những họng súng đó giống những chùm hoa đá kim cương. Khi đeo ống tai nghe, có thể nghe các phi công khác trao đổi với nhau cùng với những âm thanh điện tử của hộp chống SAM cho dù có hơi ồn. Đột nhiên tôi chợt thấy mọi thứ rơi vào một bầu không khí yên lặng đến bất thường. Và tôi cảm thấy sợ hãi đến cùng cực. Cuối cùng tôi phát hiện ra là tôi vô tình làm tuột ống tai nghe. Tôi có nên bỏ cần lái ra và lắp lại ống tai nghe hay không. Hoặc tôi để kệ đó và trở lại tàu ngay? Tôi bấm nút thả bom - tôi không biết là tôi đang ném bom vào đâu - và lao thẳng ra phía bờ biển. Tôi vừa bay vừa thực hiện các động tác lắc sang hai bên, lượn vòng và kéo mạnh cần lái để thực hiện những cú lượn mạnh để thoát ra khỏi trận địa pháo. Tôi nhìn xuống và thấy vài chiếc A-4 đang vượt qua tôi. Tôi tự hỏi tại sao họ lại phải thoát ra nhanh như vậy. Sau đó tôi nhận ra họ cũng đang hoảng loạn vì pháo phòng không của Bắc Việt bắn ác quá. Vì vậy tôi cân bằng máy bay, tăng hết tốc lực và trở về tàu. Khi đó tôi sợ đến mức toát hết mồ hôi. Tôi bị bệnh thận và gầy đến xanh người. Bạn không thể tin được là tôi có cảm giác sợ hãi như thế nào đâu.

"Khói trắng của các quả đạn pháo phủ kín mọi nơi."

Khi John Hellman trở về, anh ấy nói: "Nào anh bạn, vào phòng tôi chứ”. Tôi vẫn chưa thoát khỏi tâm trạng ngạc nhiên và lo sợ. Tôi theo chân anh ấy vào phòng và anh ấy mời tôi một cốc bia lạnh. Đó là lần đâu tiên tôi được mời vào phòng của chỉ huy để uống bia. Đó là một thông điệp của lễ nghi. "Cậu đã bị trúng đạn nhưng cậu đã không chạy trốn vì thế cậu có thể nâng cốc cùng với chúng tôi". Tuy vậy tôi đã chạy trốn nếu xét ở một góc nào đó, bởi vì tôi đã ném bom một cách bừa bãi, không nhằm vào mục tiêu. Hellman bắt đầu nói về việc chúng tôi đã thực hiện và việc tôi đã tiến bộ như thế. Anh ấy nói: "Cậu đã lạc mất tôi". Điều này thì có thật. Tôi đã trở về tàu một mình. Tuy nhiên anh ấy dửng dưng về điều này và tạo điều kiện cho tôi thực hiện các chuyến bay trong tương lai.

Từ những ngày đầu huấn luyện lái máy bay, Coalson muốn trở thành một sĩ quan LSO. Điều này trở thành một thôi thúc rất mãnh liệt trong anh. "Tôi rất thích nhìn những chiếc máy bay cất cánh và hạ cánh và muốn giúp các phi công có được những cú cất cánh, hạ cánh như ý. Đó là một nhiệm vụ quan trọng đối với tôi.Tôi không hợp với các công việc khác". Anh tâm sự. J.P. O'Neil tự thấy mình là một giáo viên nhiệt tình luôn sẵn sàng chia sẽ những gì mà anh ấy biết. Tất cả mọi người đều công nhận ở Neil là một sĩ quan LSO tuyệt vời Anh hiểu được cảm giác của các phi công như thế nào và điều gì cần thiết để giúp họ hạ cánh lên tàu an toàn nhất. O'Neil đưa cho Coalson một chiếc ống tai nghe và một chiếc nút điều khiển để anh luyện tập đón máy bay xuống tàu và ở bên cạnh Coalson để dạy bảo.

Một LSO trên tàu Oriskany.

"Có một đêm tôi đã phạm một sai lầm". – Coalson nói: "Một sĩ quan cao cấp, bạn của tôi, đang chuẩn bị hạ cánh nhưng anh ta đang bay ở độ cao khá lớn. Tôi bảo với anh ta: "Góc quá lớn. Hãy thu hẹp góc lại". Nhưng tôi lại để anh ta hạ cánh ở góc quá lớn và thế là anh ta hạ cánh "bang". Tôi không hiểu tại sao máy bay lại không nổ. O' Neil nhìn chằm chằm vào tôi và nói “Tôi không thể tin là cậu đã làm như vậy?". Đó là lời trách mắng nặng nề nhất mà tôi phải nghe ở trong hải quân. O’ Neil đã đạt được những phẩm chất tốt nhất của một sĩ quan LSO và tôi chưa đuổi kịp được anh ấy. Tôi đưa lại cho O' Neil những dụng cụ của LSO và đứng trân người ra nhìn những người khác đang vội vã lao vào chiếc máy bay vừa đâm xuống boong tàu để đưa bạn tôi ra. Tôi thấy mình đáng trách vì đã không giúp anh ta hạ cánh an toàn".

Cuối cùng thì Ron Coalson cũng trở thành một trong những sĩ quan LSO giỏi nhất của hải quân Hoa Kỳ. Anh nói điều đó là hợp lý đối với một người Ai len mặt đỏ mà.

Ngày 19/7/1967, Coalson đứng trên boong tàu chờ Herb Hunter và Lee Fernandez trở về từ cuộc không kích vào Cổ Chai. Đầu tiên máy bay sẽ bay về phía bên phải của tàu ở độ cao 800 feet và sau đó lượn xuống một góc 30 độ rồi vào đúng vị trí để hạ cánh. Cứ 35 giây là có một chiếc máy bay hạ cánh. Coalson tự hỏi liệu Cal Swanson đang có mặt ở trên đài quan sát không lưu và dùng đồng hồ bấm dây không. Swanson yêu cầu phi đội phải thực hiện chính xác thời gian hạ cánh đó. Nếu bạn hạ cánh sớm trước 5 giây thì anh ta có thể báo cho bạn về điều đó qua hệ thống loa.

Coalson có phần lo lắng Fernandez. Ở một góc độ nào đó thì Coalson và Fernandez giống nhau khá nhiều. Coalson luôn đặt những câu hỏi. Những câu hỏi lớn. Tất cả những điều này có ý nghĩa gì? Tại sao chúng ta lại ở đây? Lee Fernandez cũng đặt câu hỏi về những điều đó nhưng mang tính nội tâm. Câu hỏi của Lee, không giống như của Coalson, nó không liên quan đến vũ trụ. Khi Lee hỏi: “Tại sao chúng ta lại ở đây?" thì anh có ý định hỏi "ở đây” là ở Việt Nam.

Coalson nói: "Lee khá phiền lòng, không phải anh ấy sợ. Nhưng nếu xét về góc độ đạo đức thì khi anh ấy càng suy nghĩ về cuộc chiến này bao nhiêu thì anh ta càng hạ cánh bất cẩn bấy nhiêu. Điều này đã ăn sâu vào tâm trí của anh ấy. Tôi nghĩ anh ấy khá liều mạng khi thực hiện những động tác hạ cánh dễ gây ra tai nạn. Thế nhưng anh ấy vẫn tiếp tục bay”.

Buổi sáng của cuộc không kích vào Cổ Chai đã không diễn ra suôn sẻ. Ngày hôm trước, có hai phi công bị bắn rơi cách Cổ Chai không xa. Một người đã được máy bay cứu thoát còn một người bị bỏ lại dưới mặt đất suốt đêm. Ngay trước khi Herb Hunter và Lee Fernandez được máy phóng đẩy ra khỏi tàu Oriskany, người ta đã tổ chức một nỗ lực để cứu viên phi công còn lại như đã cứu thoát Butch nhưng lần này nỗ lực đó đã thất bại. Trực thăng cứu nạn bị bắn rơi và cả phi hành đoàn bị thiệt mạng. Viên phi công, đối tượng của nỗ lực cứu thoát đó bị bỏ lại trong vùng đất của Bắc Việt và rất có thể bị bắt làm tù binh. Và trong nhiệm vụ giải thoát này một chiếc A-4 bị bắn rơi. Nhiệm vụ giải thoát phi công bất thành đã phủ một màn không khí ảm đạm khắp con tàu. Trong phòng chuẩn bị, người ta ít nghe thấy các cuộc nói chuyện vì các phi công đang lắng nghe các cuộc trao đổi điện đàm của nhóm không kích Herb và Lee.

Mặc dù Lee chưa bao giờ ném bom xuống Cổ Chai nhưng mục tiêu này giữ một ý nghĩa quan trọng đặc biệt. Một năm trước, khi anh đang tham gia khoá huấn luyện F-8 ở Miramar thì Dennison bị bắn rơi trong cuộc không kích của Cal Swanson. Dennison tham gia nhóm không kích trước anh có vài tháng. Lee không biết tính cách của Dennison như thế nào nhưng cái chết của Dennison đã tác động mạnh đến anh và những phi công trẻ đang huấn luyện ở Miramar bởi vì Dennison vừa mới hoàn thành khoá huấn luyện mà đã tham gia không kích ngay. Và những viên phi công trẻ đó nhận ra rằng chính họ sẽ phải đối mặt với Cổ Chai.

Lee Fernandez nhớ rõ những xảy ra vào ngày 19/7/1967. Anh nhớ cảm giác lo lắng khi phi đội vượt qua đường bờ biển của Bắc Việt. Nhưng anh không thể nào nhớ hết những chi tiết của cuộc không kích - lao vào mục tiêu, đạn pháo bủa vây và ném bom. Và anh không chắc anh có ném bom trúng mục tiêu không. Sự sợ hãi bắt đầu xuất hiện khi anh nhìn thấy một lỗ nhỏ trên cánh phải của Herb Hunter. Nó trông không có gì quan trọng và có thể do một viên đạn súng cao xạ nào đó bắn phải. Nhưng Herb đang bị dò nhiên liệu rất nhanh.

Hunter và Fernandez hạ thấp xuống độ cao 7000 feet và bay chậm lại để tiết kiệm nhiên liệu. Lúc đó có một chiếc máy bay bay vượt qua hai người để thông báo cho tàu Oriskany về tình trạng máy bay của Hunter. Lỗ hổng đó trông có vẻ không nguy hiểm gì nhưng 750 pound bom nằm ở cánh phải bị kẹt không thể nào thoát ra được, tạo thêm sức nặng cho máy bay. Khó khăn hỗn hợp này làm cho việc hạ cánh sẽ khó khăn.

Khi Cal Swanson biết được tình trạng hỏng hóc máy bay của Hunter, anh đi thẳng lên trung tâm điều khiển không lưu để trao đổi với Hunter qua điện đàm.

"Super heat - two. Đây là thuyền trưởng. Tôi biết cậu đã bị trúng đạn vào cánh".

"Đúng vậy. Tôi đang bị dò nhiên liệu”.

"Thế còn hệ thống thuỷ lực thì sao?"

"Một hệ thống không hoạt động”.

"Tình trạng nhiên liệu như thế nào?"

"800 pound. Tôi thấy số bom còn trên máy bay làm cho máy bay càng nặng thêm. Anh có nghĩ là tôi có thể mang số bom này trở lại tàu được không?"

Khi họ nói chuyện, Swanson đã tính toán những cách thức giải quyết. Hệ thống thuỷ lực hỏng sẽ không cho phép Herb Hunter tiếp nhiên liệu từ một chiếc máy bay tiếp nhiên liệu. Nhưng bom còn sót lại trên máy bay mới là vấn đề khó khăn, nhưng Herb Hunter là một phi công giỏi.

"Tất nhiên" Cal nói "cậu có thể hạ cánh xuống boong tàu. Nếu cậu không bắt vào được dây cáp thì cậu phải nhảy ra khỏi máy bay đấy”.

Swanson tính toán rằng Herb chỉ cách tàu Oriskany khoảng 15 dặm. Nhưng sự tính toán đó không chính xác. Thực ra Herb cách tàu Oriskany tới 50 dặm. Herb và Fernandez đang lên kế hoạch hạ cánh dựa trên sự tính toán sai lầm. Chiếc tàu mà họ nhìn thấy không phải là Oriskany mà là một tàu hàng không mẫu hạm khác tình cờ đang di chuyển ngay phía sau tàu Oriskany.

"Đó không phải tàu Oriskany”. Herb Hunter đột nhiên thét lớn vào trong radio. "Đó là Bonnic Dick. Tôi có thể hạ cánh xuống đây”.

Cal Swanson rất ngạc nhiên. Anh không biết tàu Bonnic Dick đang di chuyển phía sau tàu Oriskany.

"Tôi phải chuyển sóng để nói chuyện với tàu Bonnic Dick”. Herb nói. "OK” Swanson nói. "Nhìn kỹ vị trí hạ cánh. Nếu không ổn thì bay thẳng đi, đừng có hạ cánh". Swanson không biết rằng đó là lời nhắn cuối cùng cho Herb Hunter.

"Đó là sự trùng hợp kinh khủng”. - Lee Fernandez nói - "Tàu Oriskany đã được cảnh báo và tôi chắc rằng nếu như chúng tôi phải bay đến tàu Oriskany thì Swanson hoặc chỉ huy đài không lưu đã phải báo Herb nhảy ra khỏi máy bay. Nhưng khi chúng tôi biết mình nhầm thì chúng tôi đã bay qua đầu Bonnic Dick. Sĩ quan LSO ở trên tàu này không có nhiều thời gian để đánh giá tình hình. Herb thực hiện một cú tiếp tàu trực tiếp, rất nguy hiểm trong bất kỳ trường hợp nào, và do hệ thống thuỷ lực hỏng nên bánh xe không hạ xuống được nên anh ta phải dùng không khí khẩn cấp để đẩy bánh xe xuống. Nhưng anh ấy phát hiện ra cánh trái của anh không nhấc lên được, vì vậy việc hạ cánh F-8 sẽ gặp rất nhiều khó khăn".

"Tại sao anh ấy lại cố gắng hạ cánh và tại sao sĩ quan LSO lại cho phép anh ta hạ cánh. Tôi không biết lý do tại sao, ngoại trừ quyết định nhảy dù khó thực hiện được. Tôi nghĩ anh ấy đã không còn hi vọng tiếp tục điều khiển máy bay được nữa vì đã hết nhiên liệu nhưng có thể anh ấy nghĩ rằng anh ấy có thể bắt được một chiếc dây cáp nào đó và giữ được máy bay lại. Khi anh ta lao xuống boong tàu, rõ ràng là không thể bắt được một chiếc dây cáp nào. Tôi kêu anh ấy nhảy ra. Ước gì tôi đã kêu anh ta nhảy ra khỏi máy bay sớm hơn. Anh ấy va chạm mạnh, bom bị tung ra, có hai hộp số hạ cánh bị bẹp dúm, số nhiên liệu còn lại bốc cháy trong giây lát.

"Tôi hét lên khi nhìn thấy máy bay của Herb bay trượt boong tàu và lao thẳng xuống nước. Tôi hét lên đến khản giọng và không thể tin rằng chiến tranh có thể làm một việc như vậy đối với một phi công giỏi như Herb Hunter. Trong sự bàng hoàng tôi bay vòng qua để kiểm tra nơi mà Herb Hunter lao xuống. Tôi nhìn thấy chiếc dù đã được mở ra một phần ở dưới nước. Tác động mạnh của cú va chạm đã tác động gây ra cú bật dù. Trực thăng vớt được xác của Herb. Dù gì đi nữa tôi cũng phải trở về tàu Oriskany. Tôi hạ cánh ngay lần tiếp boong tàu đầu tiên. Tôi kể lại vụ đâm của Herb Hunter nhiều lần trong suốt đêm đó".

Bàng hoàng, Cal Swanson đi thẳng vào phòng và viết thư cho Nell. Anh thật sự ân hận vì nhẽ ra anh phải yêu cầu cậu ta phải bung dù ngay.

Cal kết thúc nhận xét bản báo cáo thương vong của Herb. Bản báo cáo này sẽ được chuyển thẳng đến ban chỉ huy hải quân và được chuyển đến Miramar. Vài giờ sau đó, chiếc xe màu đen của Chính phủ thường mang đến sự rùng rợn của tang tóc đến cho các bà vợ của các phi công sẽ tiến thẳng vào cổng của nhà Herb Hunter. Một viên sĩ quan mặc quân phục cắt tóc ngắn bước xuống xe và bấm chuông cửa ra vào. Diane sẽ bước ra mở cửa, khuôn mặt lạnh tanh đến lạ thường cho thấ ychị ấy đã biết được chuyện gì đã xảy ra. Cal quyết định hoãn việc gửi thư báo tin cho Diane. Anh sẽ gửi thư vào ngày mai. Bây giờ anh chỉ uống một thứ gì nữa. Anh mở ngăn kéo an toàn trong phòng và lấy ra một chai rượu Brandy. Anh nhớ rằng hình thức bức thư mà anh thường gửi cho các bà vợ của phi công sẽ đến tay Diane khi đúng lúc cô biết được tin về cái chết của Herb. Chúng tôi biết được tất cả những rủi ro sẽ xảy ra nhưng chúng tôi chấp nhận những rủi ro đó vì chúng tôi cảm nhận được sự tự hào và niềm vui không quân hải quân vượt qua mọi rủi ro sẽ xảy ra". Lời lẽ nghe vô tình làm sao.

Cả phi đội bị chấn động bởi cái chết của Herb và cũng lúng túng, không ai trách Swanson vì việc anh không ra lệnh cho Herb Hunter bung dù. Ai cũng tự băn khoăn tại sao Herb, một phi công xuất sắc, lại thực hiện một hành động liều lĩnh đến như vậy. Anh ta hiểu chiếc F-8 hơn bất kỳ phi công nào. Black Mac có lý thuyết riêng của riêng anh ta mà Dick Wyman và những phi công khác công nhận rằng lý thuyết đó gần đạt đến sự thật nhất.

Black Mac nói: "Trong một cuộc họp vào ngày hôm trước, chỉ huy phi đội đã đặt vấn đề việc chúng ta đang thiệt hại quá nhiều máy bay. Ông ta nói: "Nếu các cậu có khả năng thì hãy mang máy bay trở về tàu”. Và Herb là một phi công giỏi nên anh ta đã cố gắng thể hiện khả năng của mình. Đôi khi sự cố gắng đó lại gây ra tác hại diệt thân".

NỖI SỢ HÃI

Chỉ có những kẻ bất tài mới bị bắn rơi. Đã bao nhiêu lần tôi đã suy nghĩ về điều đó. "Nếu tôi luôn thực hiện những động tác chuẩn xác, tôi sẽ vượt qua mọi cuộc chơi và sống sót”. Khi có viên phi công nào đó bị bắn chết, tôi nghĩ anh ta đã thực hiện những động tác sai và trong nhiều trường hợp thì điều đó là đúng, tất nhiên không phải lúc nào điều đó cũng đúng. Nhưng tôi không bao giờ nghĩ rằng tôi sẽ bị bắn rơi và chết. Chưa một lần nào ý nghĩ đó đi vào suy nghĩ của tôi. Tôi nghĩ người ta không đủ thông minh để bắn rơi tôi. Nếu bạn sống với thực tế là cơ hội của bạn chỉ ra 50/50 khi bạn bị vây trong trận địa của đối phương hay trong khi đối đầu trực tiếp với máy bay địch thì bạn sẽ bị tê liệt mọi giác quan. Và vì thế chỉ có những phi công không có bản lĩnh mới bị bắn rơi.

Tôi phát hiện ra một vài điều về nỗi sợ hãi. Bạn bay qua bãi biển và khi đó bạn cảnh giác cực độ. Mắt bạn căng ra. Miệng bạn khô khốc. Bạn không thể nhổ nước bọt nếu như cuộc sống của bạn phụ thuộc vào tinh thần cảnh giác. Tim bạn đập nhanh giống như lúc bạn chạy 1 dặm trong vòng 4 phút. Bạn sẽ giữ được sự tự chủ nếu như thời tiết tốt. Tôi thường bảo các phi công khác rằng: "Nếu như các bạn sợ hãi và không thể kiểm soát được nỗi sợ đó thì các bạn rất dễ bị bắn rơi". Bởi vì nhưng phi công luôn bị nỗi sợ hãi chi phối thường bay theo đường thẳng, quên không thực hiện những động tác tránh tên lửa, lượn bên trái, lượn bên phải hoặc lộn nhào và họ sẽ bị đạn pháo bắn trúng hoặc nhận ngay một quả tên lửa đúng ngay vào ống phản lực.

Mỗi lần tôi bay ở gần bãi biển của Bắc Việt và lái máy bay trở về tàu, cách khoảng 15 hoặc 20 phút, tôi thường rơi vào tình trạng thất vọng và thấy run người. Sau mỗi lần trở về từ những cuộc không kích tôi thường hút một điếu thuốc. Đó là vi phạm những điều quy định. Nếu như bạn bị dò oxy và châm lửa thì bạn sẽ tự đốt bản thân mình ngay. Tôi thường hút thuốc hiệu Luckes. Bây giờ tôi không hút thuốc - ơn chúa - tôi đã bỏ hoàn toàn rồi. Nhưng trong thời gian đó tôi luôn đặt một chiếc gạt tàn nhỏ vào trong túi tay áo bên phải của bộ đồ. Nhiều lúc tôi cảm thấy lạnh đến run người đến nỗi tôi phải dùng cả hai tay để hút thuốc.

Vô tình, tôi nghĩ tôi đã là ngoại lệ đối với những người bạn đã bị bắn rơi. Họ không phải là những phi công tồi. Tôi có thể tìm ra lý do biện minh cho tai nạn nghề nghiệp dẫn đến cái chết của họ. Nhưng điều cuối cùng tôi muốn làm là đến dự đám ma hoặc đến an ủi người vợ của viên phi công xấu số đó.

Ngày 19/7/1996, Frank Elkins, một phi công lái máy bay A-4, cũng đang suy nghĩ về cây cầu Cổ Chai. Một người bạn của Elkins trên tàu Oriskany thường nói: "Sự can đảm của mình biến mất dần khi bay vào nội địa của Bắc Việt”. Cổ Chai nằm ở phía nam của Hà Nội, nằm sâu trong vùng đất bằng phẳng, đông dân cư và được bố trí một mạng lưới dày đặc gồm pháo cao xạ và tên lửa. Khi Elkins nhìn thấy khu vực này, anh nhận thấy rằng việc bắn phá cây cầu này rất dễ dàng, khả năng sát hại dân thường là rất cao và không có cơ hội trốn thoát nếu như anh bị bắn hạ. Anh rất sợ việc gây ra cảnh chết chóc cho dân thường. Anh tự hỏi liệu chiếc xà lan mà anh mới thả bom xuống gần đây có phải là mục tiêu quân sự chính xác hay đó là một chiếc thuyền của một gia đình đánh cá. Anh viết thư cho vợ là Marilyn rằng: "Anh tự nhủ nhiều lần rằng đó là mục tiêu quân sự nhưng sâu thẳm trong tâm trí anh vẫn cầu mong rằng anh đã đúng”.

Elkins, 27 tuổi, tốt nghiệp hạng ưu khoa Văn của Trường đại học Bắc Carolina và đây là chuyến công tác đầu tiên của anh. Trên đường đến Việt Nam, tàu Oriskany đã dừng tại Hawai. Elkins bay qua Oalu,Trân Châu Cảng và bay xuống bãi biển Waikiki và sau đó bay tới Molokai nơi anh nhìn thấy một trại điều trị của bệnh nhân bị bệnh phong. Trại điều trị này có 3 mặt nhìn ra bãi biển cát trắng và phẳng lặng và mặt thứ tư dựa vào một vách núi dốc đứng um tùm những cây leo và bụi cây. Anh nói với Marilyn rằng: "Cảnh ở đó thật hoang sơ và đẹp đến thơ mộng đến nỗi thật khó mà nhận ra những con người đang sống ở đó mang mắc một căn bệnh mà người ta kinh tởm".

Buổi sáng chủ nhật Frank tỉnh dậy chợt thấy một cảm giác khó chịu xâm chiếm tâm hồn. Chưa bao giờ anh cảm thấy cô đơn đến vậy. Anh rất muốn có Marilyn bên cạnh để chia sẻ cảnh đẹp của hòn đảo này quá cơ. Marilyn là một cô gái dễ thương tóc đỏ, khuôn mặt sáng sủa và cũng hay giận dỗi; Marilyn đã từng tham gia một cuộc diễn thuyết và nhận được một suất học bổng tại một trường đại học. Trong đời của Frank, có ba điều yêu quý nhất. Đó là mẹ của anh bởi vì bà luôn tạo điều kiện để anh thực hiện mọi điều anh muốn. Thứ hai là bay lượn vì nó tạo cho anh niềm vui và sự tự tin và niềm vinh dự và sau cùng là Marilyn bởi vì cô là người duy nhất gần gũi với anh nhất. Frank thường gọi điện đường dài cho Marilyn và những cuộc đối thoại ngắn ngủi của họ làm cho anh cảm thấy ấm áp; nhưng nỗi cô đơn càng như con dao đâm sâu vào cõi lòng anh khi hai người gác máy.

Sau khi gọi điện xong thì Frank gặp đội trưởng và ông này đã trách anh vì không tham gia vào cuộc thi trèo dừa. Frank tập thể dục rất nghiêm túc và muốn giữ form người đẹp nên anh không muốn tham gia những trò chơi "trẻ con” như vậy. Nhưng ông đội trưởng nói rằng: “Trò chơi leo dừa là cuộc chơi của những người đàn ông thật sự”.

Sau đó Frank gọi điện lại cho Marilyn và kể "vì thế mà anh tức điên lên và trèo lên một cái cây dừa cao hơn cây dừa mà Banh đã trèo 10 feet. Anh lặng lẽ và điềm tĩnh leo lên cây, tay anh bị trầy xước, quần áo bị dính nhựa và chân trái bị một hay hai chiếc gai đâm vào. Anh phải tắm bằng rượu uýt-ky ngô mà người vẫn không sạch em ạ."

Frank Elking luôn sẵn sàng chấp nhận thách thức. Khi anh đến Yankee Station, anh khao khát muốn biết anh sẽ xử trí như thế nào trong vòng vây của pháo phòng không và tên lửa, đặc biệt là sau khi nhìn thấy nhiều phi công khác trở về sau những cuộc không kích lớn mặt mày xanh xao và rã rời thân xác. Anh nghĩ việc bị bắn trúng sẽ có thể ảnh hưởng một viên phi công bằng nhiều cách, có lẽ là do lá thư cuối cùng mà anh ấy nhận được của vợ hoặc thậm chí thức ăn mà anh chọn ăn vào buổi sáng. Anh tin rằng anh là phi công giỏi nhất trong phi đội A-4, nhưng vẫn tự hỏi tại sao anh vẫn bị ám ảnh một nỗi sợ hãi vô hình nào đó mà anh chưa tìm ra nguyên nhân. Anh đã từng viết nhật ký rằng: "Mình luôn cố gắng chứng minh bản thân mình nhưng chỉ khi nào mình thành công thì khi đó mình mới thấy thanh thản".

Elkins tin rằng nước Mỹ có quyền ngăn chặn việc cộng sản cố gắng tiếp quản miền Nam Việt Nam. Nhưng anh nhận ra có những yếu tố khác bên cạnh niềm tin kia khiến cho những phi công như anh phải thực hiện những nhiệm vụ bắn phá miền Bắc. Phi công hải quân là những người xung phong đi đầu. Một phi công nếu thốt ra những lời ca thán như "tôi thấy chán chiến tranh rồi" thì ngay hôm sau anh ta bị đưa về nhà, không giống như lính bộ binh của Mỹ đang đi càn quét qua những ruộng lúa ở miền Nam Việt Nam và họ phảiphục vụ ở đây ít nhất là một năm.

Elkins cũng ghi nhận một điều rằng: Việc bạn từ bỏ đôi cánh và từ bỏ cuộc đời binh nghiệp là hoàn toàn khó khăn ngay cả khi bạn lo sợ cho chính cuộc sống của bạn và cùng với những người mà trước đây bạn luôn dè dặt khi giao tiếp. Anh hiểu được nỗi đam mê ám ảnh của những viên phi công muốn bắn phá những cây cầu trong chiến tranh Triều Tiên chứ không quan tâm đến tầm quan trọng của cuộc không kích. Đó là cuộc cạnh tranh, là động cơ thúc đẩy các phi công thực hiện nhiệm vụ một cách xuất sắc, niềm khát khao được chứng minh bản thân mình và được đồng đội tôn trọng, tất cả những yếu tố này đã khiến các phi công vượt qua được nỗi sợ hãi về nguy hiểm khi thực hiện các cuộc không kích.

Ngày 12/7/1966, 4 ngày sau khi tàu Oriskany đến Yankee Station, Frank viết một lá thư gửi cho Marilyn rằng anh đã thực hiện nhiệm vụ không kích lần đầu tiên. Anh ấy đang vui sướng ngây ngất. "Anh rất hạnh phúc là mình vẫn còn sống? Vào buổi trưa ngày hôm đó, máy bay của tàu Oriskany đã tấn công một kho chứa dầu nằm giữa Hà Nội và Hải Phòng (kho xăng Đức Giang). Frank bay cùng với chỉ huy của phi đội và cho dù anh mất dấu của anh ấy nhưng vẫn kết thúc nhiệm vụ và trở về mà không gặp một khó khăn nào. Câu hỏi mà anh vẫn tự hỏi bản thân đã được trả lời.

Trong cuộc tấn công đó, một chiếc F-8 của phi đội 162 bị bắn rơi và Elkins chứng kiến sự việc đó. Anh kể lại cho Marilyn cuộc đối thoại điện đàm lúc đó:

"Này Rick, cậu bị dính lửa rồi đó”

"Không đúng”.

"Đúng mà, cả phần đuôi máy bay bị lửa bao trùm hết rồi. Nhảy ra đi".

"Máy bay sắp nổ đó. Bung dù đi, bung dù đi”.

"Không”.

Sau đó viên phi công, một trung uý mà anh không biết, lạnh lùng nói: "Ừ, tiếc về tai nạn này. . . hẹn gặp lại năm tới”. Và máy bay nổ tung.

Viên phi công mà Frank không biết đó là Rick Adams. Anh ta bị bắn rơi lần thứ hai.

CANNON CHO F-4

Phi đoàn 366 TFW ở Đà Nẵng quyết định mang thùng 20mm M-61 Vulcan (núi lửa) cho F-4 hộ tống (treo hoặc ở dọc thân, hoặc ở hai bên cánh). Trước đây nó được sử dụng đánh mục tiêu dưới đất. "Phi đoàn đã để tuột tối thiểu 7 cơ hội trong 10 ngày qua vì không có khả năng bắn ở dưới cao độ 2000 feets và trong khoảng cách dưới 2500 feet. Tuy nhiên, các phi công nghi ngờ thùng cannon có thể giúp ích, vì "nó làm giảm sức cơ động, tăng lượng dầu tiêu thụ, tăng lực cản đối với máy bay". Đeo thùng cannon thì phải bỏ thùng dầu phụ (mất mất 600 gallons so với thông thường). Thêm nữa rất khó căn súng với kính ngắm, rồi khi bắn thùng can-non bị rung mạnh nên độ chính xác giảm so với loại cố định dùng cho F-105. Nhưng thực tế 2/5/1967 thử nghiệm kiểm tra về vấn đề nhiên liệu lại khác. Phi đội 4 chiếc, hai chiếc dẫn đầu (lead - số 1 và 3) mang thùng cannon, hai chiếc wingman (số 2 và 4) mang thùng dầu phụ treo dọc thân. Kết quả cho thấy wingman tiêu thụ nhiều dầu hơn, vì phải thường xuyên sử dụng tay ga để giữ vị trí trong đội hình, và giống như ô tô, tăng tốc và giảm tốc nhanh tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn là tốc độ ổn định. Thử nghiệm cuối cùng cho thấy họ cùng có thời gian hiệu dụng trên không như nhau. Vấn đề nữa là F-4 không có điểm ngắm bắn đón, mà chỉ có điểm ngắm cố định, không thay đổi khi vòng lượn, do đó có tác dụng chỉ như loại dùng trong Chiến tranh thế giới thứ II.

M-61 Vulcan.

Phi công được hướng dẫn là ngắm đón lên phía trước mục tiêu một khoảng xa khi còn xa, sau đó giảm dần khi tiếp cận mục tiêu, chờ đợi Mỉg sẽ bay xuyên qua dòng đạn. Họ tính ra rằng khoảng cách giữa các viên đạn trong luồng đạn chỉ là 30 feets và cơ hội để Mig bay qua luồng đạn mà không bị trúng là "không thể xảy ra". F-4 phải vào rất gần để đảm bảo bắn trúng; họ cho rằng thùng cannon bị rung lại hay, vì nó làm tăng độ tản mát của luồng đạn. Thêm vào việc tăng số lượng, F-4 thay đổi chiến thuật. Thay bằng bay trước đội hình phi đoàn ném bom, họ bay cùng đoàn vào khu vực mục tiêu rồi tách ra, sau đó lại hợp nhất lại với đội hình cường kích trên đường bay ra. Quyết định tăng cường lực lượng hộ tống là sáng suốt, khi tháng 5 trở thành tháng không chiến lớn nhất cho đến lúc đó. Và điều quan trọng nhất, tháng 5 chỉ có 15 máy bay cường kích phải vứt bom dọc đường, trong khi trong tháng 4 dù ít giao chiến hơn nhưng có đến 16 cường kích phải vứt bom. Tháng 5 mở đầu với một ngày tốt lành cho hải quân, khi 16 A-4 tấn công sân bay Kép, khiến cho Mig 17 phải xuất hiện ồ ạt. Bất chấp bị cao xạ bắn rát và ít nhất 4 Mig-17 đuổi bám trên đường ném bom, A-4 phá huỷ 3 Mig-17 ở đường băng. Trong trận tiếp đó, thêm 2 Mig-17 bị hạ do F-8 và A-4 (A-4 là máy bay ném bom, chỉ có cannon dùng tấn công địa vật. A-4 về mức độ cơ động thua xa Mig-17. Vậy mà A-4 vẫn hạ được Mig-17 chứng tỏ phi công Mỹ đã tận dụng tối đa khả năng chiến thuật của máy bay, trong khi phi công Việt Nam đã không làm được như thế. Điều đó chứng tỏ một là trình độ phi công của ta chưa nhuần nhuyễn, hai là địch quá đông nên bay hướng nào cũng dơ đuôi ra cho nó bắn.) Cũng ngày đó, F-4 không quân tiến đánh sân bay Hoà Lạc, 2 F-4 tấn công 8 Mig-17 dàn trận theo đội hình "bánh xe" ở cao độ thấp. "Bánh xe" rất hữu hiệu; F-4 bắn 9 tên lửa nhưng không trúng, tuy có một Mig-17 đã đâm xuống đất khi cơ động tránh tên lửa. Trong ngày 4/5, F- 4 không quân tiếp chiến Mig-17 và Mig-21. Một F-4 bắn 3 Aim-7 và 3 Aim-9 từ phía sau vào một Mig-21, quả Aim-9 cuối cùng trúng và phá huỷ chiếc Mig (ưu thế nhiều đạn rất lợi hại trong không chiến nếu ta đang ở vị trí thuận lợi. Mig-21 lúc đó chỉ có mỗi 2 đạn nên ít có cơ hội diệt địch hơn so với F-4). Sau đó phi đội này tấn công một "bánh xe" Mig-17 khác và bắn 3 Aim-9 nhưng không trúng. Trong hai ngày không chiến, chỉ 1 trong số 18 tên lửa do F-4 không quân bắn trúng Mig.

Trong mấy ngày tiếp đó hoạt động có vẻ giảm bớt, nhưng trong ngày 12, 13, 14 đã có những trận không chiến lớn nhất trong chiến tranh cho đến thời điểm này. Ngày 12 lực lượng ném bom tấn công một doanh trại được bảo vệ mạnh ở Hà Đông, lần đầu tiên sử dụng thùng cannon. Một F-105 bắn rơi 1 Mig-17 bằng cannon. F-4 của phi đoàn 366 tấn công 5 Mig-17 trong khi bay quần vòng bảo vệ trên khu vực một phi công F-105 nhảy dù. Biên đội trưởng tiếp cận một Mig-17 nhưng cannon tắc nên Mig-17 bay thoát, trong khi 1 F-4 khác bị bắn hạ. Phi công chiếc F-4 này báo có vấn đề động cơ khi một động cơ không thể bật tăng lực; sau đó người ta thấy anh ta bị 2 Mig-17 tóm được từ phía sau.

Phi công báo cáo giờ đây Mig-17 đã thay đổi chiến thuật, thiết lập 2 “bánh xe", một ở cao độ thấp, và một ở trên 5000 feet để bẫy máy bay ném bom vào giữa. Chiến thuật không giúp được gì nhiều.

Vào ngày 14/5, F-4 của phi đoàn 366 TFW hộ tống F-105 tấn công doanh trại quân đội ở Hà Đông nằm cách 4 dặm về phía tây nam Hà Nội. Phi đội Speed F-4 trang bị cannon bay sau và trên đội hình F-105 phát hiện 2 F-105 rời mục tiêu bị bám đuổi bởi 4 Mig-17 (bay theo 2 nhóm 2 chiếc). F-4 ngoặt vào tấn công, số 1 và 2 tấn công cặp Mig bay đầu, số 3 và 4 tấn công cặp Mig bay sau; Mig-17 liền ngoặt vào các đám mây. Khi số 1 và 2 cải bằng, họ thấy thêm khoảng 16 chiếc Mig-17 nữa trong khu vực.

Số 1 chọn một Mig-17, tấn công bằng Aim-7 nhưng tên lửa đâm xuống đất - rồi tấn công tiếp bằng cannon nhưng trượt. Mig thoát vào mây. Số 1 lại tấn công một Mig-17 khác, cũng lại như trên - tên lửa đâm xuống đất và cannon không trúng.

F-4 đã ngăn cản Mig-17 tạo đội hình "bánh xe". Số 1 lại thấy thêm 2 Mig-17 ở bên phải và bay khá chậm. Số 1 tấn công một chiếc bằng cannon, bắt đầu bắn từ khoảng 2.500 feets với điểm ngắm đặt xa phía trước Mig, giúp cho luồng đạn sẽ trôi dọc thân Mig khi anh ta lại gần. Khi F-4 đã đến gần, Mig-17 kéo ngoặt gấp hơn nửa; kính chắn gió của F-4 hoàn toàn bị che lấp bởi Mig, và số 1 thấy các viên đạn trúng gần buồng lái; lửa bùng lên, và chiếc Mig nổ tung ngay trước mặt. Số 1 và 2 vòng ra để rời khu chiến; họ thấy một Mig-17 nữa ngay trước mũi đang vòng nhẹ sang trái. Số 1 kéo vào đằng sau chiếc Mig và bắn 1 Aim-9 từ khoảng 3.500 feet, nhưng tên lửa bay trượt 200 feet phía sau bên dưới Mig. Định tiến công tiếp bằng cannon nhưng hết đạn, được báo còn nhiều Mig nữa, Số 1 và 2 quyết định bay thoát với số dầu còn lại chỉ vừa đủ.

Trong lúc đó, Số 3 và 4 đang đuổi bám cặp Mig-17 bay sau. Số 3 bắn 1 Aim-7 nhưng tên lửa mất điều khiển. Anh ta định tấn công tiếp bằng cannon nhưng không bật kịp công tắc chuyển nên để Mig-17 bay thoát

2 F-4 này lại thấy thêm 2 Mig-17 nữa, liền kéo vào đuôi chúng; Số 3 bắn 1 Aim-7 nhưng lần nữa lại mất điều khiển. F-4 ngoặt ra và tấn công tiếp 3 Mig-17 đang cố gắng thiết lập đội hình "bánh xe". Một Mig bị tụt lại khá xa hai chiếc kia. F-4 bắn chiếc tụt lại bằng cannon từ 2.500 feet phía sau và ngay lập tức quan sát thấy đạn trúng giữa thân và Mig bắt đầu bùng cháy ở bên phải phía sau. F-4 ngoặt tránh, và Mig nổ tung, lao sầm xuống đất. Hôm đó, Aim-7 bắn trúng 1 trong 7 lần bắn; Aim-9 0-11. Can non 2:4.

Nhiều phi công F-4 tin rằng phi công Bắc Việt đang tận dụng vùng an toàn, khoảng nửa mile trước mũi F-4, do không có súng. Một phân tích của SEA-CAAL cho thấy tỷ lệ tiêu diệt thấp có nguyên nhân lớn là F-4 không có súng. Phân tích của không quân đã cho thấy rõ nhu cầu của vũ khí tầm ngắn. Short range -tầm ngắn được định nghĩa là ngắn hơn tầm bắn tối thiểu của tên lửa - tức khoảng ngắn hơn 2.500 feets.

Nghiên cứu cho thấy, khoảng một nửa trong số 29 lần chạm trán, máy bay Bắc Việt gặp lợi do F-4 không có khả năng bắn gần. Dù rằng hiệu ứng của cannon chỉ là không để Mig để bị bám gần, nó cũng sẽ giúp đẩy Mig ra tầm bắn của tên lửa.

Khi F-4 của Phi đoàn 366 TFW bắt đầu dùng thùng cannon, trong 8 lần bắn đối không họ diệt 4; tỉ lệ này thật khích lệ khi có 2 lần cannon bị tắc. Lợi ích của cannon còn ở chỗ, nếu một phi công F-105 bị bắn rơi, chiếc F-105 còn lại sẽ dùng súng để cản trở quân mặt đất tiếp cận phi công. Nhưng nếu F-4 bị bắn rơi, tên lửa của chiếc F-4 còn lại trở nên vô dụng. Nhưng hải quân Mỹ không dùng cannon pod, nó sẽ khiến họ mất hàng loạt cơ hội diệt địch cho đến cuối cuộc chiến.

Ngày 20 tháng 5 năm 1967 Mig lại xuất hiện rất nhiều. Hai phi đội F-4 Migcap B và T hộ tống F-l05 nhìn thấy 2 nhóm lớn Mig-17, một ở bên phải và một ở bên trái. F-4 tách ra, tấn công hai nhóm Mig. Mig sử dụng chiến thuật mới, tạo lập hai "bánh xe", ở cao độ 1000 và 5000 feets (300m-1600m). Hai "bánh xe" xích lại gần nhau, trận đánh trở thành một quả bóng lông với F-4 nhào xuống lại kéo lên cố gắng phá vỡ bánh xe bằng tên lửa (đây là F-4 của Phi đoàn 8 TFW không mang cannon pod).

Mig rất quyết liệt; một Mig-17 lại gần và bắn trúng T 2. F-4 bùng thành đám lửa, cánh phải và đuôi rơi ra, tổ bay nhảy dù. F-4 vội bay vọt lên để chuẩn bị bổ nhào tiến công (không có tên lửa trong khu chiến). F-4 cũng sử dụng chiến thuật mới: một cặp F-4 rời trận đánh rồi quay lại ở độ cao thấp, phía dưới "bánh xe" thấp.

Sử dụng chiến thuật này, B1 và T3 mỗi người hạ một Mig bằng Sidewinder, T1 bắn rơi 1 Mig bằng Sparow. Khi trận chiến kết thúc và các phi công đang rút đi, T 1 thấy một chiếc Mig-17 đơn lẻ, bay rất thấp trong khu vực, rõ ràng là chiếc chỉ huy của "Bánh xe". T 1 lượn ra vẻ như bay đi, rồi ngoặt lại, và sau một cuộc rượt bắt ngắn ngủi ở độ cao cực thấp đã bắn rơi nó bằng một Aim-9b, tiêu diệt chiếc thứ hai trong ngày. Một phi công F-4 trong cuộc chạm trán này từng bay trong Chiến dịch Bolo khi đề cập về sự quyết liệt của phi công Mig-17 đã nói, Mig-21 trong ngày 2 tháng 1 cũng không gặp phải vấn đề như những chiếc Mig này gặp ngày hôm nay" (Trong chiến dịch Bolo, ngày 2/1/1967 không quân Mỹ đã phục kích bắn rơi Mig-21 của ta ngay khi vừa rời đường băng chưa kịp xếp đội hình).

HẠ CÁNH VÀ TIẾP DẦU

Những chuyến hạ cánh trên tàu hàng không mẫu hạm nguy hiểm hơn những chuyến cất cánh nhưng khi đó phi công làm chủ được số phận của bản thân trong khi cất cánh số phận của anh ta nằm trong tay của rất nhiều người, trong đó có một số thành viên không được học hành đầy đủ mà phải thực hiện những công việc cần sự chính xác với các đồng đội. Vì vậy rất nhiều điều không hay xảy ra chỉ trong một, hai giây sơ xuất. Những chiếc pittông trong máy vẫn nằm phía dưới boong tàu có thể không đủ sức ép hơi để đẩy máy bay với tốc độ cần thiết. Hoặc dây cáp kéo có thể bị trượt ra khi máy phóng hoạt động. Nếu phi công không đạt được tốc độ cất cánh khi máy bay chạy đến cuối đường băng (khoảng 75 yards), anh ta có thể lao thẳng xuống nước. Đó là tất cả những gì mà anh ta có thể làm được trong điều kiện bất lực trước mọi hoàn cảnh. Khi đạt đến tốc lực tối đa và chuẩn bị xuất phát, viên phi công ra dấu hiệu cho viên sĩ quan phụ trách máy phóng đứng ngay bên cạnh phía trước máy bay bằng cách chào anh ta uhư nghi thức chào ban ngày hoặc bật đèn tín hiệu ngoài ban đêm và viên sĩ quan này đột nhiên hạ thấp tay xuống chạm mặt boong tàu rất điệu nghệ và thuần thục thì ngay lập tức viên sĩ quan trợ giúp của anh ta bấm nhanh vào chiếc nút đỏ để khởi động máy phóng. Cú đẩy có một sức mạnh khá bất ngờ và bất thường đến nỗi phi công phải hàng chục lần cất cánh mới có chút nhận thức được điều gì đang xảy ra và anh ta thấy mình đang ở trên không trung bắt đầu bay. Chỉ sau này, sau nhiều lần bay, phi công mới có thể nhìn vào bảng thiết bị và boong tàu trong khi máy phóng đẩy máy bay đi và học cách nhận biết những biến cố xảy ra.

Vấn đề khó khăn vẫn tiếp tục diễn ra giữa Cal Swanson và Pat Crahan. Crahan không để lỡ một cơ hội nào để nhắc nhở với mọi người rằng anh chỉ phục vụ ở đây trong thời gian ngắn và việc phục vụ trong hải quân là ngược lại ý nguyện của anh ta. Về phần mình, Swanson quyết tâm giữ anh ta lại. Swanson là chỉ huy trong chuyến không kích đầu tiên của Pat Crahan vào Bắc Việt. Trong lúc bối rối, Pat Crahan đã quên không bật nút điều khiển vũ khí nên đã không thả bom được. Trên đường trở về tàu anh đã thả bom xuống biển. Swanson đã chỉ trích anh ta vì lỗi của anh ta mà nhiệm vụ đó đã không giành được huy chương không quân.

Pat cười:"Với tôi thế là tốt rồi. Tôi không ở đây để giành huy chương đâu”.

Sự tức giận của Swanson đối với Crahan cuối cùng đã đẩy anh vào sai lầm mất tự chủ trước phi đội. Chuyện đó xảy ra vào một đêm khi Crahan có trục trặc khi hạ cánh xuống tàu. Crahan không thích những chuyến hạ cánh đêm và không giỏi về hạ cánh vào ban đêm. Trong lần hạ cánh đầu tiên, anh quên hạ chiếc móc đuôi xuống và thế là phải bay vọt lên. Khi thử lại lần thứ hai thì anh lại trượt tất cả bốn sợi dây cáp. Làm lại một lần nữa thì kết quả cũng không tốt hơn. Lúc này anh đã gần hết nhiên liệu và cần phải bơm thêm. Tiếp nhiên liệu trên không vào ban đêm không phải là việc dễ dàng. Chiếc máy bay chở nhiên liệu sẽ thả một ống dẫn bằng cao su dài 60 feet từ thân máy bay, ở đầu dưới của ống dẫn được bọc vải trông như một cái chóp nón có đường kính dài 3 feet. Phi công lái máy bay F-8 ấn vào một chiếc nút trong buồng lái để mở rộng bộ phận thăm dò tới khoảng 4 feet ở phía bên trái của máy bay và điều khiển máy bay để cắm chiếc đầu bọc vải hình nón kia vào bộ phận thăm dò. Khi phi công đã bắt được đầu bọc vải kia của chiếc ống dẫn nhiên liệu thì đẩy nó vào đúng vị trí với một tiếng va chạm mạnh. Máy bay tiếp nhiên liệu chuyển nhiên liệu cho chiếc F-8 trong khoảng một phút với vận tốc 200 lít/phút. Khó khăn nằm ở giai đoạn đưa chiếc ống dẫn nhiên liệu vào bộ phận thăm dò. Nếu như có sự biến động trong không khí hoặc viên phi công không bay ổn định thì chiếc ống dẫn đó sẽ lắc lư trong không khí trông giống như người ta đang cầm một ngọn giáo để đâm một con cá.

Máy bay F-8 đang được tiếp dầu.

Sau khi tiếp nhiên liệu, Pat Crahan phải thực hiện thêm hai lần hạ cánh xuống boong tàu nhưng thất bại cả hai. Anh lại phải tiếp nhiên liệu lần nữa. Anh yêu cầu có thêm 500 lít nữa. Viên phi công lái máy bay tiếp nhiên liệu có thể tiếp thêm nhiên liệu và chẳng có ai có ý kiến gì cả thế nhưng anh ta nói không vì đây là việc vi phạm nguyên tắc. Trung tâm chỉ huy của tàu Oriskany nghe thấy cuộc nói chuyện giữa Crahan và viên phi công kia nên đã yêu cầu viên phi công đó tiếp thêm nhiên liệu cho Crahan. Viên phi công đó coi chuyện này rất nghiêm trọng nhưng đành làm theo mệnh lệnh.

Sau khi người ta nghe cuộc đối thoại giữa hai người đó thì sự lo lắng càng tăng lên khi Crahan lại một lần nữa không thành công trong việc hạ cánh xuống tàu. Tàu Oriskany sắp sửa tổ chức một cuộc không kích mới nên không thể chờ Crahan hạ cánh được nữa. Người ta yêu cầu anh bay đến Đà Nẵng, căn cứ trên bộ gần nhất để tiếp thêm nhiên liệu và cố gắng hạ cánh xuống tàu. Khi anh hạ cánh xuống Đà Nẵng thì căn cứ này đang bị súng cối tấn công. Hải quân Mỹ không vui khi nhìn thấy anh. Họ chạy đến bên máy bay của anh, kéo theo vòi bơm nhiên liệu và cắm nó vào máy bay của anh, rồi nhanh chóng trở về công sự để tránh đạn.

Crahan rất lo lắng để thoát khỏi những luồng đạn. Nhưng dù sao hoàn cảnh này lại làm cho anh vững tâm lái máy bay hơn và anh đã hạ cánh xuống tàu Oriskany ngay trong lần đầu tiên. Cả con tàu đã biết cả những gì đã xảy ra. Một phần của sự cạnh tranh giữa các phi công trong phi đội là khi có phi công nào gặp vấn đê trong việc hạ cánh thì anh ta sẽ trở thành đối tượng của những trò đùa không ác ý. Mặc dù điều này cứ thế xảy ra với bất kỳ ai nhưng nó vẫn bị coi là việc nhạo báng đối với phi công chiến đấu. Không một viên sĩ quan chỉ huy nào muốn có tai tiếng đối với phi đội mình và Swanson tức giận hơn bình thường khi Crahan là nguyên nhân của vụ tai tiếng này.

"Swanson đã nói rằng tôi là một gã phi công ồn ào nhất trên con tàu này khi tôi bước vào phòng chuẩn bị”. Crahan nói: "có lẽ tôi đã lược qua những lời anh ta nói, vì những lời lẽ đó không phải là của một người chỉ huy. Nhưng trong mối quan hệ giữa tôi và anh ta, anh ta phải nói rõ trước mọi người. Anh sẽ không để cho tôi nói một mình. Tôi bị chỉ trích mà không biết lý do chính đáng. Nếu anh ta nói rằng thái độ của tôi không tốt thì cứ việc phạt tôi. Đằng này anh ta lại nhạo báng tôi trước mặt mọi người. Điều này không làm tôi bận lòng bằng các phi công khác".

Nguyên tắc của chỉ huy lãnh đạo là chỉ trích cấp dưới khi chỉ có họ với nhau và khen cấp dưới khi có mặt nhiều người. Ron Coalson nhận xét: "Chúng tôi không thích cái cách mà Swanson đã làm với Pat Crahan".

Bob Punches nói thêm: "Tôi nghĩ nếu một ngày nào đó Cal Swanson rơi vào tình huống tương tự như vậy thì không biết anh ta sẽ nói gì? Tôi không biết điều tôi nghĩ lại xảy ra quá sớm như vậy. Ngay đêm hôm sau”.

Đêm đó là 6/8/1967 và Cal Swanson đang bị sức ép và căng thẳng từ khi Oriskany đến vịnh Bắc Bộ. Trong thời gian này tàu dã mất 14 máy bay tất cả. Bốn phi công bị thiệt mạng, hai người khác bị liệt vào danh sách tù binh chiến tranh. Tám ngày trước khi tàu Oriskarny đang di chuyển phía sau tàu Forrestal của Mỹ khoảng 20 dặm thì Swanson nhìn thấy một đám khói đen rất lớn cuồn cuộn đang bốc lên trời, đó là đám cháy trên boong tàu Forrestal, đám cháy này gợi lại sự sợ hãi của ngày mà tàu Oriskany bị cháy vào năm ngoái. Giai đoạn đầu tiên của tàu Oriskany sẽ kết thúc vào 6 giờ sáng ngày 7/8. Hơn một tháng qua Swanson thường xuyên không ngủ nhiều, anh chỉ ngủ khoảng 3-4 tiếng một đêm. Anh sẽ bay đến Bangkok cùng với một số sĩ quan chỉ huy khác để nghỉ ngơi và vui chơi trong 5 ngày. Những suy nghĩ về kỳ nghỉ này có thể đã làm anh mất tập trung và đã dẫn đến vấn đề mà anh gặp phải trong lần hạ cánh xuống tàu, đó là lần hạ cánh thảm hại và tồi tệ nhất trong đời của anh ta. Sau này anh ta thú nhận đúng như vậy.

Ron Coalson nhớ lại: "Tôi bước vào phòng chuẩn bị và Rick Minnich trực ban đêm hôm đó đang gọi điện cho Pat Crahan. Rick nói: "Pat xuống đây mau. Đội trưởng đang bay vòng vòng trên kia kìa". Tôi cởi bộ đồ bay ra và treo nó lên mắc áo. Tôi biết họ đang cãi Swanson và tôi muốn xem pháo hoa. Rick gọi cho phòng vô tuyến và nói: "Đây là sĩ quan trực ban của phi đội 162. Tôi muốn cuốn băng về chiếc F-8 đang bay vòng vòng trên kia được chiếu đi chiếu lại đến khi nào tôi bảo dừng lại". Vô tuyến được bật lên với âm thanh cực đại. Sĩ quan LSO nói với Swanson: "Đội trưởng, anh đang thực hiện công việc hàng ngày mà. Anh đang bay quá thấp và anh sẽ trượt qua boong tàu. Anh phải đón được hướng gió đúng ngay từ đầu nếu không anh cứ lao lên rồi lao xuống boong tàu suốt đêm nay đó".

Khi Swanson bay đến máy bay tiếp nhiên liệu thì phát hiện ra đèn ở bộ phận tiếp nhiên liệu đã hỏng và dưới bụng máy bay tiếp nhiên liệu không có đèn. Rất khó nhìn rõ anh làm gì và anh đã bắt trượt ống dẫn nhiên liệu trong lần đầu tiên. Phải mất thêm khoảng 400 pound nhiên liệu hoặc 5 phút bay đi bay lại, anh lại bắt trượt ống dẫn nhiên liệu lần thứ hai. Anh tự nhủ "Mình phải bắt được ống dẫn nhiên liệu đó không thì phải nhảy dù. Hãy cố gắng lên? Anh cứ nói thầm như vậy khi anh điều khiển máy bay để bắt lấy ống dẫn nhiên liệu. Rồi cuối cùng anh cũng thành công khi đã gần hết nhiên liệu. Khi đó anh thở phào nhẹ nhõm.

Người ta thực sự cần phải biết bạn là một phi công tài giỏi nhất. Nếu một người mà không có niềm tin mạnh mẽ vào bản thân mình thì chắc chắn anh ta sẽ bị giết. Tôi đã chứng kiến nhiều người đánh mất niềm tin và có kết cục như vậy. Cho nên có một luật lệ bất thành văn là bạn không nên quở trách bất cứ người nào trước mặt mọi người.

Khi chúng tôi biết Swanson đang gặp trục trặc trong việc hạ cánh, chúng tôi đã tụ họp lại trong phòng chuẩn bị. Chúng tôi rất thích những lúc Swanson đang tìm cách để hạ cánh khi mất liên lạc với mặt đất. Trong nhà chứa máy bay có tới 10 phòng chuẩn bị và tất cả những phòng này được nối với nhau bởi một hệ thống thông tin nội bộ. Khi có ai đó làm sai thì tất cả những phòng này sẽ ấn nút của bạn và phát chuông cùng với tiếng còi hú trêu đùa bạn. Đó chỉ là một trò đùa vui nhộn. Những người ở phòng khác trêu đùa chúng tôi khi mà Swanson đang cho máy bay lượn đi lượn lại để hạ cánh. Họ không biết rằng chính chúng tôi đang trêu đùa nhau. Cuối cùng sau 6, 7 lần cố gắng thì Swanson cũng đã hạ cánh an toàn.

Chúng tôi nói với nhau: "Bây giờ là những gì chúng ta sẽ thực hiện. Mọi người hãy ngồi nguyên vị trí, mắt nhìn thẳng về phía trước, tuyệt đối im lặng”.

Swanson bước vào phòng chuẩn bị. Anh bắt gặp màn hình ti vi đang quay lại cảnh anh cố gắng hạ cánh. "Chúa ơi! Tôi. . . " anh thốt lên và nhìn chúng tôi. Không ai nói một lời và cũng không ai cười. "Tôi, à, tôi... ". Anh ta nhận ra mình đã bị chơi khăm. Mặt anh ta đỏ bừng. Anh bước ra phòng và đóng sầm cửa lại. Tất cả chúng tôi cười oà lên. Tuy vậy, nhưng anh không bao giờ quở trách chúng tôi.

Vào ngày mùng 7 tháng 8 năm 1967, một ngày sau khi Cal Swanson đến Bangkok, phân ban Stennis đã mở phiên họp ở Washington về việc chỉ đạo cuộc chiến không lực. Cal và ba thành viên chỉ huy của hạm đội Oriskany là Burt Shepherd, Bryan Comphon và Don Willson đang đi du lịch ở Thái Lan. Họ hầu như không biết rằng giữa ngài Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara và những người lãnh đạo quân sự đang có sự bất đồng mà không lâu sau đó phân ban thượng viện đã chỉ ra - giống như những gì mà phần lớn công chúng Mỹ đã nghĩ.

Trong khi hầu hết các phi công nghĩ rằng sự hạn chế về việc đánh bom cần được dỡ bỏ thì có rất ít lại tự hỏi liệu đó có phải là một chiến lược hiệu quả hơn không. Phần lớn những thông tin mà phi đội 162 biết được về cuộc tranh cãi về cuộc chiến không lực chủ yếu xuất phát từ tờ báo truyền thống "những vì sao và đường kẻ sọc" hay từ tờ báo của văn phòng các vấn đề xã hội của phi đội. Thực ra họ biết về tiến trình của cuộc chiến ít hơn nhiều so với độc giả trên đất Mỹ. Ngoại trừ những gì liên quan đến nhiệm vụ đánh bom thì những phi công thuộc Yankee Station hầu như được sắp xếp để không được biết gì thêm về cuộc chiến mà họ đang tham gia.

Một vài tuần trước đó Cal Swanson đã cãi lộn với văn phòng Washington khi Lầu Năm Góc cử một đội thanh tra nhằm làm rõ tại sao Oriskany lại thiệt hại nhiều máy bay đến thế. Theo Cal thì việc miền Bắc Việt tăng cường mở rộng hệ thống phòng không là câu trả lời cho vấn đề này. Chỉ tính riêng Hà Nội đã có tới 15 địa điểm bố trí tên lửa với 560 súng phòng không. Như là kết quả của cuộc thanh tra thì phi đội sẽ xác định chiến thuật đánh bom của nó là cuộc oanh tạc máy bay sẽ ném bom ở góc độ dốc hơn thay vì ném bom ở góc độ 40 hoặc 45 thì giờ ném bom ở góc độ 60. Bằng cách này sẽ thu hẹp được khoảng lộ thiên của máy bay đối với súng và tên lửa phòng không nhưng độ chính xác thì giảm đi. Tuy nhiên đó cũng chỉ là chi tiết kỹ thuật. Nhưng viên thanh tra của Washington không hề tiết lộ gì về mục đích và phi đoàn 162 - một phi đoàn được coi là có tinh thần đoàn kết rất cao mặc dù vẫn tồn tại một số xung đột cá nhân lẻ tẻ, vẫn có suy nghĩ rằng việc đánh bom các cầu cảng - dù cầu lớn hay bé thì cũng góp phần thắng lợi cho cuộc chiến và mọi việc nhìn chung vẫn diễn ra bình thường và suôn sẻ.

Tuy nhiên viên đô đốc Grant Sharp người phụ trách điều hành cuộc chiến không lực thì không nghĩ như vậy. Trên bình diện quản lý điều hành mà nói, bình diện này không phải là nơi diễn ra cuộc chiến bom mà thay vào đó là từ ngữ, lời nói thì Sharp hầu như phải đối chiến lược của Robert McNamara. Mối nghi ngờ của viên đô đốc về việc McNamara không để tâm vào cuộc chiến đã dần dần lớn mạnh thành lời buộc tội. Tháng 10 năm trước, sau khi McNamara trở về từ chuyến đi miền Nam Việt Nam ông ta đã đề nghị thiết lập một hàng rào điện giữa miền Bắc và miền Nam Việt Nam nhằm ngăn chặn sự xâm nhập. Điều này đồng nghĩa với việc thừa nhận rằng ông ta tin là việc đánh bom không bao giờ có thể mang lại thắng lợi trực tiếp cho cuộc chiến. Khi giới báo chí hỏi ông về chiến dịch đánh bom ông đã lập luận bảo vệ qui trách nhiệm cho những chính sách của chính quyền Tổng thống Johnson. Nhưng dường như việc đó không khác gì là ông đã kết tội cho bản thân mình. Ông ta cho biết việc đánh bom là nhằm ngăn chặn việc hỗ trợ về người và của cho miền Nam, nhằm gây khó khăn cho miền Bắc, nhằrn hỗ trợ cho chiến dịch bộ binh ở miền Nam. Thực chất là nhằm hoàn tất cả mọi thứ có ý nghĩa để tạo nên cái gọi là: "mối đe doạ có thể xảy ra" để làm cho miền Bắc Việt Nam nản chí. Đây cũng là lý do cơ bản để ông giải thích với Tổng thống Johnson cách đây 2 năm. Thực ra đã có một số ý kiến cho rằng Robert McNamara, cũng giống như nhiều người Mỹ khác, đang lúng túng trước những gì xảy ra ở Đông Nam Á. Vào tháng 6 năm l967, ông đã chỉ thị thực hiện một nghiên cứu bí mật để tìm hiểu Mỹ đã lấn sâu vào Việt Nam ở mức độ nào. Chính nghiên cứu này 4 năm sau đó đã rò rỉ ra giới báo chí và được người ta biết đến như là bản báo cáo của Lầu Năm Góc.

Cuộc họp Stennis là nhằm để giải quyết cuộc tranh cãi giữa Robert McNamara và giới quân đội và có thể dẫn đến việc kết thúc nhiệm kỳ bộ trưởng Quốc phòng kéo dài 7 năm của ông. Giai đoạn đối đầu xuất hiện một tháng trước đó tại một hội nghị diễn ra ở Sài Gòn. Khi đó đô đốc Sharp đã cho McNamara biết rằng ông ta sẽ sẵn sàng làm sáng tỏ vấn đề đó với McNamara. Vào giữa tháng 6 năm 1967 sau khi biết rằng McNamara dự định đến Sài Gòn vào tháng 7 thì Sharp bắt đầu chỉ đạo những tướng lĩnh chỉ huy cuộc chiến và thuộc phe đối lập với ngài McNamara - người mà Sharp đã cảnh báo với họ rằng đang có khuynh hướng xiết chặt hơn nữa lệnh hạn chế đối với cuộc chiến không lực.

Sharp đã nói "Tôi đã nói với họ tại cuộc họp ở Sài Gòn rằng tôi sẽ đưa ra quan điểm của tôi về tầm quan trọng của chiến dịch không kích của chúng ta ở miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là ở khu cung phần tư đông bắcvà hiểu biết ban đầu của những người chỉ huy về tình hình này sẽ rất hữu dụng. Việc chúng ta cần tiếp tục chiến dịch không kích ở phía đông bắc không nên quá coi trọng. Tôi chú ý tới sự cần thiết của các số liệu thu thập.

Để đảm bảo không có sơ suất nào, đô đốc Sharp đã thực hiện một chuyến đi đặc biệt tới Sài Gòn vào ngày 28 tháng 6. Sharp đặc biệt muốn đảm bảo cho tướng William Westmoreland thấy được những gì mà ông sẽ nói, cũng như sẽ ủng hộ ngài McNamara. Ông ta cũng muốn hướng dẫn Phó đô đốc John J. Hyland – nguyên là chỉ huy trưởng của hạm đội 7 và tướng William W.Momyer. Chỉ huy trưởng không lực của Hoa Kỳ ở Việt Nam về những gì cần nói. Sharp sau đó đã trở về Honolulu rồi quay trở lại Sài Gòn.

Khi cuộc họp bắt đầu, Sharp đã đánh giá lại chiến dịch không lực và nhanh chóng đi thẳng và những đợt tấn công lên những khu vực chứa xăng ở miền Bắc Việt Nam vào tháng 6 năm 1966. Ông biết rằng McNamara và các trợ lý dân sự của mình đã xem những đợt tấn công đó như là sự thất bại. Kể từ thời điểm đó đến giờ Ngài Bộ trưởng Quốc phòng đã không mặn mà gì với việc leo thang cuộc chiến không lực. Sharp đã nói tại cuộc họp rằng: "Kẻ thù đã được công khai cảnh báo trước về ý định của chúng ta".

Đối với tình hình lúc đó, Sharp cho biết họ đã tấn công vào nhà máy nhiệt điện Hà Nội (Yên Phụ) gần trung tâm của Hà Nội trước vài tuần tức vào ngày 19, 20 tháng 5. Tuy nhiên ngay sau đó chính phủ miền Bắc Việt Nam đã lên tiếng phản đối. Sự phản đối quyết liệt này đã có tác dụng làm cho Washington vào ngày 23 tháng 5 truyền lệnh cho chúng tôi không được tấn công vào khu vực lân cận cách Hà Nội 10 dặm.

"Để kết thúc" - Sharp đã nói - "tôi sẽ tập trung vào một điểm mà tướng Westmoreland đã từng lựa chọn". Ông ta phát biểu tại hội nghị rằng miền Bắc Việt Nam đã chỉ huy cuộc chiến trên bộ ở miền Nam và rằng "những kìm nén chính trị sẽ loại bỏ tất cả những thừa nhận về một cuộc tấn công mang tính chiến lược của chúng ta. Chúng ta phải chờ đợi những bước đi và quyết định của Westmoreland”. Điều này hoàn toàn không đúng với cuộc chiến không lực ở miền Bắc. Ông nói: "ở đây chúng ta chỉ đạo tiến hành một cuộc tấn công chiến lược buộc kẻ thù rơi vào thế phòng thủ bị động. Westmoreland phải là người chịu sự chi phối của chúng ta. Nếu chúng ta loại bỏ những yếu tố tấn công trong chiến lược của chúng ta thì tôi không biết chúng ta sẽ mong chờ thành công ở đâu”.

Sharp đã trình bày nhiều gợi ý với McNamara. Ông ta muốn đánh bom, nổ mìn để phong tỏa cảng Hải Phòng và phá huỷ 6 mục tiêu hệ thống cơ bản thông qua tấn công liên tục; và ông còn muốn thay đổi một số quy định tiến hành chiến dịch không kích. Đặc biệt, Sharp đề nghị những điều tương tự như Uỷ ban điều hành hỗn hợp đã nêu ra trước đó ngay sau khi cuộc chiến không lực nổ ra vào tháng 8 năm 1965.

Robert McNamara nhận ra mình đã bị xúc phạm. Khi những báo cáo được gửi về. "Này Westmoreland, đó quả thật là một sự ra mắt tuyệt vời" ông đã nói như vậy rồi bỏ đi.

Sharp cho biết: "Ngày sau đó tôi đã nói với tướng Wheeler rằng tôi đã làm ngài McNamara tức giận vì quay trở lại vùng Westy nơi mà tôi đang là một quan chức cấp cao. McNamara không nói với tôi một lời nào. Wheeler cho biết "lý do mà ngài McNamara không nói gì với ông là vì ông đã chọc giận McNamara bằng bài phát biểu của mình”.

Sharp đã hài lòng khi mà ông chặn được những cố gắng của McNamara nhằm hạn chế mở rộng cuộc chiến không lực. Tuy nhiên, vào ngày 20 tháng 7 năm 1967 khi Tổng thống Johnson đã phê chuẩn một loạt mục tiêu đánh bom kế tiếp thì rõ ràng là chính quyền vẫn tiếp tục cái mà Sharp gọi là "một chiến lược mập mờ”. 16 mục tiêu mới là những mục tiêu nằm ngoài khu vực cấm quanh trung tâm Hà Nội và Hải Phòng. Sharp nói tiếp: "vấn đề về cuộc chiến không lực ở miền Bắc đã được gác lại".

Sharp nghĩ rằng đã đến lúc cần giải quyết vấn này. Vào ngày 9 tháng 8 năm 1967, Sharp là người đầu tiên làm chứng tại phiên xét xử của Washington - được xét xử công khai trước công luận như bao vụ xét xử bao gồm thượng nghị sĩ John Stennis, Stuast Symington, Henrry Jackson, Howard W. Can non, Robert C. Byrd,Niargaret Chase Smith, Stron Thurnond, và Jack Miller.

Thượng nghị sĩ Stennis - Chủ tịch ủy ban Stennis

Robert McNamara người mà đã đưa ra lời chứng thực của mình vào ngày 25 tháng 8 năm 1967 là người làm chứng cuối cùng có mặt trước tiểu ban hội đồng xét xử ông đã đưa ra vấn đề và cố gắng bảo vệ chính sách hạn chế ném bom của chính quyền Mỹ mà theo ông thì đó là một chính sách thành công. Ông đã coi nhẹ tầm quan trọng của việc phong tỏa cảng Hải Phòng, một việc làm mà giới quân sự cho rằng sẽ sớm mang lại kết thúc sớm cuộc chiến ở miền Nam.

Một nghị sĩ được Sharp mớm lời đã cố gắng vận động thuyết phục McNamara công khai thừa nhận sự thiếu lòng tin vững chắc về tính hiệu quả của cuộc chiến không lực bằng việc hỏi McNamara liệu ông ấy có ủng hộ việc dừng đánh bom quanh Hà Nội và Hải Phòng và hạn chế đánh bom quanh vùng biên giới miền Nam Việt Nam. Lời đề nghị của viên nghị sĩ này thực tế đã được McNamara và những trợ lý dân sự của ông xem xét rất kỹ lưỡng và xem như là một hình thức làm giảm sự leo thang chiến tranh không lực đồng thời vẫn tiếp tục động viên quân đội Mỹ chiến đấu ở miền Nam. Tuy nhiên, McNamara đã không đưa ra câu trả lời thẳng cho viên nghị sĩ. Thay vào đó ông đã gián tiếp đề cập đến trường hợp của mình. Ông nói rằng có nhiều công trình phương tiện ở miền Bắc Việt Nam trị giá tới khoản 320 triệu đô la bị phá huỷ trong khi đó số máy bay Mỹ thiệt hại trị giá lên tới 911 triệu đô la và chỉ ngăn chặn được khoảng 2% quá trình thâm nhập của Bắc Việt Nam vào miền Nam.

McNamara đã nói với các thượng nghị sĩ rằng: "Theo tôi những người phê bình chính sách ném bom hiện giờ của chúng tôi vì họ tin rằng tấn công bằng không lực vào miền Bắc có thể tạo ra nhiều kết quả thuận lợi”. Họ cho rằng không lực của chúng ta có thể giành được thắng lợi ở miền Nam và làm tan biến ý chí của miền Bắc hay có thể ngăn chặn được sự chi viện cần thiết cho miền Nam. Việc tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay vào miền Bắc không phải là sự hỗ trợ mà là một sự thay thế cho cuộc chiến trên bộ gay go quyết liệt mà chúng ta và các đồng minh đang tiến hành ở miền Nam”.

Bản báo cáo của tiểu ban Stennis nhanh chóng được đưa ra vào ngày 31 tháng 8 năm 1967 và đã hối thúc Tổng thống Johnson mở rộng cuộc chiến và đồng thời bãi bỏ chính sách ném bom "cẩn trọng” của mìh. Việc này lần đầu tiên cho công khai sự rạn nứt giữa McNamara và giới quân sự. Thời gian bầu cử cũng sắp tới điều này đã hối thúc Lyndon Johnson vào tình cảnh phải lựa chọn giữa một bên là Bộ trưởng Quốc phòng và một bên là những người có ảnh hưởng lớn đến cuộc bầu cử của ông ta. Trong một cuộc họp báo bất thường vào ngày sau đó Johnson đã phủ nhận sự bất đồng tồn tại giữa những trợ lý của mình và đồng thời cũng ủng hộ McNamara.

Chính ngày sau đó, vào ngày 10 tháng 9 năm 1967, Johnson đã lệnh cho đánh bom Cẩm Phả - cảng lớn thứ 3 ở miền Bắc Việt Nam. Với McNamara thì ông quá hiểu rõ khu cảng này. Máy bay Mỹ đã mở một cuộc càn quét bằng hoả lực trước đó ba tháng vào vùng lân cận cảng Cẩm Phả. Việc này đã gây ra một cuộc cãi cọ với Liên Xô. Phía Liên Xô đã buộc tội Mỹ trong cuộc tấn công đó đã đánh vào một con tàu buôn bán của Liên Xô là tàu Tuskestan và làm bị thương hai thuỷ thủ, một người sau đó đã chết. Lầu Năm Góc đã lên tiếng xin lỗi Matcơva và hứa sẽ cố gắng đảm bảo sự việc như vậy sẽ không xảy ra nữa. McNamara rõ ràng đã khuyên không nên tấn công vào Cẩm Phả khi ông phải điều trình trước tiểu ban Stennis. Quyết định của Johnson bác bỏ McNamara có thể chỉ được xem như là sự khiển trách cá nhân.

Vào ngày mùng 1 tháng 11 năm 1967 Robert McNamara đã khuyên Johnson là nên ngừng việc đánh bom lại và không nên gửi quân tới miền Nam Việt Nam nữa. Hai tuần sau đó Johnson đã đưa ra một quyết định là ông sẽ chỉ định Bộ trưởng Bộ Quốc phòng làm chủ tịch mới của Ngân hàng Thế giới.

Robert McNamara đã từng nhảy lên mui xe ở trường Harvard và nói với những sinh viên chống đối rằng ông ta là người cứng rắn hơn họ. Vào cái ngày mà Robert McNamara rời Lầu Năm Góc ông đã nghẹn ngào và bật khóc. Qua bao nhiêu năm ông đã không tham gia ý kiến vào cuộc chiến và những quyết định của ông mặc dù gần 20 năm sau đó, sau khi cuộc chiến đã lắng dịu trong công chúng thì ông được xem như là một bình luận viên về chiến tranh không lực. Lần này, liên quan đến vũ khí hạt nhân, ông dường như rnuốn giảm khả năng xảy ra đến mức thấp nhất trong khi vẫn duy trì một mối đe doạ trả đũa hay sự ngăn cản đôi bên nhưng bây giờ vấn đề này lại được khơi gợi lại.

Ngày 25/8/1967 là ngày Robert McNamara làm chứng tại buổi điều trần Stennis. Cal Swanson ngồi trên máy bay ở phía sau của boong tàu đang đợi phóng đi thì có một chiếc máy bay khác lướt bánh vào máy bay của anh đẩy máy bay của anh ép vào mạn tàu. Buổi điều trần tại Washington có tác động trực tiếp đến sự sống còn của phi đội 162. Để cố gắng làm mất đi khả năng chứng minh của bằng chứng mà Sharp đưa ra thì Tổng thống Johnson đã loại bỏ điều hạn chế việc tấn công nhà máy nhiệt điện của Hà Nội lần thứ hai, đây là điều mà Sharp đã buộc tội chính phủ tại hội nghị tại Sài Gòn. Bryan Comptor chỉ huy cuộc tấn công của tàu Oriskany và Cal được các phi công cứu thoát lần thứ hai, những người đã cảnh báo cho anh trong lúc cả đạn pháo và tên lửa đang lao gần về phía đuôi máy bay của anh ta.

Họ thả loại bom Walleye mới xuống nhà máy phát điện, cả 5 phát trúng cả 5. Bom Walleye là loại bom trượt có vô tuyến dẫn đường có đầu đạn nặng 830 pound. Là loại bom thông minh đầu tiên, sau đó là sự xuất hiện nhanh chóng loại vũ khí có tia lazer dẫn đường, bom Walleye là một sự cải thiện rất lớn về tính chính xác của loại vũ khí nổ thả từ trên máy bay xuống vì nó có thể được nhắm vào mục tiêu trước khi được thả, có mắt vô tuyến dẫn đường đến mục tiêu. Tất nhiên luôn có những cách để loại trừ bom thông minh này và Bắc Việt đã nhanh chóng tìm ra nó. Khi máy bay Mỹ lại đến ném bom nhà máy phát điện thì phía Việt Nam đặt một máy phát khói lên sau một chiếc xe tải và lái nó chạy xung quanh nhà máy, để khói thay đổi bối cảnh xung quanh và làm mờ đi mục tiêu làm cho mắt vô tuyến khó nhận ra.

Bom dẫn đường vô tuyến Walleye.

Tuy nhiên, bom Walleye là loại bom chính xác nhất trong tất cả các loại vũ khí của Mỹ và số lượng mới của nó đóng vai trò quan trọng trong quyết định của Tổng thống Johnson ra lệnh ném bom vào nhà máy nhiệt điện lần đầu tiên vào ngày 19/5/1967. Có sự lo lắng của chính phủ Johnson về thương vong cho dân thường nhưng thực tế cho thấy cứ một quả bom được thả xuống thì sẽ có ít nhất một người chết. Cho dù sự lo lắng đó có xuất phát từ những lý do chính trị hay đạo đức thì những quan chức chính phủ, những người có tư tưởng chống lại cuộc chiến này, thường đánh giá quá số thương vong của dân thường trong các cuộc gặp kín với nhau.

Tháng 8 năm 1967, David Schoenbran, nhà báo có nhiều kinh nghiệm đến thăm Bắc Việt. Sau đó ông đưa ra một bản báo cáo rằng Bắc Việt đang có dấu hiệu yếu đi trước các trận bom, tất nhiên họ càng quyết tâm phản kháng hơn. Trong thời gian này, Bắc Việt thông báo có 700 dân thường bị chết và 1100 người bị thương trong 6 tháng đầu năm 1967. Bởi vì Bắc Việt không có lý do gì để hạn chế đến mức thấp nhất số dân thường tử vong và còn thậm chí thấy việc phóng đại số lượng tử vong bằng các con số của mình là điều có lợi với trung bình một ngày có 3 người chết và 6 người bị thương trong phạm vi cả nước. Hiệu quả của chiến dịch ném bom và đánh giá của những con người chủ chốt từ các thành phố chắc chắn giúp hạ thấp con số trên xuống. Nhưng nếu xem xét thì ta thấy 3 lần tổng số bom ném xuống châu Âu và Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới lần thứ 2 mới bằng số bom ném xuống Đông Dương, nhiều mục tiêu bị ném bom nhiều lần, nên dường như khó có thể cho rằng chính phủ đang tiến hành một chiến dịch ném bom rải thảm nhưng chính phủ đang theo đuổi một chính sách kiểm soát chặt chẽ hơn khi tiểu uỷ ban Stennis không hài lòng xem xét điều này.

Lúc mà McNamara làm chứng tại buổi điều trần Stennis, các cố vấn dân sự của Tổng thống Johnson, với những mục đích thực dụng, đã bó hẹp cuộc tranh luận về chính sách ném bom và việc xem xét 3 sự lựa chọn hay là chính sách hình ống 3 khả năng hành động. Họ chẳng sáng tạo ra điều gì mới ngoài việc giữ gìn sự tồn tại của chính phủ của Tổng thống Johnson. Tổng thống có thể đậy nắp cái ống ở phía trên, hoặc tấn công vào bên trong hoặc đóng bịt kín ở phía cuối.

Đậy nắp ở phía trên có nghĩa là thả ngư lôi và mìn ở Hải Phòng và hai cảng lớn khác, là cửa ngõ của 85% hàng tiếp tế của Bắc Việt. Đồng nghĩa với việc tấn công mạnh mẽ vào các tuyến đường giao thông gần biên giới Trung Quốc, điều này giới quân sự rất muốn làm kể từ khi cuộc chiến bắt đầu. Những cố vấn của Johnson luôn phản đối ý kiến sợ hãi rằng việc ném bom vào khu vực đó có thể sẽ thúc đẩy cuộc xung đột này thành sự đối đầu với Liên Xô hoặc Trung Quốc.

Tấn công những gì bên trong cái ống có nghĩa là tấn công vào hàng tiếp tế sau khi đã được dỡ xuống từ các tàu của Liên Xô hoặc xe tải của Trung Quốc và ném bom xuống các mục tiêu công nghiệp ở Hà Nội và Hải Phòng. Đây là chiến lược cơ bản mà Tổng thống Johnson đã theo đuổi. Cái giá mà chiến lược này phải trả là rất cao - tính đến hiện tại đã mất 647 máy bay với hàng trăm phi công bị bắn chết hoặc bị bắt làm tù binh. Thế nhưng chính sách này chưa thành công và vẫn có nguy cơ đối đầu với Liên Xô vì Liên Xô đã có ý cảnh báo phản đối những chiến dịch ném bom đã khiến những cố vấn dân sự của Tổng thống Johnson luôn lo lắng và bất an.

Bịt kín ống ở phía dưới - tập trung ném bom ở khu vực phía Nam của Bắc Việt - là một sáng kiến do một trợ lý chính của McNamara đưa ra. Đó là John Mc Naughton, người ngày càng không mặn mà lắm với các chiến dịch không kích và có ảnh hưởng rất lớn đối với suy nghĩ của người chỉ huy. Đó là cách hạn chế tổn thất về mặt chính trị của chiến dịch không kích dựa vào các phong trào phản đối chiến tranh và quan điểm quốc tế và giảm nguy cơ đối đầu với Liên Xô và tỷ lệ phi công thiệt mạng và máy bay bị bắn rơi (vì bịt kín ống ở phía dưới không có phòng vệ nhiều như ở phía trên) trong khi đó tạo điều kiện cho lính đánh bộ Mỹ tiếp tục đánh chặn dòng người và hàng tiếp tế từ miền Bắc vào miền Nam. Kế hoạch này có ý muốn nói rằng người Mỹ đã thất bại trong việc đập tan ý chí của Hà Nội trong các chiến dịch ném bom xuống các trung tâm công nghiệp. Nhưng kế hoạch này lại tạo ra một đường nét cho các cố vấn đã tỉnh ngộ khi tranh luận với thực tế và số liệu trước mặt Tổng thống Johnson mà không phải giả vờ là họ đang chịu thua.

Một số cố vấn của Tổng thống Johnson ủng hộ những thay đổi khác nhau của các kế hoạch hành động trên nhưng quan trọng là Tổng thống phải đưa ra quyết định đối với 3 kế hoạch sắp xếp theo tính chất diều hâu đến tính chất mềm dẻo hơn theo quan điểm của chính phủ. Như thường lệ Tổng thống luôn chọn mức độ trung bình tức là tấn công vào tất cả những gì có trong cái ống đó (sau này khi Johnson thông báo quyết định không tham gia cuộc chạy đua tái đắc cử Tổng thống nữa thì Johnson vẫn không ngừng việc ném bom vào Bắc Việt nhưng chuyển sang kế hoạch thứ 3 - có tính chất mềm dẻo nhất - mà những cố vấn của ông đã đưa ra cánh đây 8 tháng)

Trong một bài phát biểu tại San Antonio, ngày 27/9/1967, Tổng thống đã đề ra một sáng kiến hoà bình mới' "Nước Mỹ sẵn sàng chấm dứt các cuộc ném bom vào Bắc Việt nếu như việc này dẫn đến các cuộc đàm phán có kết quả. Tất nhiên chúng ta phải ra điều kiện rằng khi cuộc đàm phán diễn ra thì Bắc Việt không được lợi dụng việc ngừng ném bom này”. Sau đó thì ai cũng rõ sáng kiến này đã thất bại. Johnson bắt đầu cho phép tấn công vào nhiều mục tiêu hơn ở Hà Nội và Hải Phòng, bao gồm rất nhiều mục tiêu trong 57 mục tiêu đã trở thành vấn đề tranh cãi tại cuộc điều trần Stennis khi phía quân sự nói rằng họ đã được phép tấn công vào 302 mục tiêu trong số 359 mục tiêu mà Uỷ ban chỉ huy hỗn hợp đề xuất.

Đó là lý do tại sao các phi công của phi đội 162 phải bay nhiều hơn nữa để tấn công các khu vực từ Hà Nội đến Hải Phòng vào giai đoạn cuối năm 1967. Trong khi Tổng thống Johnson chưa sẵn sàng ra lệnh phong toả cảng Hải Phòng bằng mìn và ngư lôi, ông vẫn phải chịu trách nhiệm khi để cho quân đội cố gắng cô lập cái cảng này bằng việc tấn công vào những cây cầu dẫn đến khu vực này. Chiến dịch bắt đầu vào ngày 30/8/1967 khi 24 máy bay xuất phát từ tàu Oriskany thả bom xuống cây cầu trên đường quốc lộ của Hải Phòng nằm ở khu vực đông nam của thành phố. Chỉ trong một tuần Hải Phòng có 4 cây cầu lớn bị ném bom. Người Việt Nam nhanh chóng sửa lại như họ đã làm với cây cầu Long Biên ở Hà Nội. Tháng sau đó không quân hải quân lại ném bom những cây cầu đó.

Đến tháng 10/1967, có 200 ngàn tấn hàng tiếp tế được chất ở cảng Hải Phòng. Bắc Việt tính toán rằng người Mỹ không được phép tấn công vào cảng này cho nên hàng tiếp tế đặt ở đây rất an toàn. Các phi công của tàu Oriskany nhận được lệnh của các bản báo cáo tình báo rằng những chuyến bay gây áp lực cả ngày lẫn đêrn sẽ làm giảm tiến độ công việc ở cảng Hải Phòng vì thế số lần cất cánh từ tàu đã tăng lên từ 13 lần lên 40 lần trong 2 ngày.

Đã có những lúc các phi công đã nghĩ rằng họ đã thắng trong cuộc chiến ở Hải Phòng. Sau ngày thứ 5 của đợt tấn công liên tục, họ ngạc nhiên khi bay qua thành phố mà không bị bắn. Bắc Việt đã đầu hàng rồi sao? Có thể họ đã hết tên lửa hay hoả lực còn yếu. Hai máy bay bay vòng vòng Hải Phòng trong 15 phút mà không tìm thấy một khu vực pháo phòng không đang hoạt động. Hiện tượng này kéo dài trong hai ngày cho đến khi thời tiết xấu đã buộc tất cả các cuộc không kích phải hoãn trong 3 ngày. Sau khi trời quang mây tạnh và không quân Mỹ trở lại Hải Phòng thì họ được đón chào bằng những quả SAM và những đạn pháo quen thuộc.

Tất cả dân thường ngoại trừ những người có vai trò quan trọng đối với việc bảo vệ Hà Nội và Hải Phòng đều được sơ tán. Những công trình và công sở gần các khu vực quân sự đều được chuyển ra khỏi hai thành phố này. Cho dù tập trung ném bom xuống miền Bắc thì cuộc chiến ở miền Nam Việt Nam vẫn diễn ra ở mức độ bình thường. Bắc Việt bắt đầu chuyển phần lớn hàng tiếp tế từ cảng Hải Phòng sang cảng Sihanoukville ở Campuchia, nơi này dễ dàng chuyển hàng vào miền Nam.

Việc có mặt của Rober McNamara tại buổi điều trần Stennis đã bị tiết lộ trong bản báo cáo của tiểu ủy ban và những thông tin rò ri với báo chí những mãi đến tận 10/10/1967 McNamara mới chính thức công khai sự nản chí với chiến dịch không kích: "Với tất cả những bằng chứng rõ ràng thì chúng ta không có khả năng phá huỷ một số lượng cầu và đủ để hạn chế những hoạt động ở miền Nam và đưa những hoạt động xuống dưới mức hiện tại và tôi không biết chúng ta có thể làm gì trong tương lai".

Thiếu tướng hải quân Malcolin Cagle nói: "Đối với những phi công đánh đổi cả cuộc sống của mình để thực hiện những nhiệm vụ nguy hiểm và thực hiện những quy định bay do Bộ trưởng McNamara đề ra lại không cho phép họ tấn công vào những khu vực chứa hàng tiếp tế mà họ trông thấy thì lời tuyên bố trên là phán quyết “vô tâm".

Tất nhiên đó là cảm giác của giới quân sự và những người quan tâm chăm chú tới những gì đang diễn ra tại Washington. Nhưng kỉ luật trên tàu Oriskany vẫn được giữ vững. Kể từ tháng 7, tàu Oriskany đã thiệt hại 24 máy bay - gần 40% số máy bay chiến đấu của tàu - và thông báo của Mc Namara không được các phi công chú ý nhiều lắm. Sự nguy hiểm thường trực của chiến dịch không kích Alpha - mà các phi công gọi các cuộc không kích xuống Hà Nội và Hải Phòng đã đưa phi đội 162 thân thiết với nhau hơn. Thậm chí Swanson còn khen Pat Crahan vài lần. Sau khi Pat Crahan kết thúc thời gian phục vụ vào tháng 9 anh trở về Mỹ và xin ra khỏi hải quân.

Cal nói với Nell rằng: "Anh phải công nhận rằng anh rất tôn trọng Crahan trong chiến dịch lần này. Anh ta đã giành được 4 huy chương và tham gia vào nhiều chuyến bay hơn bất kỳ ai. Anh ta là một gã hơi có vấn đề nhưng rất có năng lực và bản báo cáo năng lực đã phản ánh điều đó. Chắc là anh sẽ nhớ anh ấy nhiều đấy”.

Pat Crahan vẫn không hào hứng với Swanson và hải quân lắm nhưng cũng chia sẽ những cảm giác nguy hiểm mà các đồng đội đang đối mặt. Thế nhưng điều đó vẫn chưa đủ để giữ anh ta lại hải quân. Đồng đội của anh đã dán một biểu tượng của hãng hàng không Mỹ màu trắng lên đuôi của máy bay của Crahan. Khi anh chuẩn bị bay về nhà Crahan vẫy chào Swanson và các sĩ quan cao cấp khác đứng trên đài kiểm soát không lưu chào lại anh và họ ngạc nhiên khi thấy một lo go với chữ UA trên một chiếc F-8.

Lời nói đùa đã mất đi sự dễ chịu của nó nhanh chóng sau khi anh bay trên không, khi tờ giấy màu trắng của hình lo go bị rách toạc ra cùng với một tiếng nổ lớn. Hải quân đã thực hiện một nghiên cứu về những từ ngữ cuối cùng mà phi công khi bị bắn rơi thường nói ra. Đó là "chết tiệt" và tên một hòn đảo cách Hải Phòng không xa nơi rất nhiều phi công Mỹ bị bắn rơi. Và bây giờ chính Crahan tự nói ra những từ ngữ định mệnh đó. Trong một phút dằn vặt, anh nghĩ anh sẽ bị đâm xuống biển và hải quân sẽ có trận cười cuối cùng.

PHẢN CHIẾN

Một tối nọ, Lee Fernandez hỏi Cal Swanson có thể nói chuyện với anh được không.

"Chắc chắn rồi". Cal nói "Tại sao anh không đến gặp tôi ở phòng?".

Sau vài phút, Lee đến. Anh ta ngập ngừng một lúc.

"Vào đi Lee” Cal nói. "Tôi làm gì được cho anh đây?"

"Đội trưởng" Lee bắt đầu nói rất nhỏ, "tôi không cho rằng mình có thể bay qua mặt biển nữa. Tôi cảm thấy rất tệ vào những lúc chúng ta thả bom. Tôi có thể giết chết ai đó, và đó không phải là bản chất của tôi. Thậm chí nếu tôi đã ở trên một chiếc Mig, tôi không nghĩ mình có thể phát hoả được".

Cal nói: "Ồ, thật ngạc nhiên đấy. Điều đó chẳng phù hợp với nhiệm vụ của chúng ta chút nào".

"Đội trưởng! Từ những điều tôi đã thấy, đã đọc, tôi không cho rằng cuộc chiến tranh này là đúng. Về cơ bản chúng ta đang can thiệp vào một cuộc nội chiến giữa những người Việt Nam".

"Tôi phản đối. Bắc Việt đang cố gắng xâm chiếm Nam Việt, cũng giống như cộng sản đang cố gắng làm chủ cả thế giới. Vấn đề ở đây là một đất nước nhỏ bé đang cầu xin chúng ta giúp đỡ để bảo vệ tự do cho họ. Anh có cho rằng khi mọi việc trở nên rắc rối thì chúng ta nên bỏ mặc và quay về không?"

"Nhưng chính quyền Nam Việt đã không được biết đến như những người có được sự ủng hộ của nhân dân. Họ không được coi là công bằng, trung thực và dân chủ. Có thể đó là lý do cộng sản đang muốn nắm quyền kiểm soát ở miền Nam".

"Không, tôi không nghĩ vậy, Lee ạ. Tôi nhớ rằng khi được bổ nhiệm đến Sài Gòn, chúng ta đã đọc hồ sơ hàng ngày về sự tàn bạo của cộng sản đã thực hiện đối với những người nông dân. Trên thực tế, tôi đã đến thăm một số làng xã ngay sau khi tôi đặt chân xuống Sài Gòn. Tôi đã rất tức giận. Tôi cho rằng nếu anh từng được chứng kiến sự tàn bạo đó, có thể anh sẽ có một thái độ khác".

"Theo tôi", Lee nói: "Vấn đề quan trọng nhất đối với những người dân trong một nước về cuộc chiến tranh ngoại quốc là: liệu cuộc chiến này, liệu nguyên cớ này có xứng đáng, không chỉ với việc chi tiêu một khoản tiền và nguồn lực lớn, mà quan trọng hơn là với hành động gửi rất nhiều thanh niên đến một nước ngoại quốc nơi mà nhiều người sẽ chết hay không? Và tôi không tin rằng bằng cách bảo vệ chính quyền Nam Việt trước sự xâm chiếm của cộng sản, chúng ta cũng bảo vệ liên bang Hoa Kỳ”.

"Có phải anh đang cố gắng biện minh bởi vì. . . . "

"Bởi vì tôi sợ? Đúng vậy, đội trưởng ạ, đó chỉ là một phần thôi. Tôi sợ bởi vì tôi không muốn chết vì một nguyên nhân mà tôi tin là không đáng chết. Và cái chết của Herb Hunter đã góp phần đưa đến quyết định của tôi. Cái chết của những người như anh ấy, một trong những con người tốt nhất mà tôi biết, không thể được phân minh bằng cuộc chiến này. Đó chỉ là sự phí phạm đau thương. Tôi biết rằng sau khi anh ấy chết, tôi đã không muốn bay qua mặt biển nữa, nhưng tôi đã không dám nói với anh".

"Có thể có những lý do khác mà anh không định nói ra. Thế còn về khả năng của anh thì sao". Anh đã lái rất cừ trong thời gian gần đây. Có chuyện gì đó không ổn. Có phải về thị lực của anh không?"

“À, tôi…”.

"Anh chắc chắn đây là lần cuối?".

"Đội trưởng, tôi đã nghĩ về chuyện này từ lâu rồi. Đó không phải là quyết định vội vã gì”.

"Được rồi, vậy thì cách tốt nhất cho anh là nộp lại phù hiệu phi công vậy".

"Tôi thích được tiếp tục bay nếu có thể. Trong những chuyến bay bình thường, tôi rất thích bay. Tôi chỉ không tránh khỏi được sự cắn rứt lương tâm khí lái máy bay kiểu này”.

"Nhìn này, không có cách nào để tôi có thể chuyển anh sang một phi đội phục vụ được. Anh được bổ nhiệm đến đây để thực hiện nhiệm vụ. Nếu anh không thể bay ở phi đội này thì anh không thể bay ở nơi khác được. Hãy tự coi mình đang ở dưới mặt đất thôi, ngay từ bây giờ”

"Đội trưởng, tôi không thấy rõ sự ràng buộc đó. Có rất nhiều phi công ở các phi đội phục vụ muốn được chuyển sang phi đội chiến đấu để có cơ hội ra mặt trận. Tại sao chúng ta không thể thay đổi người được".

"Bởi vì anh đến đây. Đây là nhiệm vụ của anh. Nếu anh không thể hoàn thành nhiệm vụ, chúng tôi phải có biện pháp khác. Như tôi nói, cách tốt nhất cho anh là nộp lại phù hiệu phi công. Nếu anh không muốn làm điều đó chúng tôi sẽ phải triệu tập uỷ ban phân bổ nhân sự để quyết định phải làm gì. Việc đó có thể trở nên phức tạp, tôi cảnh báo anh đấy. Nó có thể dẫn đến một phiên toà quân sự. Sao anh không suy nghĩ thật kỹ vào tối nay? Xem này, tôi phải đi bây giờ. Tôi đã muộn giờ họp sở chỉ huy rồi. Hãy nghĩ kỹ đi, Lee".

Sau buổi tối đó Swanson kể với Burt Shepherd và thuyền trưởng tàu Oriskany về cuộc nói chuyện với Lee Fernandez. Thuyền trưởng Billy D. Holder, người thay thế John Iarrobino, là một nhà lãnh đạo có năng lực, nhưng không có khả năng kiềm chế như người tiền nhiệm. Cal rất sửng sốt khi vị thuyền trưởng giận dữ nói rằng ông ta ủng hộ việc lột bỏ phù hiệu và đưa Lee ra toà vì tội thiếu lòng can đảm. Cal nhận thức được mối nguy hiểm của việc hành động quá nhanh và quá nặng chống lại Lee. Năm ngoái sĩ quan điều hành phi đội F-8 đã được phép từ bỏ phù hiệu mà không bị xét đoán về nhiệm vụ chiến đấu. Liệu họ có thể an toàn sau khi cố gắng đưa Lee ra toà vì anh ta đã làm điều tương tự hay không?

Có chuyện khác nữa. Các tờ báo đã từng đăng tải trong nhiều tháng những câu chuyện về một bác sĩ quân y - tên ông ta là Levy - người đã bị Toà án quân sự xét xử vì đã không dạy cho các binh lính thuộc lực lượng đặc biệt những chuyên môn y tế và phương pháp trị bệnh da liễu của ông. Các tờ báo thổi phồng lên rằng ông là một người phản đối chiến tranh nổi tiếng. Lee Fernandez có nhiều đặc điểm ấn tượng về một người phản chiến hơn vị bác sĩ da liễu. Lee còn trẻ, là sinh viên tốt nghiệp Học viện Hải quân, một phi công chiến đấu đã được hai lần khen ngợi về lòng dũng cảm. Nếu trường hợp anh ta trở thành vấn đề công khai chắc chắn hải quân phải mang tiếng xấu, chưa kể đến việc cấp trên sẽ nhìn nhận các vị chỉ huy của Fernandez như thế nào. Sau khi trở về phòng, anh đã suy nghĩ thêm về cuộc nói chuyện với Lee.

Lee Fernandez cũng đang nghĩ về cuộc nói chuyện này. Khi đến nói chuyện với Swanson, lý do duy nhất để muốn dừng bay mà anh có là cảm nhận của anh về tính sai trái của cuộc chiến. Nhưng Cal đã khiến anh dao động khi đề cập đến rắc rối của anh với những lần hạ cánh. Anh đang gặp rắc rối. Anh không vượt qua bài kiểm tra cảm nhận độ sâu cách đây mấy tháng. Một lần khác anh được hải quân cho phép từ chối kiểm tra và đem cho anh một cặp kính để khắc phục nhược điểm. Có phải do thị lực? Có phải điều đó tác động đến thái độ của anh về cuộc không kích? Một cách trung thực, Lee quyết định rằng anh sẽ coi vấn đề thị lực là lý do phụ trong quyết định từ bỏ của mình. Anh cũng quyết định sẽ bỏ hẳn tay lái nếu cần thiết.

Cal Swanson rõ ràng rất thất vọng khi Fernandez nói rằng anh ta định nộp lại phù hiệu một cách tự nguyện. Đó là lúc Cal hiểu rằng Lee sẽ coi vấn đề thị lực là lý do mong muốn từ bỏ nghề lái máy bay. Tầm nhìn tốt là điều kiện hàng đầu đối với một phi công. Nhưng một phi công cũng có thể từ bỏ nhiệm vụ với một lý do như vậy. Bên cạnh đó, Swanson thực sự tin rằng Lee đã phạm sai lầm nghiêm trọng khi tự mình tuyên bố chống lại chiến tranh; anh tin rằng việc làm như vậy sẽ khiến anh ta bị coi là không yêu nước, và điều đó sẽ theo anh ta suốt phần đời còn lại.

Và Cal rất ngạc nhiên khi nhận được bức thư của Lee vào ngày hôm sau:

Từ. LTJG Leabert R. Fernandez, Jr. , USN,

678079 / 1310

Tới: Trưởng ban chỉ huy Hải quân.

Qua: (1) Sĩ quan chỉ huy, phi đội chiến đấu 162

(2) Chỉ huy tàu Air Wing 16

(3) Chỉ huy tàu USS Oriskany (CVA - 34)

Nội dung: Yêu cầu từ bỏ vị trí trong không quân

1. Tôi yêu cầu được huỷ bỏ vị trí nhiệm vụ trong không quân. Sau đây là các lý do được xếp thứ tự theo tầm quan trọng của chúng:

a. Nó trái ngược với quan điểm cá nhân và nhận thức của tôi về việc tôi tiếp tục dính líu trong việc trực tiếp huỷ hoại cuộc sống con người khi tham gia cuộc chiến.

b. Tôi không mong muốn tiếp tục đưa bản thân mình vào mối nguy hiểm chết người trong một thời gian dài vốn tiềm ẩn trong các nhiệm vụ của công việc hiện nay.

c. Niềm đam mê được bay của tôi đã giảm sút trong tám tháng qua do những quan niệm và cảm nhận nói trên, và cũng do một vài khó khăn trong việc điều khiển hoạt động trên tàu.

2. Những khó khăn trong việc điều khiển trên tàu được thể hiện ở các đợt kiểm tra năng lực điều khiển tay lái trong năm nay so với năm ngoái. Tôi cảm thấy rắc rối này ít ra là do những nhược điểm trong tầm nhìn mắt trái. Tháng 2 năm 1967 tôi đã được phép không phải kiểm tra do những nhược điểm này.

3. Yêu cầu này không thể hiện động cơ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ còn lại theo nghĩa vụ của tôi. Thực ra, bởi vì đây là công việc tôi biết và tôi thích nhất trong ngành Hải quân nên tôi mong muốn được tiếp tục được bay nếu được bổ nhiệm vào phi đội 1350.

Leabert R. Fernandaz, Jr.

Cal Swanson cố gắng nói chuyện với Fernandez một lần nữa sau khi nhận được bức thư. Đây là lúc anh sắp sửa mất hết bình tĩnh.

Swanson nói: "Về việc anh mong muốn được tiếp tục bay, hãy quên nó đi. Anh sắp sửa mất hết phù hiệu không phải thắc mắc? Vì vậy hãy đối diện với sự thật? Tất nhiên anh được phép nói ra bất kỳ thứ gì anh mong ước trong đơn thôi việc của anh. Nhưng tôi cho rằng toàn bộ bức thư là một sai lầm lớn. Chắc anh không muốn tô vết bẩn lên sự nghiệp của mình khi nói rằng anh phản đối cuộc chiến".

"Tôi không có ý định coi hải quân là một sự nghiệp". Lee nói.

"Chẳng khác nhau gì cả. Những điều này sẽ theo anh suốt cuộc đời còn lại. Thực tế, anh có thể đang tự đưa mình ra toà án binh đấy”.

Lee Fernandez từ chối viết lại thư. Swanson ra khỏi phòng và quay lại cùng viên chỉ huy không lực Burt Shepherd thuyết phục Fernandez. Ông yêu cầu Lee bỏ những dòng chữ đề cập đến thái độ phản chiến. Shepherd nói đó không phải vì lợi ích của bản thân ông. Nếu để lại, về sau sẽ gây rắc rối cho anh ta. Fernandez lắng nghe những lời tranh cãi của hai sĩ quan thượng cấp và nói rằng anh hài lòng với bức thư đã viết. Shepherd khuyên anh cầm về và nghĩ lại việc phản chiến trong buổi tối. Fernandez đồng ý. Sáng hôm sau anh nộp lại lá thư, chẳng có gì thay đổi.

Cai Swanson và Burt Shepherd ngầm thoả thuận rằng tốt nhất là giải quyết vấn đề của Fernandez càng im lặng càng tốt. Trong lá thư chấp thuận bao gồm những yêu cầu đối với đơn xin thôi việc của Fernandez, Swanson đã bỏ quan vấn đề phản chiến và nhấn mạnh đến việc giảm sút năng lực cầm lái, vấn đề thị lực của anh và cho rằng đám cưới với Dorothy mới đây đã ảnh hưởng xấu đến khả năng bay của Lee.

Trong thư chấp thuận, Swanson nói: "Cần chú ý rằng trong cả hai đợt ra quân, anh ta đã thực hiện tổng cộng 86 nhiệm vụ. Lee Fernandez chưa bao giờ từ chối nhiệm vụ lái máy bay đánh kẻ thù, cũng như chưa bao giờ bỏ chuyến bay nào đã dự định trước. Nhưng vấn đề thị lực và chuyện kết hôn của Lee đã ảnh hưởng mạnh đến khả năng chiến đấu của Fernandez nhiều hơn anh ta thừa nhận. Bởi vậy, cần quan tâm cân nhắc kỹ càng việc chấm dứt vị trí trong không lực của Fernandez, không cần có hành động nào khác".

Burt Shepherd gửi các lá thư đến Washíngton mà không bình luận lời nào.

“Trong thư chấp thuận, tôi đã thổi phồng về ảnh hưởng của đám cưới và vấn đề thị lực của anh ta nhằm đánh lạc hướng cấp trên". Cal kể với Nell. "Nhưng có thể chẳng có tác dụng gì. Tôi cho rằng anh ta đang tự đưa mình ra toà án binh. Chúa ơi. Tôi đã nói với anh ta rằng chẳng ích lợi gì đâu, rằng không cần phải nói lên những điều đó khi viết đơn xin nghỉ việc. Anh ta trả lời rằng anh ta thấy như vậy là không trung thực với bản thân nếu như bỏ qua các lý do thật sự. Tôi hỏi liệu anh ta có thể một mình thay đổi chính sách quốc gia hay không, hay anh ta muốn trở thành một người tử vì đạo? Không, anh ta chỉ phải nói lên điều anh ta cảm nhận. Anh ta thật may mắn nếu vẫn bình yên vô sự”.

Như Swanson hi vọng, lá thư chấp thuận của anh đã đánh lạc hướng được "cấp trên". Hoặc là thế hoặc là ai đó trong các viên chức hải quân sẽ công khai câu chuyện nếu như Fernandez không đồng ý giải quyết vấn đề một cách êm thấm. Dù sao thì Lee cũng bất ngờ khi được tái bổ nhiệm để thực hiện các nhiệm vụ phi quân sự, lúc đầu là ở Philippin, rồi đến một sân bay hải quân ở California. Sau khi rời hải quân, Lee trở thành một viên kế toán. Anh viết thư đến các nghị sĩ quốc hội và những người khác để bày tỏ quan điểm chống chiến tranh và kiên quyết làm một người phản chiến. Nhưng trong thâm tâm anh không muốn sử dụng quan điểm chống đối này với tư cách là một học viên trường Hải quân và một cựu chiến binh đang muốn được nổi tiếng.

Swanson tổ chức một buổi họp phi đội mà theo thoả thuận, Lee sẽ không tham dự. Cal thông báo rằng Fernandez đang xin thôi việc. Swanson không tiết lộ lý do của Lee và cũng chẳng ai hỏi. Một phi công hải quân có quyền từ bỏ phù hiệu và họ chấp nhận quyết định đó mà không cần thắc mắc. Đa số các phi công chỉ biết rằng Lee đã nghỉ bay.

Sau khi phi đội hoàn thành trận đánh, Cal Swanson đã ghi lại bản báo cáo thành tích cuối cùng của Lee Fernandez. Sự lo lắng của anh hoá ra là hơi quá đáng. Vụ Fernandez đã trôi qua êm ả. Nỗi bực tức đối với Lee cũng đã nguôi ngoai.

Anh muốn thật công bằng trong báo cáo. Anh bắt đầu viết rằng Lee là "một sĩ quan hải quân xuất sắc, có tài và chững chạc. Anh ta rất thông minh, chăm chỉ và là con người tận tuy, luôn tự tin thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào được giao phó. Anh ta chưa bao giờ từ chối hay đùn đẩy nhiệm vụ của mình".

Và rồi đến việc Lee từ chối các chuyến bay sau này:

"Khả năng lái máy bay không phải là vĩnh viễn. Chính vì vậy, lý do (như đã khẳng định trong đơn thôi việc) xin nghỉ hoàn toàn đúng với cảm nhận của anh ta lúc đó. Dưới nhiều góc độ, tôi không hài lòng lắm về sự trung thành của anh ta đối với ngành Hải quân và đối với quốc gia. Rất khó phán xét lòng dũng cảm của Fernandez khi buộc phải đánh giá. Với những quan điểm mạnh mẽ, anh ta đã can đảm viết lên, và nói lên trong những buổi thảo luận riêng rằng anh ta không thể tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tham chiến ở Việt Nam. Lẽ ra anh ta có thể nghỉ bay với các lý do khác. Nhưng sự biện minh của anh ta dù là mạnh mẽ đến đâu cũng không phù hợp với truyền thống dũng cảm và hy sinh của nhiều thế hệ binh sĩ Mỹ. Vì vậy, tôi buộc phải nói rằng lòng can đảm của anh ta khó có thể chấp nhận được”.

Dick Wyman tâm sự: "Đến năm 1967, rất nhiều phi công đã xin không lái máy bay nữa và bạn không bao giờ nghe họ phát biểu rằng: "Tôi không muốn bay nữa vì tôi sợ chết và tôi không muốn chết”. Lại là "tôi không muốn bay nữa tôi không đồng ý với cuộc chiến này". Việt Nam là cuộc chiến tranh duy nhất không dành cho kẻ hèn nhát. Tất cả chúng ta đều sợ hãi và tính hèn nhát xuất hiện là điều bình thường. Nhưng cuộc chiến ở Việt Nam không có điều đó. Cuộc chiến này thậm chí không có chỗ dành cho những kẻ lưu manh quân sự như những cuộc chiến khác. Trong cuộc chiến này chỉ có những binh lính bị bắt đi lính phản đối vì tất cả họ đều cho rằng cuộc chiến này là sai lầm.

Ai cũng đưa ra lý do ngụy biện cho việc không bay nữa của mình. Viên sĩ quan chỉ huy người đã xin thôi lái máy bay và sau đó trở thành đô đốc đã không phát biểu rằng ông ta xếp cánh máy bay lại vì ông ta sợ. Ông ta có những chiêu bài khá hay để che đi lý do chính. Khi có ai đó muốn xếp cánh thì anh ta bị các phi công khác nghĩ rằng anh ta sợ chết và không dám chấp nhận điều đó. Có rất nhiều việc xảy ra và bạn rất bận nên không có thời gian để ngồi xuống và phân tích viên phi công đó. Năm 1967, cuộc chiến ở Việt Nam trở thành một vấn đề nhạy cảm, nó giống như vấn đề tôn giáo càng tránh không nhắc đến nó bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu”.

"Tôi đã đọc qua một số cuốn sách và chúng tôi nói về chúng. Nhưng tôi nghĩ bạn sẽ có cảm giác rằng nếu như bạn chăm chú đọc những cuốn sách đó và xem xét cuộc chiến này một cách toàn diện thì bạn sẽ thấy cuộc chiến này là một điều vô nghĩa. Vì vậy chúng tôi chẳng bao giờ đọc kỹ những cuốn sách đó cả. Tôi nghĩ chúng tôi sợ sẽ lấy đi đôi chân của những phi công đó, phá đi điểm dựa tinh thần cuối cùng của họ. Nếu như tôi định không bay nữa thì họ sẽ hỏi "Ai sẽ bay cùng với tôi trong đợt không kích lần tới đây”.

Sau khi đọc xong những cuốn sách về Việt Nam, tôi cũng đặt câu hỏi về cuộc chiến này, đặc biệt về cách thức nó diễn ra, nhưng thể nào bạn cũng điên đầu vì những câu hỏi đó. Vì bạn đang bị những quy định quân đội làm cho mù mắt. Bạn phải thực hiện mọi điều mà cấp trên yêu cầu, đó là một phần trong những quy định đó. Tôi là sĩ quan hải quân chuyên nghiệp, được những người đóng thuế ở nước Mỹ thuê và tôi có ý định thực hiện mọi công việc được giao một cách xuất sắc nhất. Vì vậy bạn phải loại bỏ những câu hỏi đó ra khỏi đầu và luôn ghi nhớ một điều: "Nếu họ muốn tôi ném bom xuống một địa điểm nào đó vào ngay ngày hôm nay, ngày mai hay hôm nào đó thì thề có chúa tôi sẽ thực hiện". Đó là cách giúp cho sự hăng hái của bạn sống sót trong cuộc chiến này.

TÙ BINH

Sáng ngày 26/10/1967, Dick Wyman, Ron Coalson, J.P. O'Neil, Chuck Rice cùng tới phòng ăn trên Oriskany để ăn một bữa trưa sớm. Bữa ăn chẳng có gì đặc biệt - chỉ gồm thịt băm và cơm (không như bữa tối thứ 4 ăn thịt bò bít tết và bánh nướng ở Alaska) nhưng nhìn chung trên Oriskany, đồ ăn được chuẩn bị chu đáo và cũng ngon miệng. 4 người nói đùa rằng vì phải bay vào buổi trưa nên họ sẽ trở về đúng lúc để được ăn một bữa trưa nữa trước khi hết thịt lợn băm. Vượt biển làm nhiệm vụ rồi trở về thường chỉ mất 1 tiếng đến 1 tiếng rưỡi. Hôm nay họ được chỉ định tấn công Hà Nội mà các phi công vẫn thường gọi là "trung tâm buôn bán". Cách gọi đó xuất hiện kể từ sau trận đánh năm 1965 của Petula Clark cùng bài thơ trữ tình "Tất cả đang chờ đợi em”.

Trung tâm buôn bán. Một buổi lễ tưởng niệm lớn để tưởng nhớ các nạn nhân của vụ hoả hoạn năm ngoái đã dược lên kế hoạch song lại phải huỷ bỏ vì những trận đánh quyết liệt trên không.

Mặc dù phải đối mặt với nguy hiểm, 4 sĩ quan vẫn háo hức và thoải mái. Tuy Chuck Rice mới đến Yankee Station 2 tuần trước, nhưng anh đã nhanh chóng tìrn được cho mình một chỗ đứng trong phi đội, chưa có ai kể từ sau Herb Hunter lại được chào đón nồng nhiệt như thế. Cũng như Hunter, Chuck Rice dễ tính, vui vẻ và thân thiện và biết pha trò. Là con trai của một phi công TWA có chiều cao trung bình, đẹp trai, mắt vàng, tóc nâu, Rice được sinh ra ở Augusta bang Georgia và được nuôi dưỡng ở Long Island, New York. 2 thành vên của phi đội - Ron Coalson và Bob Walters - biết Chuek Rice khi họ cùng huấn luyện với nhau, họ cho anh biết, phi đội đang chờ xem anh có được như họ mong đợi không. Coalson và Walters gặp Chuck Rice trên boong khi anh đến và túm lấy quần áo của anh. Trên đường tới phòng chờ, họ nới với anh "chúng tôi nghĩ có lẽ anh sắp có chút việc. Anh sẽ được nghỉ một thời gian nhưng mà đừng có lo”.

Rice bước vào phòng, Dick Wyman tiến đến và lặng yên nhìn anh từ đầu xuống chân. Rồi Wyman lắc đầu và nói: "Tôi trông anh chẳng giống người sông nước tí nào cả. "

Mọi người cười rộ lên. Chuck đứng giữa phòng, trông thật lúng túng và ngượng ngùng. Mấy ngày sau, anh cho mọi người thấy là anh có thể chịu được sự trêu chọc của người khác đối với một "anh chàng mới đến". Cal Swanson cho rằng mình may mắn khi được nhận một sĩ quan cấp dưới dễ chịu như thế về phi đội mình.

Buổi tối mà Cal nói với Chuck rằng anh ta sẽ bay làm trợ thủ cho Dick Wyman, Wyman mời anh vào phòng để nói chuyện. Dick lấy từ tủ lạnh ra 2 chai bia, dưa cho Rice một chai và nói: "Được rồi Chuck, anh sẽ làm trợ thủ cho tôi. Tôi muốn anh hiểu chúng ta sẽ trở thành những thành viên cừ nhất của phi đội. Kể từ giờ trở đi, tôi không muốn nghe anh nói bất kỳ điều gì chế giễu tôi trước mọi người nữa. Nếu anh không vừa ý với những việc tôi làm, chúng ta hãy tới phòng này và anh có thể đay nghiến tôi. Song đừng bao giờ vào phòng chờ mà cười cười nói nói là lão Dick thật vô dụng. Dick Wyman không bao giờ nhăn nhó trước mặt mọi người mà chỉ nhăn nhó lúc ở một mình. Mà cả 2 cách đó đều không ổn. Tôi cũng sẽ không làm như thế đối với anh”.

Trước khi cất cánh để làm nhiệm vụ đầu tiên, Chuck nói: "Dick, tôi không biết mình sẽ làm gì".

Wyman trả lời: “Tôi thì biết, hãy quên hết những người khác đi. Ở ngay bên cạnh tôi. Đừng để mất dấu tôi”.

"Được thôi. Nhưng còn chuyện thả bom?"

"Bám chặt tôi lúc tôi lăn vào. Khi thấy bom rơi ra, hãy bấm vào cái nút của anh".

Rice nói: "Sau khi khởi hành” và quay lưng về phía biển, Dick đặt một điếu xì gà lên miệng và châm thuốc. “Tôi sẽ đi kiểm tra lại toàn bộ". Tôi bước đi để tìm chỗ dầu rò rỉ và hư hỏng rồi quay lại và biểu lộ sự đồng tình với anh ấy. Anh ấy cũng đáp lại tôi như thế. Động tác đó làm chúng tôi giảm bớt căng thẳng. Thực sự đúng như vậy. Khi đã đi xa con tàu được 10 dặm, anh ấy dụi tắt mẩu thuốc, đeo mặt nạ vào rồi chúng tôi trở về với công việc.

Sau một ngày chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ trả về. Mọi người nói rằng: "Chúa ơi, ngày hôm nay có 5 tên lửa bám theo anh, Chuck ạ". Họ vỗ vào lưng tôi. Còn Ron Coalson thì nói: "5 quả tên lửa. Anh có nghe gì không?" Tôi đưa cho anh ta một cái nhìn câm lặng: "Ron ạ, tất cả những gì mà tôi nhìn thấy chỉ là mũ bảo hiểm của Dick Wyman. " Tôi không biết có gì xảy ra với chúng tôi. Phía ngoài phòng đợi, Dick Wyman vòng tay ôm tôi và nói: "Đừng lo lắng như thé, hôm nay anh rất được việc”.

"5 nhiệm vụ đầu tiên của tôi đã diễn ra như thế. Cũng phải một thời gian dài sau tôi mới nhận biết được Hải Phòng ở đâu. Chúng tôi tới mục tiêu và lắng nghe lời trò chuyện trên đài phát thanh, đâu đâu cũng có SAM. Tôi chưa bao giờ thấy một cảnh tượng nào như thế. Tôi luôn ở bên cạnh Wyman. Còn anh ấy cũng luôn đeo sát tôi, phải lăn xả trước họng súng mà không quẳng người đồng hành ra ngoài, phải là một người điềm đạm và kiên nhẫn kinh khủng.

" Sau đó Wyman bắt đầu yêu cầu tôi nhìn ra xung quanh. Anh ấy sẽ không nói, "Được rồi, ra khỏi đó đi mà vẫn tiếp tục thúc ép. Tôi không mất dấu anh ấy nhưng nhiều lần bị hút lại phía sau. Anh nói: "Chết tiệt anh cứ ở phía sau đó thì giúp được gì cho tôi chứ, mà tôi muốn giúp anh cũng chịu thôi. Nếu cứ tụt lại sau tôi như thế, anh chỉ có nước bốc cứt mà ăn thôi”. Tôi rất hiểu: Dick Wyman muốn quan tâm tới tôi và định biến tôi thành một phi công F-8 siêu hạng. Anh ấy rất tỉ mỉ và chỉ bảo tôi rất nhiều điều. Lái máy bay không đơn thuần là điều khiển một chiếc máy bay. Một người có thể đáng mặt là một phi công song nếu không dùng đến cái đầu của mình thì chẳng đâu vào đâu cả và Dick là người hoạt động trí não cừ nhất phi đội".

"Anh ấy cực kỳ kiên quyết chối bỏ những cơ hội tầm thường” anh nói, "Đừng cố làm một anh hùng. Nhưng, thề có chúa, nếu được lệnh, phải thả bom xuống mục tiêu. Anh phải biết những hạn chế của bản thân và để ý đến chúng, vì có nhiều anh chàng mất mạng chẳng biết điều đó. "Anh ấy dạy cho tôi cách chiến thắng các quy luật. Anh nói: "Vào một đêm xấu trời, khi sàn tàu đen ngòm đầy nước biển và tràn lên cả mũi tàu và theo quyết định của hạm trưởng, mọi người phải cất cánh còn anh cảm thấy sợ hãi như đang ở địa ngục, đừng có cố tranh cãi với lão ta về chuyện thời tiết xấu. Hãy nói "Vâng, thưa ông”. Sau đó hãy đi ra ngoài rồi leo lên máy bay của anh. Chuyến bay trước nó còn rất tốt nhưng anh lại sắp gặp trục trặc với nó. Trong vài giây anh sẽ tìm ra chỗ trục trặc của thiết bị F-8 và đó sẽ là một lý do chính đáng để anh được nghỉ bay.

Duy chỉ có một điều mà Wyman dường như thật cứng nhắc hơi thái quá một chút. Anh rất nôn nóng muốn bắn rơi một chiếc Mig. Anh đã cảnh báo Chuck dừng cản trở anh nếu họ nhìn thấy máy bay địch. Wyman giải thích: "Tôi đang là người đứng đầu và tôi sẽ là người đầu tiên làm được việc đó. Nếu tôi làm hỏng, anh có thể thay tôi. Nhưng đừng hy vọng anh sẽ làm được điều đó”.

Đó không phải là tâm trạng của riêng Wyman. Nhiều người trong phi đội thậm chí còn hiếu thắng hơn anh. Một phi công thiện chiến mà không bắn hạ được một chiếc máy bay địch chẳng khác nào một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp suốt đời chỉ tập luyện mà không được tham gia thi đấu. Mấy tháng vừa qua, máy bay Mig đang tăng cường hoạt động. Trong chuyến thứ 2 và cũng là chuyến cuối tới Yankee Station, một số phi công trở nên bị ám ảnh với việc cho lộn nhào máy bay Mig.

Chỉ một ngày trước đó, ngày 25/10/1967, sự ám ảnh đó suýt nữa dẫn tới một thảm kịch. Sau hai năm chờ đợi lần đầu tiên, các phỉ công được phép đánh căn cứ Mig Phúc Yên. Khi Cal Swanson và Bob Punches cùng lao tới mục tiêu, Cal nhìn thấy một chiếc máy bay. "Nó đến từ hướng Phúc Yên và trông nó cực kỳ giống một chiếc Mig”, Swanson nói. Chẳng rõ chuyển gì xảy ra sau đó. Swanson nói rằng vào thời khắc cuối cùng anh ta mới nhận ra đó không phải là một chiếc Mig mà là một chiếc A-4 của Mỹ nên anh ta bỏ đi. Người khác thì cho rằng Cal đã bắn tên lửa Rắn chuông vào phi cơ nọ.

Black Mac thì nói: "Người phi công bị Swanson bắn đã quay về phàn nàn với chỉ huy phi đội của anh. Bình thường anh ta rất hoà nhã nhưng hôm đó anh ta giận sôi người lên như quỷ dử vậy. Swanson bắn trượt vì quả tên lửa không đúng tầm bắn. May mắn khôn tả là anh ta không hạ gục anh chàng đó”.

John Hellman lại không muốn lên án chuyện đó. “Khi một đội quân đến từ khu vực mục tiêu, đó là một mớ hỗn độn nên rất khó xác định một máy bay. Tôi nói thế để bảo vệ cho việc bắn tên lửa của Cal. Tôi tự hỏi nếu tôi ở vào tình thế tương tự liệu rồi tôi sẽ làm gì. Tôi sẽ bắn chiếc phi cơ đó? Tôi không cho là thế song phải cẩn trọng khi đánh giá về chuyện đã xảy ra. Tất nhiên cả Swanson và Wyman đều thật liều mạng khi muốn giành được một chiếc Mig bằng mọi giá".

Dù chuyện gì xảy ra đi nữa, ham muốn bắn được những chiếc Mig một phần là vì sự phấn khích của 4 sĩ quan vào ngày 26-10-1967. Mục tiêu là nhà máy điện Hà Nội. Họ được lệnh cài cắm xung quanh rồi bay đến khu vực ẩn nấp của Mig sau khi nó đã bị tấn công. Chuck Rice cho rằng anh chẳng thể có một cơ hội để tự mình hạ một máy bay địch.

Chuck Rice kể:

"Trước khi vượt biển, chúng tôi sẽ đổ nhiên liệu đầy thùng để nhỡ có gặp Mig sẽ đủ. Dick Wyman không muốn đi làm việc đó. Anh ta bảo anh ta phải quay đầu lại tàu. Tôi đồng ý. Tôi, Ron Coalson và J. P. O’ Neil trở thành người chỉ đạo chuyến bay. Có lần Dick Wyman đã bảo tôi "Đừng bao giờ vượt biển một mình. Tôi sẽ bay một mình và tự hỏi tôi sẽ làm gì, sẽ đi được bao lâu trước khi nói với J. P là tôi sẽ không vượt biển một mình. Tôi đã sẵn sàng gọi về tàu và nói: "Ông muốn tôi ném bom xuống đâu chứ? Tôi sẽ quay về”.

J. P. O’Neil - người đàn ông tốt bụng, dễ mến nhất trên đời - hiểu được tình thế nên đi được nửa đường, ông bảo: "Tôi sẽ dẫn đường, Ron sẽ chỉ đạo bộ phận, còn Chuck, anh bay cùng Ron". Như thế, ông sẽ bay một mình, tôi và Ron sẽ bay cùng nhau. Vấn đề không chừng rất ổn thoả".

Người chỉ đạo đội quân kêu gọi? "Hãy xông xáo lên!". Ông muốn chúng tôi xông lên và xoá sạch các căn cứ hoả lực phòng không xung quanh mục tiêu. Đội hình tấn công có 25 máy bay, Ron cùng tôi và J. P. đều ở vòng ngoài. Tôi quan sát xung quanh, mong được nhìn thấy một chiếc Mig vào bất cứ lúc nào. Tôi liếc nhìn Ron và J. P. và nhận thấy bọn họ sắp sửa quay đầu. Khi ở trong một chiếc F-8 có chở bom, một khi bị chậm lại thì sẽ phải đuổi theo những đám khói chết tiệt. Tại sao tôi bị tụt lại? Vì tôi phạm phải một sai lầm. Lúc sắp quay đầu tôi lại trượt ra khỏi bán kính quay của Ron, mà một khi đã trượt ra ngoài thì sẽ bị tụt lại sau thôi.

Ron biết tôi đang ở đâu. Tôi ở phía sau anh ta, nên tôi có thể hỗ trợ anh ta còn anh ta lại không hỗ trợ được cho tôi. Tôi đang mắc nhìn Ron và J. P. thì Ron nói: "Chuck, hãy để ý một quả tên lửa vào lúc 10h”. Khi một quả tên lửa đã bị châm ngòi hãy ngồi mà quan sát nó qua vòm máy bay. Nếu nó sắp chuyển động thì có nghĩa nó sẽ không nhắm vào ta. Mà đúng là nó không chuyển động. Và tiếp sau nó là một quả tên lửa khác. Vì thế tôi cứ nhìn cả 2 quả tên lửa. Bọn họ đã phóng tên lửa theo dấu chúng tôi vì chúng tôi vượt qua họ cùng một lúc. Quả thứ nhất còn tránh được chứ quả thứ hai thì hơi khó.

Tôi chửi "chết tiệt" rồi tăng tốc và bắt đầu bay xuống. Tôi nghĩ "không biết nên quần thảo phía trên hoặc bay xuống phía dưới rồi buộc nó phải hạ cánh xuống phía trên mình. "Nếu tôi mà bay phía dưới tôi chắc rằng tốc độ máy bay của tôi sẽ ngang ngửa với tốc độ không khí. Lúc đó trông tôi như đang hút thuốc vậy. Hơn thế nữa lúc muốn bay lên tôi phải bay một chặng 6000 feet ở tốc độ 500 dặm tốc độ không khí, lại còn phải mang cả bom. Nếu như tôi không rút ra ngoài chắc là tôi sẽ đâm nhào xuống đất. Tôi sẽ phải thả bom xuống trước khi làm việc đó. Vì vậy tôi nói: "Được rồi, tôi sẽ để nó hạ cánh xuống phía trên tôi". Đó là sai lầm thứ hai của tôi. Tôi cho rằng tôi sẽ có cơ hội thuận tiện hơn nếu tôi thả bom xuống rồi bay phía trước.

Tôi chờ một lúc, quan sát quả tên lửa đuổi theo mình cho đến khi không còn thấy lo lắng nữa. Rồi tôi bắt đầu lượn vòng. Tôi chỉ làm việc mà tôi phải làm là bay quanh nó. Chiếc tên lửa trông như một đầu chiếc điện thoại đang bay ngang qua và rất gần với tôi. Tôi nghe một tiếng nổ nên nghĩ rằng tôi đã gây ra tiếng nổ đó và bắt đầu lượn ra ngoài. Thậm chí tôi còn chẳng để ý đến độ cao của máy bay khi nó bay xuống địa ngục.

Tôi chẳng dám nói là những điều tôi sắp kể ra đây chỉ diễn ra trong vòng 3-6 giây, có lẽ là lâu hơn. Nó đã va đập, một cú va đập lớn khiến tôi sợ vãi linh hồn. Lửa đã lan tới buồng lái. Mí mắt, cổ và tay tôi đều bắt lửa. Tôi đã tự nhủ là sẽ không nhảy ra khỏi máy bay, miễn là tôi đang bay cao hơn mực nước biển, tôi sẽ cho nó bay tiếp được. Nỗi lo sợ lớn nhất của một phi công là bị bắt giữ Chúng tôi đã nghe kể về Ev Alvarez và Stratton, mọi người đều bảo rằng đến Chúa cũng không thể chịu được sự việc đó. Điều lo sợ thứ hai là bị làm cho tàn tật. Bị giết là điều ít phải lo sợ nhất vì như thế sẽ chẳng còn biết gì nữa. Tôi tự nhủ phải đưa cho được máy bay thoát khỏi đây.

Nhưng nó lại chẳng chịu dịch chuyển. "Mình chết đến nơi rồi". Tôi nói to điều đó ra. Tôi cố gắng với tới tay cầm của chiếc dù nhưng máy bay lắc lư quá dữ nên tôi không làm thế được. Tôi đặt bàn tay trái lên mặt kính đo radar và dựa hẳn vai lên tay trái ép vào ghế ngồi để nó không rung bật lên, đầu gục xuống. Tôi nắm chặt tay cầm của chiếc dù và nghĩ rằng rồi mình sẽ gãy lưng mất nhưng đổi lại tôi sẽ thoát khỏi nơi đây.

Tôi kéo dù. Một lúc sau tôi cảm thấy mình đang lắc lư mạnh. Tôi chẳng hề cảm thấy mình bật ra khỏi ghế và bật dù ra mà chỉ biết mình đang lăn lộn. Đột nhiên tôi ở vào một cuộc chiến hoàn toàn khác so với trước. Cuộc chiến mà tôi tham gia cho tới lúc này phải có tiếng động cơ phản lực của tôi và giọng nói trên đài được phát ra lúc thì sợ hãi, lúc lại điềm đạm hoặc lạnh lùng. Có cả những bụm khói của hoả lực phòng không đã nổ. Phía ngoài vòm máy bay của tôi và cả những chiếc phản lực trắng lượn quanh.

Ngay khi tôi đang nhàn rỗi như vậy, trời thì có gió và tôi được nghe tất cả những tiếng ồn này: Tiếng nổ của hoả lực và tên lửa, tiếng rền vang của bom nổ, âm thanh của toàn đội mà thiếu mất âm thanh tiếng động cơ của tôi.

Vậy mà tôi lại đang ở đó. Nếu ai đã từng chứng kiến - cảnh một đứa trẻ 5 tuổi lạc mẹ ở mái hiên một cửa hàng thì nó cũng giống như cảnh lơ lửng trên chiếc dù của tôi lúc này đây - Thằng bé con bé bỏng của bà Rice, Chuck Rice, 24 tuổi. Đó là thời khắc thất vọng nhất trong đời tôi. Tôi chực khóc oà và tự nhủ đây không phải là sự thực. Rồi cứ thế tôi trôi dần xuống mà nước mắt lưng tròng.

Tôi vẫn còn lơ lửng trên không và chợt nhận ra tôi phải thoát khỏi miền Bắc Việt Nam. Tôi tự nhủ phải chạy ra bờ biển, ở đó một chiếc máy bay lên thẳng sẽ đón tôi lên. Tôi biết đội cứu nạn và chưa bao giờ là người hay chạy bộ nhưng giờ đây tôi thấy như mình được gắn động cơ và luôn sẵn sàng chạy ra bờ biển.

Tôi cố gắng dịch chuyển chiếc dù, lấy hết sức kéo tấm ván lên song nó vẫn không chuyển dời, tôi sẽ không ra tới bờ biển được. Bỗng tôi nghe thấy một tiếng nổ lớn, ngoái lại thì thấy máy bay của tôi đang bốc cháy. Khi sắp xuống tới mặt đất, tôi thấy rất nhiều người đứng thành một vòng tròn lớn trên một cánh đồng lúa. Bọn họ đang ngước lên nhìn tôi. Khi tôi dịch sang phải hay sang trái ở trên không thì vòng tròn phía dưới cũng chuyển động theo tôi. Rõ là tôi sắp hạ cánh xuống giữa đám nông dân đó. Tôi sẽ tiếp đất, chĩa súng ra, phá vỡ vòng vây rồi đâm đầu về phía các ngọn đồi.

Rồi tôi cũng chạm mặt đất và bò dậy bằng hai tay và đầu gối. Tôi lấy súng ra. Tôi có thể nghe thấy giọng hát ngân vang của họ và ngửi thấy cái mùi phân chuồng bón ruộng đang bốc lên. Đúng lúc tôi sắp di chuyển thì đất dưới chân tôi như giãn ra. Những người đứng trong vòng tròn sắp sửa bắn tôi.

Phi công Mỹ bị bắt.

Tôi đặt súng lên cánh đồng để đầu hàng, cúi đầu xuống. Họ tiến lại gần tôi. Tôi có bộ số máy bay và những chiếc ủng đẹp, đó lại là một vùng quê nghèo khó nên tôi cho là họ sẽ giữ lại những thứ đó. Nhưng họ lại chặt hộp số của tôi đi bằng chiếc dao rựa. Tôi cố gắng giúp họ nhằm giải thích song họ cứ vật tôi xuống, cuối cùng tôi phải nằm đó choáng váng và tê điếng. Khi họ xong việc tôi chỉ còn lại chiếc áo phông cũ của trường sĩ quan hàng không với một bên màu xanh và một bên màu vàng và một bộ đồng phục hàng hải mà tôi luôn mặc. Tôi không bao giờ mặc đồ lót vì tôi tính rằng khi nhảy ra ngoài tôi sẽ rơi xuống nước. Tôi chỉ mặc tất len trắng.

Tôi cho rằng tôi còn sống sót đến ngày hôm nay vì những người bắt được tôi là dân quân. Nếu bị bắn hạ ở vùng nông thôn ao tù nước đọng, thường thì người ta mong bị nông dân bắt vì họ rất tò mò về người Mỹ và họ cũng không phải là những người chịu nhiều hậu quả của việc đánh bom. Nhưng ở những khu vực gần thành phố vốn chịu khá nhiều thiệt hại, người ta lại mong người bắt họ là dân quân vì nếu là dân làng đó thì họ chỉ muốn xé họng bạn thôi.

Họ trói tay tôi ra sau lưng bằng dây thừng, giải tôi tới một làng gần đó và đưa tôi vào một nơi trú ẩn. Mắt tôi cháy rực lên, cổ thì đau còn bàn tay trông thật khủng khiếp. Hoá ra đó là do những vết bỏng trên bề mặt da. Một người Việt Nam bước vào, tháo dây thừng ra và trói tay tôi về phía trước. Rồi anh ta mời tôi một điếu thuốc. Tôi nhớ tới bài học sống còn của tôi và nghĩ. "Bắt đầu rồi đây. Nếu cứ cầm lấy điếu thuốc có nghĩa là bạn đã phạm phải một sai lầm nghiêm trọng và đi ngược lại quy tắc đạo đức". Dù sao tôi cũng không hút thuốc lá mà chỉ hút xì gà. Do đó, tôi nói: "Không, tôi không muốn".

Hai người dân quân lại trói tay tôi ra sau lưng, bịt mắt tôi rồi dắt tôi ra khỏi chỗ trú. Qua chiếc băng bịt mặt, tôi thấy một đôi chân phía trước. Họ đưa tôi tới một cái mương, bảo tôi quỳ xuống. Tôi thấy chiếc báng súng nhấn vào gáy mình. Tôi thầm nghĩ. “Tôi đã xem cảnh này trong các bộ phim về chiến tranh thế giới II. Thế là tôi sắp chết hay ít ra là tôi sẽ chẳng còn nghe tiếng súng nổ nữa”.

Dân làng quây quanh tôi la hét và xướng lên những câu khẩu hiệu chống Mỹ. Đầu tôi trống rỗng. Tôi xin chịu. Tôi tê điếng và chỉ chờ viên đạn. Họ bắt tôi đứng lên và dẫn tôi tới một nơi khác rồi ép tôi quỳ xuống. “À, họ không muốn bắn tôi ở đằng ấy. Họ muốn thực hiện việc đó ở đây”. Rồi tôi lại nghe tiếng người ta la thét và hô khẩu hiệu. Được một lúc, họ bắt tôi đứng dậy và lại đưa tôi tới địa điểm khác. Mọi việc lại diễn ra như lần trước. Tôi muốn nói rằng đây là một sự tụ tập đáng ghét. Họ đang dùng tôi để tác động tâm lý đối với người dân địa phương vì cuộc chiến chống Mỹ.

Rồi họ tháo băng bịt mặt cho tôi và đẩy tôi vào một chiếc xe zip. Nông dân xếp hàng trên đường. Họ điên cuồng phản đối tôi. Dân quân đẩy tôi đi bằng súng trường.

Họ cho tôi vào chiếc xe zip, kéo rèm xuống. Họ lái xe đưa tôi qua các làng khác thỉnh thoảng mở rèm ra để mọi người chỉ trỏ tôi nhưng tôi không bị đưa ra khỏi chiếc zip. 3 giờ chiều hôm đó tôi tới nhà ngục Hoả Lò mà người Mỹ gọi là Hilton Hà Nội. Tôi bị đưa vào 1 buồng giam và sau đó bị hỏi cung.

Cứu chữa phi công Mỹ bị thương.

Người hỏi cung sau này được chúng tôi gọi là "O-ni” tức ONI - Phòng Tình báo Hải quân - bởi vì ông ta không thuộc lực lượng Bộ binh mà thuộc hải quân và ông ta mặc đồ màu xanh lá cây chứ không phải màu xanh nước biển. Có lẽ ông ta hỏi cung hầu hết các anh lính hải quân. Ông ta hỏi tôi tên, cấp bậc, số quân chủng và ngày sinh. Tôi trả lời đầy đủ những câu hỏi đó đến một chừng mực nào đó. Sau đó, ông ta bắt đầu chuyển qua những câu hỏi khác.

Sau khoảng 15 phút nghe tôi nói là tôi không thể trả lời được, ông ta mỉm cười rồi nói: "Ngược lại, anh phải trả lời tất cả các câu hỏi của tôi “.

O-ni có dáng người mảnh mai với mái tóc màu lông chuột thân hình nhỏ nhắn. ông ta nói tiếng Anh khá chuẩn và nắm bắt những lời châm chính bằng tiếng Mỹ nhanh hơn cả so với những người Việt Nam khác, do đó không thể nói cái gì qua mặt ông ta được. Ông ta bảo: "Anh không phải là người Mỹ đầu tiên đến đây. Tôi nói để anh biết, anh phải khai báo cho thành thật. Tôi cho anh 30 phút suy nghĩ. Sau đó chúng tôi sẽ quay lại".

Lúc trở lại, ông ta hỏi: "Anh đến đây trên con tàu nào? Hạm đội gì?"

Tôi nhắc lại tên, cấp bậc và số binh chủng của tôi.

Ông ta mỉm cười thích thú rồi nói :"Đã đến lúc rồi đấy”.

Câu hỏi đầu tiên có liên quan đến thông tin quân sự. Tôi cho là việc leo thang chiến tranh ném bom vùng phụ cận Hà Nội đã bắt đầu vào ngày 24/1, người hỏi cung chắc đang nôn nóng muốn biết người Mỹ sắp tới sẽ ném bom vào mục tiêu nào. Nhưng tôi lại chẳng để ý đến mục tiêu tiếp theo của các cuộc hành quân của chúng tôi. Chỉ đến buổi sáng trước khi lên đường tôi mới biết mục tiêu của mình.

Người Việt Nam đó chỉ cho tôi một tấm bản đồ và tôi nói: "Chiếc cầu đó. Chúng tôi định đánh bom chiếc cầu đó”

Ông ta lại bảo: "Anh nói dối, cái cầu đó đã bị hạ sập được 3 tuần rồi."

Giả sử như đó là Cal Swanson, một sĩ quan cao cấp thì họ sẽ chẳng vì thế mà giảm bớt căng thẳng. Tuy vậy, tôi vẫn còn căn cước thiếu uý (Thực sự tôi tốt nghiệp là một hạ sĩ quan) . Điều đó chứng minh tôi mới bước sang tuổi 24 và chỉ mới ở Yankee Station được một thời gian ngắn. Theo tôi nghĩ ông ta đã nhận ra rằng tôi sẵn sàng nói bất kỳ điều gì mà tôi biết. Nhưng O-ni lại hỏi tên của người chỉ huy Oriskany. Thực sự tôi không thể nhớ được và O-ni thấy rằng khó có thể tin được điều đó".

Việc Chuck Rice bị bắn rơi đã để lộ ra một cuộc tranh cãi đã mấy lần ầm ĩ trong hạm đội được diễn ra dưới hình thức một câu hỏi. Đó là: Trong trường hợp một máy bay thực hiện sai chức năng trước hoặc sau khi cất cánh, có nên để ba chiếc còn lại tiếp tục thực hiện nhiệm vụ và như thế phá vỡ sự liên kết của hệ thống hai máy hỗ trợ? Cal Swanson và J. P. O'Neil bảo rằng nên. Những người khác trong hạm đội lại cho rằng cần phải sử dụng bộ phần gồm 3 máy bay. Trong một cuộc họp được triệu tập để bàn về vấn đề này, người ta có hỏi ý kiến Dick Wyman. Wyman bảo: "Đó chẳng phải là một ý tưởng khôn ngoan. Theo tôi, chẳng thể nào tìm ra hơn một người làm đúng nhiệm vụ đó".

Black Mac cùng một số sĩ quan khác nhất trí với ông ta. Khi Chuck Rice rơi xuống, họ xem đó như là một bằng chứng chứng tỏ việc sử dụng bộ phận 3 máy bay thực dại dột. Swanson trở thành đề tài để người ta phê bình còn J. P. O'Neil thì bị coi là một kẻ xúi quẩy. Rol Coalson nói, "Thực sự tôi chưa từng nghe người ta dùng từ "kẻ xúi quẩy” để ám chỉ J. P bao giờ nhưng lúc này đây điều đó đang diễn ra. Tôi nghĩ ông ta biết điều đó nên tôi đã tới phòng ông sau khi Chuck bị bắn rơi và nói với ông: "Này, tôi muốn nói để ông biết rằng, dù có phải xuống địa ngục đi nữa tôi cũng sẽ tìm cách trở về với ông". Ron đã trông thấy chiếc dù và mặc dù John McCain - con trai một đô đốc Hải quân và sau này trở thành nghị sĩ quốc hội bang Arizona - cũng bay xuống cùng lúc với Rice. Coalson chắc chắn rằng chính anh bạn cùng phòng là người mà anh ta trông thấy đang lơ lửng xuống.

Trước đó, Rick Minich có sang phòng họ và buổi tối hôm đó khi bọn họ đang nằm trên giường thì Minich nói, "Chuck, tôi biết anh sẽ tha thứ cho tôi khi nói ra điều này nhưng đúng ra anh đi thì tốt hơn tôi. "

Roal Coalson nhe răng cười và nhìn Minich ra vẻ hiểu ý. Rich không phải người vô tâm. Cũng như Ron, anh ta buồn thương cho việc Chuck gặp nạn. Song cũng không thể để việc mất một người bạn làm hao tâm tổn trí bạn mãi được. Và nhiều tháng sau, lúc Rich Minich bị bắn rơi, Ron Coalson đã nằm trên giường mình mà nhắc lại lời khấn nguyện: "Rich, tôi biết anh sẽ tha thứ cho tôi nhưng đúng là anh đi thì tốt hơn tôi”.

Ron Coalson để ý thấy cả Herb Hunter, Chuck Rice và Rich Minich đều gặp nạn khi lái chiếc máy bay mang số 206. Thế là anh ta cố tránh để không bị giao cho con số đó. Đồng thời anh ta cũng thấy rằng một con số bất thường các phi công đều bị bắn rơi sau khi bị mất tiền trong trò chơi bài đêm hôm trước. Đó là trường hợp của Rice và Minich. Một đêm, khi một phi công thuộc hạm đội cũ của Frank Elkins mất gần 300 đô trong 1 ván bài, Ron đã theo dõi xem điều gì sẽ xảy ra. "Sau khi mất tiền, anh ta nói với chúng tôi "Ngày mai tôi sẽ viết cho các anh một tấm séc" rồi đứng dậy để đi nhưng sau đó lại nói "không, tôi nên trả cho các anh tối nay thì hơn". Ngày hôm sau, anh ta bị tấn công và phải nhảy ra ngoài và người miền Bắc Việt Nam đã bắn vào mặt anh ta khi anh ta còn ở trên dù. Đó là lần cuối cùng chúng tôi chơi bài tây.

Dick Wyman thường quên ngay những phi công bị bắn rơi. Nhưng với Chuck Rice lại khác. Wyman cảm thấy rất tồi tệ Chuck đã làm trợ thủ cho anh, vậy mà anh lại không ở đó để bảo vệ anh, ít ra thì Chuck cũng đã cố gắng để thực hiện nhiệm vụ của anh. Còn với E. D Goodpaster (không phải tên thực) thì Wyman lại thấy vô cùng tức giận. Đối với Wyman, Goodpaster là hạng sĩ quan tồi tệ nhất, một viên chức hải quân luôn lần khân trong nhiệm vụ và lo sợ không dám nắm lấy cơ hội cần thiết. Sau khi Chuck Rice bị bắn rơi, mối quan hệ giữa Wyman và Goodpaster càng trở nên căng thẳng khiến sự nghiệp của Wyman bị đe doạ vì anh được giao cho phụ trách hành chính với tư cách là trợ lý của Goodpaster ở bộ phận bảo dưỡng.

Goodpaster là một chỉ huy cấp bậc thiếu tá, dễ nhìn, cao 6 ft 2, cái đầu hói làm ông ta trông già hơn so với tuổi ông ta làm việc ở Cục Tổ chức nhân sự tại Bộ Chỉ huy Hải quân Mỹ ở Washington. "Ở vào vị trí của òng ta, ông ta có thể giật dây để có được phi đội mong muốn và với một lý do nào đó, ông ta chọn phi đội 162". Cal Swanson đã nói như vậy. Và khi Goodpaster đăng ký, Swanson bảo với ông ta: "Ông sẽ làm sĩ quan bảo dưỡng. Nếu công việc không suôn sẻ, ông sẽ phải nhận nhiệm vụ trên một con tàu khác". Goodpaster đáp lại ông ta sẽ không chuyển sang con tàu thứ 2. Điều này làm Cal ngạc nhiên vì mọi người ai cũng phải làm như thế cả.

"Ông ta nói với tôi: "Tôi đã có kế hoạch để được gọi trở lại Washington khi chuyến đi này kết thúc". Swanson cho là ông ta đã vạch sẵn mục tiêu phấn đấu trở thành Đô đốc Hải quân. Dường như ông ta gia nhập hạm đội đơn thuần chỉ để có thêm tấm vé đảm bảo. Ông ta cần một chuyến chinh chiến để ghi vào hồ sơ của ông.

Swanson không hề hài lòng với vai trò sĩ quan bảo dưỡng của Goodpaster. Một số phi công cho là Cal đã quá lo lắng về số máy bay dự trữ. Anh ta muốn cả phi đội ở ngoài đó với mỗi bệ phóng máy bay phản công. Swanson cho là Goodpaster không hề kiểm tra xem các thuỷ thủ binh nhì khắc phục sự cố có đảm bảo yêu cầu về mặt thời gian không. Lại còn có cả việc máy bay đã được sửa chữa song lại không được sắp xếp cho kịp lúc để phóng lần tiếp theo. Anh ta triệu tập cuộc họp bộ phận bảo dưỡng vào chửi um lên. Goodpaster rất bực tức Sau cuộc họp ông ta nói với Cal: "Anh đã bán rẻ tôi".

Swanson đáp lại "Ông sẽ không phải hứng chịu điều đó nếu ông làm tốt nhiệm vụ của mình".

Swanson lại biết thêm một chuyện nữa khi tình cờ nghe được mẩu đối thoại giữa 2 sĩ quan cấp dưới. Goodpaster và 1 trong 2 sĩ quan cấp dưới đang ở trong tình trạng sẵn sàng báo động đêm hôm đó, nếu cần thiết, Goodpaster sẽ là người đầu tiên được phóng đi.

Một hạ sĩ quan đã nói với người kia: "À, anh nên chuẩn bị để được phóng đi thì tốt hơn. Goodpaster sẽ chẳng làm cái việc đó đâu”. Như vậy có nghĩa là Goodpaster sẽ tìm ra những sự cố giả tưởng để trốn tránh nhiệm vụ.

Khi Goodpaster làm nhiệm vụ trên biển, hành động của ông ta làm Wyman phải tức giận. Wyman nói: "Hai lần ông ta rời vị trí của mình và không đáp lại khi tôi gọi tới. Tôi tìm thấy trợ thủ của anh ta và đưa anh ta ra ngoài. Như thế tôi cùng trợ thủ của mình sẽ phải ở lại đó lâu hơn và có thể bị bắn còn người ta sẽ tìm thấy ông trên mặt nước biển và hỏi: "ông đã đi đâu vậy?" Thì ông ta sẽ trả lời: "Các anh không nhìn thấy căn cứ SAM đó à? Tôi định tới đó để xoá sổ nó. " Một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt”.

Goodpaster là người niềm nở và nhìn chung được yêu mến. Một vài phi công không hề muốn tin là ông ta có thể lẩn tránh trách nhiệm. Ngoài ra, họ còn chỉ ra rằng Goodpaster nhiều tuổi hơn và lại có một gia đình thành đạt. Có lẽ ông ta còn quá nhiều thứ để đánh mất Wyman sẽ không chấp nhận điều đó. Anh nói, hãy lấy Dick Leach làm ví dụ, chàng ta cũng có 4 con. Leach đang sụt ký vì cứ lo là mình sắp chết. Trước khỉ làm một nhiệm vụ khó, anh ta thường đến nguyện để cầu nguyện rồi sau đó ngồi suốt đêm trong phòng chờ không ngủ. Nhưng anh ta sẽ nói: "Tôi sẵn sàng nói với ông rằng, tôi chẳng lấy làm thích thú gì song tôi sẽ lên đường và làm hết khả năng của mình". Wyman khâm phục Leach vì tính trung thực của anh ta. Anh luôn cảm thấy dễ chịu khi bay qua biển cùng anh ấy. Với Goodpaster thì hoàn toàn ngược lại.

Một hôm, hạm đội được giao nhiệm vụ tấn công các căn cứ hoả lực phòng không ở vùng ven Hải Phòng. Khi họ được lệnh đi tiên phong dẫn đầu đội quân, Wyman quyết định để mắt tới Goodpaster. Anh bay theo ông ta và quan sát Goodpaster thả bom xuống cánh đồng lúa rồi quay đầu ra biển.

Wyman nói: "Trợ thủ của ông ta ở lại với chúng tôi, sau khi chúng tôi rời mục tiêu, Goodpaster bắt đầu gọi đến. Ông ta muốn gia nhập vào đội bay của chúng tôi”. Tôi đã nói "Ông ta sẽ không làm được việc đó. Tôi sẽ không chỉ chỗ của chúng tôi cho ông ta. ông ta tìm được chúng tôi ngay trước khi chúng tôi trở về tàu.

" Tôi sẽ đi đầu”, ông ta nói.

"Không, tôi sẽ đi đầu”, tôi nói.

“Tôi đã bảo là tôi sẽ đi đầu”.

“Tôi không muốn tranh cãi chuyện đó ở trên không. Ông ta là thiếu tá còn tôi chỉ là đại uý. Ông ta đã dẫn đầu đội quân và hạ cánh đầu tiên. Tôi về đến nơi ngay sau ông ta.

Tôi điên tới mức không thể chịu được điều đó. Tôi ra khỏi máy bay mà tim đập dồn dập. Ông ta đang tháo đai ra và sắp cho chân lên. Tôi chửi ngay: "Đồ con hoang đồi bại. Ra khỏi đó nếu không tao sẽ đâm vào họng mày ngay trên boong bây giờ”.

Ông ta bước trở vào máy bay và hỏi: "ông có chuyên gì vậy?”

"Ông đã thả bom xuống rồi bỏ chúng tôi ở đó” - Tôi nói - "Tôi đã nhìn thấy hết”.

“Tôi không làm điều đó”. Ông ta cãi.

Khi họ tới phòng chờ, Wyman run lên và gần như không kiềm chế được nữa. Anh tin chắc rằng cái mà anh coi là tính nhát gan của Goodpaster đang đe doạ tới mạng sống của quân nhân. Nếu Goopaster không gánh vác được trách nhiệm, ông ta nên ra khỏi quân ngũ trước khi ông ta kịp giết ai đó. Những phi công khác ở phòng chờ xì xầm là họ sẽ không làm trợ thủ bay cùng Goodpaster trong bất kỳ cuộc tấn công nào nữa. Goodpaster vẫn cứ xử sự như không có việc gì xảy ra vậy ông ta nói với mọi người. "Các anh không trông thấy căn cứ SAM mà tôi gặp phải à?"

"Cứt ấy”, Wyman quặu cọ. "Chẳng có căn cứ SAM nào sất." Anh bước tới tấm bản đồ và chọc mạch đến mức ngón tay của anh gần như xuyên qua tấm bảng "bom của ông đánh trúng ngay cánh đồng lúa này ".

"Được rồi, Dick, ngừng lại và hãy thư giãn đi” Cal Swanson nói.

"Ông ta nhầm rồi đội trưởng ạ”. Goodpaster nói thêm "Đúng là có một căn cứ hoả lực mà".

Swanson đổi chủ đề, cuộc tranh luận chấm dứt mà không giải quyết được vấn đề gì cả. Tuy nhiên, Cal đã bắt đầu giữ các hồ sơ để xem Goodpaster có khuôn mẫu nào trong bài "biểu diễn" chiến đấu của ông ta không. Anh đã bắt tay thực hiện vào cái đêm mà anh nghe lỏm được câu chuyện của 2 viên hạ sĩ quan. Chừng đó cũng đủ chắc là đêm đó Goopaster sẽ ra khỏi máy bay viện cớ là có sự cố.

Swanson nói chuyện riêng với Bob Punches để hỏi dò anh ta có để ý gì không. Bản thân Punches rất mến Goodpaster. Anh coi ông ta là một sĩ quan hải quân đáng học tập trong giới công quyền, anh nghĩ rằng Goodpaster có tài viết lách - ông ta còn viết chữ đẹp nữa, không như Swanson, Punches nghĩ rằng Goodpaster đã điều hành bộ phận bảo dưỡng rất tốt. Nhưng Punches cũng thừa nhận rằng anh thấy có lúc, đúng là Goodpaster không chân thực. Ví như cái đêm mà khoang lái của họ có một đám lửa nhỏ Saint Elmo những đợt tích điện vô hại giống như ánh chớp do các ion gây ra thì Goodpaster thề rằng ông ta đã bị bắn và sắp chết.

Một lần khác Goodpaster phải chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ kiểm soát hoả lực phòng không. Ông ta phải đi tới mục tiêu và ông đã nói "máy bay của tôi có vấn đề về điều áp” Punches nhớ lại. "Khoang của tôi đầy khói nên tôi chẳng thấy gì". Tôi bay ở gần ông ta nhưng có thấy khói đâu. Vì thế, Boby Walkin trợ thủ của ông ta nói "Tôi đã trông thấy mục tiêu”, và chúng tôi lăn xả vào. Khi chúng tôi trở lại phòng chờ, ông ta đã bịa ra câu chuyện này.

Ron Coalson nói: "Về mặt cá nhân thì tôi thích ông ấy. Tôi nghĩ ông ấy thật nổi trội khi làm công việc của một sĩ quan bảo dưỡng. Nhưng ông ta lại vô cùng mâu thuẫn với bản thân khi không thể đối mặt với điều mà ông ta lo sợ. Tôi nghĩ ông ta sợ không dám nói thẳng ra là ông ta đã dựng lên một thứ truyền thuyết”.

Swanson đã viết thư kể cho vợ nghe chuyện đó. "Nell ạ, anh vốn là người theo thuyết định mệnh nhưng ở trên con tàu này anh đã phải cam chịu một thực tế là không thể cứ lo ngay ngáy đến chuyện đó được. Đó chỉ là một hoặc hai trong số những chuyện lớn nhất mà anh muốn nói đến. Chỉ với thái độ đó mới có thể sống thanh thản được. Thế mà trong hạm đội của bọn anh lại có đến một vài thiếu tá luôn lo lắng về chuyện gia đình. Như thế thì chỉ làm cho hiệu quả chiến đấu giảm đi thôi".

Anh kể chuyện về Dick Leach: "Anh ta muốn về thăm gia đình. Anh không thể trách anh ta được, nhưng Dick đã nói thẳng ra là anh ta thừa biết ai phải tham gia bao nhiêu trận đấu lớn và thắc mắc về việc anh ta bị giao cho quá nhiều nhiệm vụ. Anh ta chẳng nói gì ngoài một thực tế là anh ta lo ngại chuyện đó điều này cho thấy anh ta phải miễn cưỡng nói ra sự thật. Dẫu sao thì anh ta cũng chưa bao giờ bỏ lỡ một chặng bay nào và làm nhiệm vụ khá tốt".

Goodpaster là nỗi lo lớn của anh. "Tôi cho là ông ta thực sự sợ hãi và phải đấu tranh tư tưởng mỗi khi nghĩ đến một yếu tố nào có liên quan đến nguy hiểm, kể cả khi bay ở những khu vực ít bị đe doạ thì ông ta vẫn ở cao đến mức chẳng nhìn thấy gì. Tôi thấy nghi ngờ về khả năng ông ta vượt qua được nó. Một ngày nọ, khi đang bay cùng gần 20 chiếc máy bay khác, ông ta là người duy nhất kêu lên là có một tên lửa đang nhằm vào họ. Chắc là ông ta đã tưởng tượng ra nó. Trước đây, chúng tôi đã từng thấy rằng khi máy bay có một sự cố nhỏ là ngay lập tức ông ta gộp nó vào biến thành nhiều sự cố lớn".

“Thậm chí có lúc ông ta phóng đại đến độ làm các thành viên của đội bay phải xấu hổ. Cho đến lúc này, tôi vẫn là người duy nhất biết tất cả chuyện này, họ không bàn bạc công khai song tôi biết các hạ sĩ quan không thích bay cùng ông ta. Nhưng thật không may hôm nay ông ta lại được phân công dẫn một đội bay vào Hà Nội. Tôi nói trước với ông ta: "Tích cực lên?" nhưng rồi ông ta vẫn không nhận nhiệm vụ còn chúng tôi cũng chẳng biết có sự cố gì với máy bay.

Một tuần sau, Dick Leach bị tên lửa phản lực tấn công. Anh ta đã đưa được nó trở về tàu dù máy bay đã bị hư hỏng nặng. Vài tuần sau Leaeh đã bay đi làm nhiệm vụ và lại bị tên lửa đánh trúng. Anh ta lại sống sót và tiếp tục sứ mạng của mình. Dù có phấp phỏng lo lắng nhưng Leach thật dũng cảm. Nó cho mọi người thấy rõ hơn sự đối lập giữa anh ta và Goodpaster.

Swanson cho rằng đã đến lúc phải làm gì đó. Anh kiểm tra những ghi chép về 12 chuyến bay đêm theo lịch trình gần đây nhất của Goodpaster để xem đã mấy lần ông ta không cất cánh được vì sự cố máy bay. Sau đó anh còn kiểm tra sổ ghi chép của bộ phận bảo dưỡng để xem xem các sự cố đã được khắc phục như thế nào. Gần 3/4 trường hợp anh phát hiện ra rằng bộ phận bảo dưỡng không thể tìm được sự cố máy bay của Goodpaster. Thật cẩn trọng không để người khác biết mình đang làm gì, một tối Swanson đã gọi Goodpaster vào phòng, mời ông ta ngồi để nói chuyện.

"Đối với tôi chuyện này thật lạ và tôi rất ghét khi phải làm thế này” - Cal mào đầu - "nhưng tôi cho là chúng ta nên thẳng thắn với nhau. Tôi có nghe nhiều lời nói bóng gió trong phòng chờ. Tôi đã tự lật lại và phân tích vấn đề và có bằng chứng cho thấy ông không cho máy bay cất cánh với lý do khống để trốn nhiệm vụ”.

Goodpaste đỏ mặt lên: "Điều đó không đúng. Mỗi máy bay tôi không cho cất cánh đều là máy bay có vấn đề”.

Swanson đoán biết được là ông ta sẽ phủ nhận. Anh lôi hết các sổ ghi chép mà anh đã thu thập được và chỉ rõ cho ông ta thấy. Anh coi dữ liệu về các sự cố là quân chủ bài của anh nhằm chỉ rõ Goodpaster đã lẩn tránh trách nhiệm mà không phải dùng tới từ "nhát gan". Swanson muốn tránh đối đầu về vấn đề Goodpaster có là một kẻ nhát gan hay không. Lời buộc tội đó ít ra cũng sẽ dẫn tới sự khó chịu khôn cùng. Hoặc là nó sẽ đập vào mặt Cal Swanson sẽ phải triệu tập một tiểu ban thăm dò về tính khí của phi công để còn nâng đỡ Goodpaster nếu phải gán cho ông ta cái danh hèn nhát. Tiểu ban đó cần phải có những dữ liệu sâu rộng và chứng cứ có tính thuyết phục cao chứ không chỉ đơn thuần là sự tức giận của một vài hạ sĩ quan về việc một thiếu tá vốn có quan hệ tốt với Washington bỏ chạy khỏi chiến trường. Thêm vào đó thể diện của phi đội 162, của chỉ huy hạm đội sẽ ra sao khi một thành viên của đội bi buộc tội công khai về tính hèn nhát.

Chuyện của Goodpaster thật khó bàn. Rõ ràng ông ta nắm được điểm yếu của Swanson. Có một kẽ hở trong sổ sách mà Swanson đã tập hợp được. Thật bất thường khi một phi công không chịu cho máy bay cất cánh trong khi bộ phận bảo dưỡng không thể tìm ra nguyên nhân. Ví dụ như khí hậu nhiệt đới ẩm ướt có thể tạo ra một mạch điện ngắn trong hệ thống điện phức tạp của máy bay nhưng cho ít phút dưới ánh mặt trời là nó lại ổn ngay. Cũng có những vụ chập điện nhất thời đã gây thiệt hại cho máy bay, đặc biệt đối với F-8. Goodpaster cãi rằng ông ta đã ở vào trường hợp như vậy. Ông ta bảo, đó chỉ đơn giản là một sự tình cờ khi sự cố của ông ta cứ kéo dài trong một đêm. Ông ta lấy danh dự mà nói với Swanson rằng ông ta không dám nói khác đi. Cuộc tranh luận kéo dài thêm 20 phút nửa.

Cuối cùng Swanson đã phải chấm dứt một cách nhẹ nhàng "Được rồi, dù sao đi nữa ông cũng đã nổi tiếng với việc không dám bay vào ban đêm. Tôi thiết nghĩ ông phải thay đổi việc đó bằng cách đừng để nó xảy ra nữa".

Cal kể với Nell: "Khi anh nói xong, ông ta vô cùng tức tối mặc dù anh đã cố hết sức nhẹ nhàng. Ông ta xin lỗi và không muốn thừa nhận là ông ta sai". Anh báo trước với Nell rằng có thể cô sẽ gặp phải thái độ lạnh lùng từ phía vợ Goodpaster đang sống ở gần đó tại San Diego.

Mặc dù anh không muốn nhìn nhận sự việc theo chiều hướng đó, Swanson phải thừa nhận là Goodpaster đã giành thắng lợi trong lần đối mặt đó. Cal rất tự hào với hiểu biết của bản thân về cách thức vận hành trong hải quân, về sự khác biệt giữa những việc nên làm và thực tế diễn ra. Một trong những chuyện mà cả hạm đội hay công kích Swanson đó là anh quá nhạy cảm về chính trị. Tuy nhiên, trong vấn đề của Goodpaster, anh đã gặp phải đối thủ ngang sức. Goodpaster hiểu quá rõ về bộ máy quan liêu và những hạn chế của nó. Hy vọng duy nhất của Swanson là cho ông ta một bản hạnh kiểm xấu khi chuyến đi kết thúc, Nhưng điều đó thì có hề hấn gì đối với người có mối giao hảo với Lầu Năm Góc.

Goodpaster sẽ dùng chính bản kiểm điểm đó làm vũ khí đe doạ Dick Wyman. Là trợ tá của Goodpaster, Wyman sẽ được ông ta phân loại trong bản kiểm điểm và bản kiểm điểm đó sẽ được đưa vào hồ sơ cá nhân của anh làm ảnh hưởng tới sự nghiệp của anh trong ngành hải quân. Bản kiểm điểm đó phải được Swanson phê duyệt. Nhưng Wyman lại chẳng biết gì về thái độ của Swanson đối với Goodpaster nên cho rằng bất kỳ điều gì mà Goodpaster nói thì Swanson cũng sẽ chấp nhận. Các sĩ quan cấp cao cũng đành chịu.

Black Mac đã tuyên bố rất hùng hồn là "một bản kiểm điểm không thể gây tổn hại gì cho tôi được trừ khi nó được phịa ra rồi dán trước mắt tôi”. Trước mắt mọi người, Wyman cũng tỏ ra như thế. Chẳng có vấn đề gì cả. Anh là phi công chuyên chiến đấu mà. Đó mới là điều quan trọng. Goodpaster là kẻ hèn nhát đang doạ mạng sống trợ thủ của ông ta và cả những người khác một vết nhơ đối với hải quân. Nếu ông ta có phê hạnh kiểm xấu cho anh thì đó cũng chỉ là việc của ông ta thôi. Chỉ có điều những gì được viết trong đó không phải là sự thực. Dick Wyman rất say mê với sự nghiệp hải quân mà anh biết trước mắt còn nhiều rắc rối đang chờ.

Tháng 1/1968, chúng tôi - Du ke, Baron và tôi (Chuck Rice) - được gom lại và chuyển sang trại giam khác gọi là vườn thú. Chúng tôi vẫn chưa liên lạc với các tù binh Mỹ khác. Người hỏi cung tại vườn thú trông giống như một anh chàng người châu Âu. Ông ấy viết và nói tiếng Anh rất trôi chảy.

Chúng tôi hỏi nhau "anh chàng nào đây?" - ông ta không phải người Việt Nam. Ông ta chỉ là đồ đinh gỉ.

"Cẩn thận đấy”. Người hỏi cung nói: "Nếu không muốn tôi gây khó dễ".

Chúng tôi nói với nhau: "Hừ, người châu Âu thì có uy quyền gì ở đây. Ông ta đang cố doạ chúng ta đấy”.

Một hôm, chúng tôi đi ngang qua một căn phòng được gọi là phòng trực, nhìn lên qua cửa sổ tôi thấy một gương mặt. Tôi huých tay Du ke và Baron nói: "Nhìn kìa. Một người Mỹ”.

Baron nói: "Đừng nhìn. Đó là cái bẫy của người Việt Nam. Họ đang cố gắng để cho các anh liên lạc, rồi chúng ta sẽ phải chuốc lấy rắc rối".

Tôi nói: "Thôi nào, lại đây mà nhìn gương mặt đó. Chàng ta có nụ cười ngoác tận mang tai và đôi mắt tròn xoe. Đó là một tù binh nữa".

Baron trở nên căng thẳng và trở về buồng giam. Đó là dấu hiệu đầu tiên cho chúng tôi thấy rằng anh đang trở nên hoang tưởng. Baron cho rằng buổi hỏi cung của anh chứng tỏ anh là một người thất bại nặng nề. Anh ngày càng bị ám ảnh với ý nghĩ chống lại người Việt Nam. Sau này chúng tôi biết khi còn là một đứa trẻ, Baron gần gũi với mẹ hơn so với người bố làm công nhân xây dựng. Hình như anh cảm thấy anh chưa bao giờ sống đúng với ước vọng của bố. Baron luôn luôn phấn đấu và người ta cứ nghĩ anh là loại người mà trong quan hệ ở trường học hay bị mọi người bịp bợm. Anh làm việc và học tập chăm chỉ và có lẽ là một sĩ quan không quân giỏi. Anh chưa qua trường đời trước khi được đưa sang tham gia chiến tranh, nhưng anh đã xem bộ phim "Ứng cử viên người Mãn Châu”, đối với anh nó thể hiện xác thực những gì chúng tôi đang chống lại. Người cộng sản đang định tẩy não chúng tôi là kích động chúng tôi chống lại chính đất nước của chúng tôi.

Baron phản đối việc chúng tôi liên lạc với các tù binh khác. Duke và tôi nhận thấy chúng tôi sẽ phải bắt liên lạc khi không có anh ấy, mặc dù anh là một thiếu tá có cấp bậc cao hơn chúng tôi. Mọi người ở trong trại đang cố liên lạc với chúng tôi nhưng chúng tôi không biết mật mã, ám hiệu. Tôi nhìn thấy một người Mỹ phía trong một cửa sổ đang làm những cử động bằng bàn tay thật kỳ cục. Tôi hỏi Duke: "Anh chàng đó bị gì vậy? Anh có cho là anh ta bị rồ không?". Các tù nhân ở buồng giam kế bên gõ vào tường chúng tôi, đó không phải là tiếng cạo râu cắt tóc.

Cuối cùng, sau một tuần, chúng tôi nhận ra những gì chúng tôi được nghe và nhìn là mã bảng chữ cái. Nó được gọi là mã gõ Smitby Harris, lấy tên của người tù mang nó sang Hà Nội. Nó trở thành cách thức liên lạc quy củ của các tù nhân chiến tranh. Bảng mã đó được chia thành một hình vuông, bề ngoài giống như một hộp giải ô chữ với 5 hàng ngang, 5 hàng dọc. Hàng ngang đầu tiên là các chữ A-B-C-D-E. Để phát âm một từ gồm một trong số các chữ này, phải gõ vào tường để cho biết nó ở hàng ngang thứ nhất sau đó ngừng lại rồi gõ nhanh một lần để chỉ A, hai lần chỉ B, ba lần chỉ C rồi cứ thế tiếp tục. Hàng thứ hai là F-G-H-I-J. Phải bắt đầu bằng 2 lần gõ để cho biết chữ đó ở hàng ngang thứ hai, sau đó ngừng lại và gõ nhanh một lần để chỉ F, hai lần chỉ G, v. v. Phần còn lại của bảng chữ cái được ghi theo cách tương tự, bỏ chữ K và thay thế bằng chữ C khi cần thiết để có 25 chữ chứ không phải 26 chữ.

Dog được phát âm như thế này: Gõ. . . gõ - gõ - gõ . Gõ gõ gõ. Gõ - gõ - gõ. Gõ - gõ... gõ - gõ.

Vài ngày sau, chúng tôi đã rõ bảng chữ cái hơn. Có điều chúng tôi phát âm kém vô cùng. Khi có ai đó gõ cho chúng tôi một thông điệp, chúng tôi phải nói "Không! Nhanh quá, làm lại đi". Và sau đó, rất kiên nhẫn người gửi sẽ gõ, T - H - D. "Oh? Được rồi!” Chúng tôi tìm một mẩu gạch vụn và cố gắng viết các thông điệp xuống để hiểu chúng có nghĩa gì. Kết thúc chúng tôi sẽ có một mớ chữ và phải có thêm thời gian để tách chúng ra thành các từ. Lúc đầu, đó là một tai hoạ.

Sau rất nhiều công việc nặng nhọc, chúng tôi đã có thể liên lạc được. "Đây là tên chúng tôi. Chúng tôi có người thứ ba ở cùng buồng nhưng anh ấy không muốn chúng tôi nói chuyện”. Thông điệp của chúng tôi được chuyển đi khắp nhà tù. Chẳng ai quan tâm đến việc Baron không muốn liên lạc. Điều đó đã từng xảy ra với các tù binh chiến tranh.

"Khi nào chiến tranh kết thúc? Chuyện gì đang xảy ra ngoài kia?". Mọi người hỏi.

Dĩ nhiên người miền Bắc Việt Nam đã bắn rơi đúng hai thằng câm điếc nhất ở Yankee Station. Duke và tôi đã không hề đọc báo nên trả lời: "À, chúng tôi không biết, có lẽ nó sẽ kết thúc trong vòng vài ba năm nữa".

Điều tiếp theo chúng tôi biết được là mọi người ở trong tù đều ghét chúng tôi. "Tại sao hai thằng ngu bọn anh không mang cho chúng tôi một ít tin tức?". Bây giờ thì đó là một bài học ở đời: Nếu bạn phải tham gia bay trong một trận đấu và có thể bị bắn rơi, bạn phải biết những gì đang diễn ra trên thực tế sau đó đưa tin tức tới trại giam tù binh chiến tranh.

Sau đó, chúng tôi lại gửi đi thông điệp: "Chúng tôi phải kể cho các anh vài chuyện. Chúng tôi đã chịu thua. Chúng tôi đã thú nhận tất cả. Chúng tôi đã ghi âm".

Họ trả lời chúng tôi: "Các anh đúng là những đứa con hoang đáng tội nghiệp. Mọi người ở đây đều đã thú nhận tất cả theo cách này hoặc theo cách khác. Đừng có ngồi đó mà ân hận nữa, mà hãy học cách sử dụng hệ thống liên lạc".

Tôi hoá ra là một người may mắn khi bị viêm ruột thừa. Tôi chưa bao giờ đau đớn quá hai lần. Thế rồi một buổi sáng tôi gần như kiệt sức. Người Việt Nam vào phòng, khám qua cho tôi, rồi đưa tôi vào phòng chụp X - quang. "Chúng ta cần phải mổ”. Họ nói. "Nhưng chúng tôi sẽ không mổ nếu không có anh cho phép".

Cơn đau đã dịu xuống, nhưng tôi cho rằng nếu tôi từ chối và đó thực sự là bệnh viêm ruột thừa, lần tới có thể họ sẽ chẳng làm gì hết. Vì vậy tôi đồng ý.

Trong vòng 15 phút, tôi được đưa vào phòng rnổ. Các bác sĩ phẫu thuật là người Pháp hay người Nga gì đó chăm chú theo dõi, và không hề nói chuyện với tôi dù chỉ một lời. Vào đầu giờ chiều, tôi được đưa về phòng giam.

Cứu chữa tù binh phi công Mỹ.

Sau khi hai tù nhân cố gắng trốn trại năm 1969 người Bắc Việt đã nghiêm ngặt hơn. Họ không thực sự giỏi về việc giải quyết các ý định tẩu thoát của tù nhân và đó là quyết định chấm dứt hệ thống liên lạc của chúng tôi. Không ai trong phòng chúng tôi bị tra khảo. Viên sĩ quan cao cấp trong một phòng giam đã bị điều tra đến mức phải từ bỏ quyền chỉ huy trong vòng ba tháng. Rồi anh ta bảo: "Tôi nghĩ là tôi đã dũng cảm quay lại. Tôi sẽ gánh lấy trách nhiệm".

Phòng tôi có rất nhiều xáo trộn, rốt cuộc tôi đã phải vào một phòng biệt giam với hai tù nhân khác, một người là Ev Alvarez, tù nhân chiến tranh đầu tiên ở Hà Nội, anh này đã bị hạ và bắt sống trong sự kiện vịnh Bắc Bộ năm 1964. Một sáng nọ tôi đã bật dậy và gào lên: "Mẹ kiếp Nixon! Sao ông không dừng cuộc chiến quái quỷ này lại đi? Tôi đã bị cho ra khỏi hải quân và vẫn đang sống, và giờ lại ngồi ở một nơi thảm hại thế này đây”.

Ev Alvarez nhìn tôi một cách bình tĩnh: "Chuck, đừng oán than về nó” - anh ta nói - "sau năm năm đầu, đó sẽ là một miếng bánh ngọt đấy”.

"5 năm ư. Tôi sẽ chẳng ở đây lâu như thế. Tôi không thể đợi đến 5 năm được"

Thái độ của chúng tôi đối với cuộc chiến tranh Việt Nam đã bắt đầu thay đổi. Bạn đã bắt đầu đặt câu hỏi và xem xét theo quan điểm của người Việt Nam và của chúng bạn. Khi bạn nhận ra rằng những người nông dân đã phải chịu thiệt hại như thế nào, bạn cảm thấy cảrn thông với họ. Thế nhưng, bạn vẫn mong muốn nước Mỹ giành thắng lợi. Một vài tù nhân bắt đầu hợp tác tích cực, nhưng tất cả người khác vẫn cho người miền Bắc Việt Nam thấy rằng họ vẫn còn phản đối dữ dội. Đôi lúc chúng tôi còn nói với các vị thẩm cung: "Chúng tôi sẽ thắng lợi”.

"Không, chúng tôi sẽ thắng”, họ nói.

"Chúng tôi không nghĩ thế. Thời gian sẽ trả lời."

"Đúng thế. Các anh có thể sẽ phải ở đây trong rất nhiều năm nữa."

"Có thể. Nhưng chỉ khi các ông không giết chúng tôi. Một ngày nào đó tôi sẽ về nước, và các ông sẽ ở lại đây trong suốt quãng đời còn lại. Vì thế các ông sẽ đánh mất tất cả". Họ không thích khi chúng tôi trả lời như vậy.

Đối với tôi ở tù hoá ra lại là cơ hội để học tập, không chỉ là việc tìm hiểu đất nước Việt Nam mà còn có thể mở rộng kiến thức nói chung. Tuổi bình quân của tù nhân chiến tranh là 30. Hơn 80% có bằng tốt nghiệp đại học, và nhiều người có trình độ học vấn rất xuất sắc. Tôi chỉ là một chàng trai trẻ. Và tôi đã học hỏi rất nhiều thứ.

Đầu năm 1970, áp lực đã xoá bớt sự nghiêm ngặt trong tù. Chiến dịch công khai hoá do gia đình các tù nhân chiến tranh tổ chức, cùng với việc lưu ý đến vấn đề mà chính quyền Nixon đưa ra, chúng tôi đã được đối xử tử tế hơn. Thế rồi vào tháng 11 năm 1970, chúng tôi nghe thấy tiếng súng và tiếng bom, đồng thời biết được rằng Hoa Kỳ đã cố gắng một lần nữa để giải cứu các tù binh chiến tranh, những người đã không còn bị nhốt trong trại giam Sơn Tây. Sáng hôm sau, người Việt rất lo lắng. Thông thường họ chẳng bao giờ di chuyển chúng tôi theo những nhóm hơn 10 đến 15 người. Nhưng hai ngày sau vụ Sơn Tây, các xe tải bắt đầu vào trại giam và chất đầy tù nhân, giống như không thể có chuyến nào khác vào ngày mai nữa. Tất cả mọi người từ trong trại giam chúng tôi và các trại giam dì động khác đã được chuyển đến khách sạn Hilton ở Hà Nội, nơi mà người Việt cho rằng họ có thể xoay chuyển được bất kỳ nỗ lực giải thoát tù nhân nào của Mỹ.

Vậy là lần đầu tiên tất cả chúng tôi được ở gần nhau. Một kết cấu chính thức theo kiểu quân đội được bí mật thành lập. Viên sĩ quan cao cấp, một đại tá không quân là chỉ huy của trại chúng tôi. Các quy tắc và luật lệ được lập ra. Hệ thống giao tiếp bắt đầu hoạt động tốt đến nỗi trở nên quá quan liêu và bạn sẽ rất thù ghét nó. Trong những năm đầu tiên, chúng tôi thích giao tiếp với những người Mỹ khác. Giờ chúng tôi đã ở cạnh nhau và tinh thần quân đội đã bắt đầu tự khẳng định lại. Ban chỉ huy đưa ra các luật lệ đã được thảo luận, thay đổi, bổ sung và chỉnh sửa. Chúng tôi dành nhiều thời gian nhớ lại chúng tôi đã giải quyết vấn đề này hay vấn đề kia như thế nào với người Việt Nam.

Sự biến chuyển lớn tiếp theo diễn ra sau khi Nixon thực hiện tái đánh bom năm 1972. Người Việt Nam dường như nhận thức rất rõ, rằng họ sắp sửa bị máy bay B-52 tàn phá. Đó là lý do vì sao vào tháng 5 năm 1972 họ bắt hai trăm tù nhân và đưa chúng tôi đến một trại giam gần biên giới Trung Quốc, một vùng giới hạn đối với máy bay Mỹ. Tôi đã ở đó cho đến khi hiệp ước ngừng bắn được ký kết.

HIỆU QUẢ CHIẾN ĐẤU

Giữa năm 1965, Oriskany đến Yankee Station chuyến đầu tiên, lúc đó miền Bắc Việt Nam có 70 máy bay chiến đấu Mig phiên bản cũ. Các chiến binh từ Trung Quốc tràn sang ngay sau sự kiện vịnh Bắc Bộ, vào thời điểm này, không lực Bắc Việt vỏn vẹn có 50 huấn luyện viên, 50 tàu vận chuyển chuyên dụng và 4 máy bay lên thẳng. Cả nước chỉ có 2 phi trường có thể vận hành phản lực, 6 phi trường khác rồi cũng được xây dựng. Trong suốt thời chiến tranh, Phúc Yên và Kép được sử dụng như những căn cứ không quân chính. Cuối năm 1965, Bắc Việt bắt đầu nhận thêm Mig-21 mới với tốc độ nhanh ngang bằng máy bay Mỹ và được vũ trang tên lửa tìm mục tiêu theo hơi nóng Atol - một mối đe doạ kinh hoàng.

Dưới thời Johnson cầm quyền, các phi công còn có thể đụng độ với Mig ở trên không nhưng không được tấn công các căn cứ của chúng. Người Mỹ thường bay là là trên các phi trường quanh Hà Nội, nhìn Mig xếp thành hàng trên đường băng rồi bay qua mà không dám bắn xuống. Lệnh cấm còn kéo dài trong hai năm. Khi McNamana được giới báo chí hỏi vì sao các phi trường Mig không bị tấn công, ông nói rằng nếu máy bay địch mà bị đánh phá ngay tại căn cứ của chúng thì người Bắc Việt phải di chuyển xa hơn về phía Bắc, có lẽ là sang Trung Quốc. Đối với giới quân sự, dường như câu giải thích của ông được dựa trên một mối lo lệch lạc, hay một chiến lược quá khôn khéo nên những cái đầu bình thường không nắm bắt được. Vậy ông ta có ý gì khi nói người miền Bắc Việt Nam sẽ chuyển căn cứ xa hơn về phía Bắc? Đơn giản đó chỉ là để họ kéo dài thời gian chuẩn bị đối phó với các cuộc oanh tạc của quân Mỹ.

Những chiếc MiG đầu tiên của KQNDVN trú trong những "căn cứ" như thế này!

Thực ra, quyết định không tấn các căn cứ Mig còn chỉ ra rằng McNamara, Mc George Bundy và những người chủ trương trì hoãn của chính quyền Kenedy đã bị dao động bởi vụ khủng hoảng tên lửa ở Cu Ba nhiều hơn là họ muốn thừa nhận, các chuyên gia Nga và Triều Tiên đã giám sát hệ thống phòng thủ tên lửa của Bắc Việt trong giai đoạn đầu của chiến tranh và mãi tới giữa năm 1966 thậm chí sau đó còn lái Mig tấn công quân Mỹ. Mối lo ngấm ngầm của Washington chính là cuộc tấn công lên các căn cứ Mig và các chuyên gia Xô Viết có thể sẽ gây ra phản ứng mạnh mẽ từ phía Matxcơva.

Được tấn công các căn cứ Mig có ý nghĩa chiến lược và có thể giúp được các phi công Mỹ vơi đi sự tủi hổ của cá nhân họ. Có những chiếc máy bay đắt tiền, được đào tạo nhiều năm, vậy mà giờ đây họ chẳng làm nên trò trống gì cho đáng gọi là chiến đấu không đối không với các phi công Việt Nam mà cách đó nhiều năm chẳng lèo lái được cái gì phức tạp hơn một chiếc xe đạp.

Tại sao họ lại chiến đấu kém hiệu quả hơn so với các cuộc chiến tranh trước đây? Hình như có nhiều lý do. Lý do thứ nhất liên quan đến cái mà Thượng tá Charles Brown gọi là vấn đề rocket vác vai. Brown là cố vấn bộ phận đặc biệt ở Đà Nẵng cùng với đại tá Howard St Clair và nhân viên của ông ta. Clair là một trong số những người Mỹ vẫn phụ trách khu vực này cho tới năm 1965 khi quân thuỷ đánh bộ Mỹ đổ bộ lên bờ biển Việt Nam. Brown nhận thấy Việt cộng được trang bị vũ khí hoàn hảo cho Chiến tranh Việt Nam - đó là rocket B40. Chi phí sản xuất rẻ, một người vác dễ dàng và có thể mang cả khối thuốc nổ. Nó chính là rocket vác vai, chỉ cần chĩa vào mục và châm ngòi nổ. Ông cố vấn cho lục quân tấn công vào việc phát triển những quả rocket như thế cho riêng nó. Nhưng các cuộc nghiên cứu quân sự chẳng tìm ra được cái gì tốt được gần bằng như thế. Rocket B40 quá đơn giản. Công nghệ của Mỹ đã phát triền đến độ như một thợ may không còn may được áo để giữ ấm mà chỉ may được loại quần áo không thấm hút nước, phòng chống lửa, lộn trái được, có túi và đường may được dấu vào trong.

Vấn đề rocket vác vai đáng được các chiến binh Mỹ lưu tâm. Khi tham gia một cuộc hỗn chiến hãy đưa máy bay địch vào đúng tầm ngắm rồi bắn. Điều thiết yếu là phải đảm bảo tốc độ và khả năng điều khiển. Tuy nhiên, kể từ sau chiến tranh thế giới II, Mỹ đã đặt ra cho nó nhiều chức năng khác. Binh sĩ Mỹ không chỉ phải giành ưu thế trên không mà còn phải làm được nhiệm vụ của một người đánh bom, làm do thám và mang theo nhiều loại phụ tùng khác nhau tương đương với công nghệ may túi và ẩn đường may vào trong. (Trung tá Bellinger phát động chiến dịch chống lại xu hướng biến hải quân thành các chiến binh "đa chức năng” lúc ông bị đưa vào điều trị ở khoa tâm lý). Vì điều đó sẽ dẫn đến mất khả năng điều khiển. Mig của Hà Nội nhẹ hơn, nhỏ hơn, khó nhìn thấy hơn so với máy bay Mỹ. Nó có bán kính vòng quay nhỏ hơn, dễ điều khiển hơn Con Ma F-4, mặc dù máy bay Mỹ thì nhanh hơn nhiều.

Một vấn đề nữa còn hiển hiện đó là trình độ con người. Sự thật đương nhiên là quân Mỹ chưa bị phi công miền Bắc Việt Nam đánh cho tới mức phải cảnh giác. Theo họ, nếu ai đó có tài trong giao chiến thì đó phải là người Nga, người Bắc Triều Tiên hoặc có thể là người Đức. Phi công Mỹ vẫn chưa sẵn sàng để thừa nhận một người Việt Nam có thể bay nhiều vòng quanh họ.

Tuy nhiên, có một sai sót nào đó ở đâu đó, theo thực tế thì 9 phi công lái Mig đã được quy cho bắn rơi ít nhất 5 chiếc máy bay Mỹ trong khi chỉ có 2 người Mỹ, 1 của không quân, 1 của hải quân - trở thành người ưu tú ở Việt Nam. Ở Triều Tiên, 40 phi công Mỹ là những người ưu tú. Trong số các máy bay của Bắc Việt mà Mỹ bắn rơi, hơn một nửa là Mig-17 cũ, so với Mig-21 còn kém xa. Trung tá Bellinger là phi công hải quân đầu tiên hạ nốc ao một chiếc Mig-21.

Sau khi cuộc chiến kết thúc, các con số thống kê được đưa ra, sự kém cỏi của phi công Mỹ khiến Hải quân Mỹ lo lắng đến mức phải bắt đầu một chương trình đào tạo mới. Một đơn vị đặc biệt được thành lập ở Mianma đóng vai quân địch đang luyện tập giao chiến. Hạm đội "địch” lái chiếc F-5 nguỵ trang, nhẹ và nhỏ như Mig. Trong các đợt diễn tập sẽ chẳng có sự bỡn cợt nào giữa những người bạn vốn đã biết điểm yếu của nhau. Các phi công Ixraen được đưa sang để thể hiện chiến thuật của họ khiến người Mỹ phải kinh ngạc trước khả năng bay lượn của họ.

Giới truyền thông thường thì rất bén nhạy với bất kỳ thất bại nào ở Việt Nam nhưng lại bỏ lỡ mất câu chuyện về các vấn đề chiến đấu trên không. Điều này phần nào là do thực tế nhiều phi công gặp phải vấn đề rocket vác vai khi nó được đưa ra công khai. Diệt được một chiếc Mig là lập nên một chiến công lớn, được gắn phù hiệu Bạc, được thưởng huân chương hạng 3 và trở nên nổi tiếng. Một vài phi công từ chối phỏng vấn vì lo sợ những người cấp tiến chống chiến tranh có thể làm hại gia đình họ. Những người khác muốn được ẩn danh trong trường hợp sau này họ bị bắn rơi và bắt giữ. Nhưng hầu hết bọn họ đều kể lại chiến thắng của mình cho các phóng viên. Vấn đề nằm ở chỗ đó. Họ nói theo lối rối rắm và thiên về kỹ thuật làm cho việc bắn rơi một chiếc Mig nghe cứ thú vị như là sửa chữa máy giặt vậy. Sau tính mới lạ của vài đợt bắn rơi Mig đầu tiên, giới truyền thông chẳng còn quan tâm gì đến chuyện này nữa. Chiến thắng của Mỹ vẫn được nhấn mạnh trong các báo cáo tin tức. Nhưng con mắt các nhà báo lại bắt đầu húng hiếng khi mà một phi công khác với gương mặt rạng ngời và đầy niềm tự hào lại mắc phải biệt ngữ của anh ta. Vì vậy chẳng ai lại muốn chiếm lấy rắc rối để ghi thêm con số Mig bị bắn rơi và so nó với số máy bay Mỹ bị Việt Nam bắn rơi.

Cuộc đối đầu bắt đầu ngay sau 4 giờ chiều. Khi đội quân chiến đấu Oriskany tiến sát bờ biển, con tàu có gắn hệ thống radar để xác định toạ độ cuộc tấn công đã phát đi thông báo: "Hai tên cướp màu đỏ đã xuất hiện ở hồng tâm". Hai chiếc Mig đã cất cánh từ sân bay Hà Nội. Dick Schaffert, một phi công của một phi đội F-8 khác thuộc Oriskany, nhìn thấy những chiếc Míg đầu tiên, cố gắng để không lầm lẫn chúng rồi chuẩn bị vào vị trí chiến đấu. Họ thấy anh đến thả bình tiếp nhiên liệu xuống rồi quay lại chiến đấu. Schaffert liếc qua vai tìm kiếm trợ thủ của mình thì nhìn thấy hai chiếc Mig nữa đã hiện ra dưới mặt trời đang đuổi theo anh ta để bắn đại bác. Schaffert cố gắng phát tín hiệu cho Bob Rasmussen chỉ huy phi đội của anh nhưng khi anh quay ngoắt lại để khỏi bị bắn rơi, lực kéo của trọng lực đã kéo mặt nạ oxy của anh xuống tận cằm nên anh không thể dùng thiết bị phát sóng được. Phải đến 10 phút sau, anh phải dùng đến mọi trò mà anh đã học được để khỏi bị bắn rơi. Cuối cùng, khi hết nhiên liệu, anh cố gắng ngưng nói và phát tín hiệu báo cho Cal Swanson biết vị trí của chiếc Mig còn lại hiện vẫn chưa quay đầu về căn cứ.

Bob Rasmussen, anh rể của Herb Hunter và cựu Thiên sứ xanh đều đến cùng lúc với Cal và Dick Wyman. Họ thấy một chiếc Mig còn lại và bắt đầu một cuộc rượt đuổi. Một chiếc Mig có thể thoát khỏi một chiếc F-8 song quân Mỹ đã luyện tập hợp tác với nhau để vượt qua lợi thế của địch. Chiến thuật của họ đòi hỏi một phi công bay theo một phi công khác và khi phi công thứ nhất không còn theo được vòng quay của Mig, phi công thứ hai sẽ bay đến tạo thành một góc vuông rõ nét hơn để thu hẹp khoảng cách. Họ đã được đào tạo để thay đổi theo cách đó cho đến khi một trong hai người bắt kịp đuôi chiếc Mig.

Xem xét vấn đề mà người Mỹ gặp phải trong các cuộc không kích và liên hệ nó với thực tế Mig hiếm khi được nhìn thấy, có thể thấy rằng việc đánh rơi máy bay địch giữ vai trò quan trọng hơn nhiều so với trong các cuộc chiến trước đây. Tiêu diệt được một chiếc Mig mang lại cho phi công một địa vị được tôn trọng mà cả cấp bậc lẫn huy chương đều không thể sánh được. Chỉ có 19 phi công F-8 bắn rơi Mig trong cả cuộc chiến. Phi đội 162 xếp ngang hàng với các đơn vị F-8 ở vị trí thứ 3 với 2 chiếc Mig bị tiêu diệt. Lần bắn rơi thứ hai xảy ra vào ngày 14/12/1967. Đó là trận hỗn chiến dài nhất trong cả cuộc chiến, một cuộc rượt đuổi dài 15 phút trên các cánh đồng lúa ở vùng chiêm trũng sông Hồng. Những người tham chiến chủ yếu là các sĩ quan chỉ huy của 2 phi đội F-8 thuộc Oriskany và Dick Wyman.

Dick Wyman kể:

Đáng lẽ ra tôi không phải đi. Tôi là người dự bị. Trong 5 máy bay của phi đội, 3 chiếc đã xuống boong tàu bay trong tình trạng hỏng hóc. Cuối cùng Cal Swanson ngưng hoạt động. Người chỉ đạo chuyến bay đã tắt ra đa, người trợ thủ thành người dẫn đường. Theo lệ thường thì phải đổi vị trí dẫn đầu cho máy bay khác khi ra đa của người đó yếu đi. Vì thế tôi được dẫn đầu Cũng có thể nói là tôi phải dẫn đầu. Swanson không từ chối bay làm trợ thủ cho tôi, anh ta muốn được cả hai đường. Anh ta bắt đầu hướng dẫn tôi về địa điểm để tìm Mig.

"Hãy tới Wichita" Anh ta nói. Đó là mã tên một vùng ở miền Bắc Việt Nam "Đi nào".

Chúng tôi đến đó mà chẳng thấy gì cả. Anh ta đưa ra gợi ý khác. Tôi lờ tịt anh ta. Tôi phát hiện một chiếc A-4. Tôi phát tín hiệu cho viên phi công hỏi xem anh ta có nhìn thấy gì không. "Có" anh ta trả lời "ở đây có một chiếc Mig ". Vừa lúc ấy, tôi nhìn thấy anh ta. Anh ta ở trước mặt tôi. Chúng tôi bay ngang nhau. Anh ta lượn, tôi cũng lượn rồi bắt đầu bay xuống theo anh ta.

“Tôi sẽ bắt kịp" Swanson nói.

Anh ta cố gắng đuổi theo đuôi chiếc Mig. Viên phi công đột ngột quay đầu và nhìn ra xung quanh. Anh ta bắt đầu bắn Swanson.

"Để nó tránh cái đuôi của tôi ra". Swanson hét lên “Hắn ta sắp bắn tôi rồi”.

Tôi hất mũi lên rồi kéo cò súng.

"Nó vẫn ở phía sau tôi phải không?" Swanson hỏi.

"Không, chúng ta đang đi đường khác”. Tôi trả lời.

Tôi rượt theo nó sát hơn. Mỗi lần tôi xuống và cố đặt một quả tên lửa Rắn chuông lên nó thì nó cứ cuốn theo tôi. Mỗi lần như thế, góc bay của tôi lại rộng quá nên tôi không bắn được phát nào. Rồi tôi cũng bắn được 4 phát. Ta lại sắp hết nhiên liệu. Bên cạnh nó chẳng có chiếc máy bay nào khác. Tôi nghĩ là nó chỉ đang cố gắng quay đầu về. Lúc tôi bắn một phát, Bob Rasmussen đã lao xuống và phóng ra một quả Rắn chuông. Suýt nữa thì nó rơi trúng tôi. Chiếc Mig tránh được. Rắn chuông nổ một cách vô hại. Khó có thể nhìn thấy chiếc Mig có nguỵ trang. “Tao sẽ không rời mắt khỏi mày”, tôi nói. Một phi công cần phải có thị lực tốt. Thế mà Swanson và Rasmussen lại không quan sát được trận đánh.

Chúng tôi bắt đầu ở độ cao 16000 feet. Bây giờ chúng tôi đang ở ngang tầm ngọn cây. Chiếc Mig đã xử lý tình huống rất đúng. Nó đang vờn tôi. Tôi bay xuống và ở vào cái thế không thể bắn trúng nó khi nó bắt đầu lộn lại. Có lẽ nó đã nhận ra rằng như thế là quá sớm. Nó trở lại vòng quay của mình rồi cố gắng lộn lại lần nữa. Từng đó đã đủ để tôi bắt được đuôi của nó. Tôi bắn đi một quả Rắn chuông. Quả mìn phá hỏng 2/3 cánh trái của nó. Chúng tôi còn cách mặt đất 50 dặm. Nó đâm xuống cánh đồng lúa và nổ như một quả cầu lửa và bắn lên cao hơn cả vòm che buồng lái của tôi.

Tôi sắp hết nhiên liệu. Tôi phát tín hiệu yêu cầu một bình. Anh ta đang ở khá xa bờ biển nên không muốn bay gần hơn "Tôi đã được lệnh không được vượt biển". Anh ta nói.

“Tôi không muốn anh bay qua biển - Tôi nói - Tôi chỉ muốn anh bay gần hơn để tôi không hết nhiên liệu trước khi tôi phải ăn kẹo đồng”. Một vị đô đốc nghe được cuộc trao đổi của chúng tôi. Ông ra lệnh đưa máy bay tiếp nhiên liệu đến để tiếp nhiên liệu cho tôi.

Mọi người trên tàu hỏi tôi có muốn lượn một vòng trên không để mừng thắng lợi bắn rơi máy bay địch không. Tôi trả lời "Tôi không biết".

Swanson đang bay cạnh tôi. Anh ta gật đầu "Đồng ý đi”.

"Được rồi, tôi sẽ làm như thế”. Tôi đánh tín hiệu về.

“Phía mạn trái sẽ được dọn sạch sẽ để anh thực hiện một vòng nhào lộn mừng thắng lợi”. Oriskany báo.

Sau khi hoàn thành một nhiệm vụ, người ta thường vòng qua mạn phải tàu ở độ cao từ 600 đến 800 feet rồi ngưng lại để chuẩn bị hạ cánh. Lần này, tôi rẽ sang bên mạn trái phía trên boong tàu bay, hất mũi máy bay lên rồi lộn một vòng sau đó ngừng lại để hạ cánh. Tôi bắt đầu bài biểu diễn của mình. Trên sóng, Swanson chẳng nói gì nhưng sau đó anh ta bảo tôi anh ta cố vẫy tay ra hiệu cho tôi anh ta sẽ lượn vòng quanh tôi khi tôi thực hiện vòng quay của mình. Nếu như thế tôi sẽ không thấy nó. Tôi đã đi vào vòng quay của mình thì đột nhiên nhìn thấy một chiếc máy bay cách đó mấy inch sắp sửa hạ cánh trước mặt tôi. Tôi nghĩ cánh của tôi chắc sẽ nổ tung ngay cạnh sườn chiếc máy đó vì nó ở quá gần. Tôi gần như lặng người đi vì sợ hãi. Khi đã hạ cánh an toàn, mọi người ở trên boong nói với tôi "Chúa ơi, suýt nữa là anh mất mạng rồi đấy”. Dick Schaffert - người bị nhỡ mất chiếc Mig ở đầu trận giao chiến - đùa rằng niềm an ủi duy nhất của anh ta là Cal và tôi đụng đầu nhau trong vòng quay mừng thắng lợi.

“Tôi không cho là mình có thể mang lại cho anh một phù hiệu Bạc vì việc làm đó". Swanson nói sau khi chúng tôi hạ cánh.

"Phi đội trưởng ạ, có sao đâu”. Tôi bảo “Tôi đã bắn rơi một chiếc Mig. Như thế đối với tôi là đủ rồi”.

Các nhà báo đã ra tàu để phỏng vấn. Swanson nói suốt buổi như thể anh ta đã lập nên chiến công và đẩy chiếc Mig đến trước mặt tôi để tôi bắn rơi vậy. Anh ta bảo chúng tôi đã thay phiên nhau như đã được đào tạo.

Thực ra chẳng có sự thay phiên nào cả từ một lần khi anh ta bay trước tôi. Anh ta phải thừa hiểu là anh ta đã phạm lỗi rõ rành rành khi bắn Mig vào đuôi của nó. Mặc dù vậy tôi chẳng quan tâm, miễn là tôi biết sự việc đó diễn ra như thế nào.

Tôi được nhận một phù hiệu Bạc. Sau buổi lễ, Bryan Compton nói: "Tiếc thật, Dick ạ, tôi rất muốn có anh trong phi đội của tôi". Điều đó đối với tôi còn ý nghĩa hơn một tấm huy chương. Ông ấy là người cừ nhất. Nếu có một nhiệm vụ khó khăn, người ta thường cầu mong được ông chỉ đạo. Điều buồn cười là sau này Compton được là đô đốc và trong thời bình mọi người lại ghét ông. Ông biến thành một lão đô đốc keo kiệt quái quỷ. Nhưng khi ở Yankee Station ông được yêu mến vì không ai có thể trở thành người chỉ đạo chiến đấu tốt hơn ông.

Sau lần tôi bắn rơi Mig, hai nghị sĩ quốc hội, một của bang Georgia, một của Maine, lên Oriskany để tổng kết về cuộc chiến trên không. Vì tôi đã trở nên nổi tiếng một chút và là người cùng bang với ông nên tôi được giao nhiệm vụ làm vệ sĩ cho nghị sĩ bang Maine. Thời kỳ đó, tôi không biết tầm quan trọng của các mối quan hệ xã hội nên tôi cảm thấy khó chịu khi không được ở lại đội bay để làm nhiệm vụ nữa. Tôi loan tin trong phòng chờ là sẽ đảm nhận nhiệm vụ bay cho bất kỳ ai bị ốm hoặc vì một lý do nào đó không bay được. Bằng cách này tôi vượt xa so với người khác. Khi người ta nhận ra rằng tôi đang dẫn đầu phi đội, tôi sẽ được giao nhiệm vụ đưa một máy bay sang Philippine để bảo quản. Điều đó có nghĩa tôi sẽ có một đợt nghỉ phép nữa và có thể dùng thời gian đó để tiệc tùng.

Ngài đô đốc định tới gặp hai nghị sĩ vào lúc 11 giờ đêm hôm đó. Tôi mong đó sẽ là một cuộc họp chỉ đạo quan trọng gây ấn tượng đối với họ. Chúng tôi bước vào phòng kế hoạch tác chiến, ở đó chỉ có ngài đô đốc, tham mưu trưởng và trợ tá của ông.

Ngài đô đốc nói với tôi và các sĩ quan hộ tống khác “Các anh có thể ở lại đây hoặc bỏ đi. Tuỳ các anh lựa chọn".

"Cảm ơn ông”. Tôi nói "Tôi sẽ ngồi lại".

Ngài đô đốc bắt đầu: "Thưa các quý ông, cuộc họp này sẽ không có các đường trượt được tô màu và các hải đồ sinh động. Chúng ta không có thời gian”.

Câu nói đó làm tôi có ấn tượng. Ông ấy sẽ không tỏ ra thân mật với các chính trị gia. Ông ấy thẳng thắn và thực tế ông ấy mô tả trận oanh tạc và những gì chúng tôi đang cố thực hiện.

Nghị sĩ bang Maine ngắt lời ông: "Thưa đô đốc, phải mất bao lâu nữa mới giành được thắng lợi trong cuộc chiến này?”.

Đô đốc nhìn ông ta một lúc rồi nói: "Chúng ta biết rằng nếu một người xuất phát và ra khỏi miền Bắc Việt Nam với 10 pound gạo, chúng ta sẽ phải ngăn chặn để chỉ còn một pound tới được miền Nam. Nếu đó là 10 viên đạn thì khi xuống đó chỉ còn lại 1 viên. Ngoài ra chúng ta chẳng thể làm gì hơn được. Sức mạnh không quân không thể ngăn cản pound gạo hay viên đạn cuối cùng đó tới miền Nam. Vì vậy chúng ta sẽ còn phải ở lại đây thêm một thời gian cho tới khi chúng ta làm cho người đó hiểu rằng chẳng có ích gì khi làm việc đó, hoặc là chúng ta sẽ biết được có nên ở lại đây nữa hay không".

Hai nghị sĩ nghe xong mà cứ ngỡ như vừa bị đánh bằng dùi cui vậy. Họ ngồi đó kinh ngạc, không muốn tin nhưng biết rằng ông ấy chẳng có lý do gì để nói dối cả. Không một ai trong hai người hỏi thêm một câu hỏi nào nữa. Trò chơi đã kết thúc. Có lẽ không còn gì có thể tác động đến suy nghĩ của tôi nhiều hơn thế. Cho tới tận bây giờ tôi vẫn tin là một ai đó sẽ đưa ra được câu trả lời kỳ diệu là chúng tôi sẽ chiến thắng. Nhưng ở đây câu nói của đô đốc có nghĩa là điều đó sẽ không xảy ra.

Sau buổi họp, tôi đưa ngài nghị sĩ nọ về phòng. Sáng hôm sau ông ta sẽ đi.

Tôi chúc ông ngủ ngon và hẹn gặp ông vào sáng sớm hôm sau.

Ông ta hỏi tôi: "Này Dick, anh, ừm, ở đây anh có chút gì uống được không? Tôi đang rất muốn cố gì đó để lấy lại tinh thần”.

“Thưa ngài, ngài biết là cấm đưa rượu lên tàu mà"

"Đúng, tôi biết, nhưng anh có tí nào không? Tôi không quá cầu kỳ đâu”.

Trước đây tôi chưa bao giờ gặp một nghị sĩ nào và không biết được là họ uống rượu như bợm vậy. Tôi nghi là ông ấy đang cố làm cho tôi linh hoạt hơn. Tôi có thể tưởng tượng ra ông ấy sẽ về Washington triệu tập một cuộc họp báo để phơi trần việc uống rượu trái phép ở Yankee Station. "Đại uý Dick Wyman, người dành được phù hiệu bạc, bị bắt quả tang bởi nghị sĩ... Do đó tôi giả tảng:

"Không, thưa ngài. Tôi chẳng có gì cả. Có lẽ ngài đô đốc có. Tôi có thể hỏi trợ tá của ông ấy”.

"Thôi nào, Dick, nó ở đây?" ông ta trở nên nguy hiểm.

"Không, thưa ngài, không phải tôi".

Tôi chẳng biết sau cùng làm thế nào mà anh chàng tội nghiệp đó ngủ được trên chiếc tàu sân bay ồn ào. Sáng hôm sau, ông ta ra đi có lẽ còn nghĩ tôi là người ngay thẳng nhất mà ông ta gặp, một chiến binh không uống rượu.

Nell chuyển đến cho Cal tin tức tốt lành về việc anh sẽ được chọn để chỉ huy một phi đoàn. Nhưng thậm chí điều đó vẫn không thể bù lấp cho hết thất bại của anh trong việc bắn rơi Mig. Swanson nói: "Đó là nỗi thất vọng lớn nhất của tôi, trong vòng hai năm. Khi chiếc Mig dừng lại và nổ ngay cạnh anh, anh hiểu đã có một bài diễn lầm lẫn. Đáng lẽ anh nên bay lượn trên đầu nó và canh chừng nó suốt buổi. Đó là cơ hội ngàn vàng của anh và anh đã để vuột mất".

Cal kể cho Nell về cuộc đối đầu: Dick và anh hợp lại với nhau thành một đội với hình thức tấn công cổ điển. Rasmussen cũng ở đó. Phi công của chiếc Mig đang ở trong tình trạng cực kỳ khó khăn. Nhưng chúa rất tốt bụng cũng như máy bay của anh ta vậy. Rasmussen bắn ba quả tên lửa, vài quả đại bác nhưng đều không trúng. Anh bắn sượt mất hai phát nhưng chẳng có phát nào đủ khả năng bắn trúng. Dick Wyman bắn sượt ba phát, chiếc Mig tránh được. Sau đó, lần thứ tư anh ta bắn đúng giữa thân máy bay và tóm được chiếc Mig-17 lúc ở cách xa boong tàu khoảng 50 feet. Viên phi công lái chiếc Mig không có cơ hội. Mặc dù thế, anh ta thực sự giỏi và quyết chiến. Anh ta bắn anh ở một khoảng cách rất gần nhưng không trúng. Cùng phối hợp với nhau nên bọn anh có thể thay nhau tấn công anh ta buộc anh ta phải đánh lại để tự vệ. Đây có lẽ là lần đọ chiến dài nhất diễn ra tại đây. Anh nghĩ nó phải kéo dài đến 15 phút và Dick tóm được người phi công đó khi cách Hà Nội 15 dặm về phía Nam.

Cal bảo với Nell là anh sẽ đề cử một phù hiệu bạc cho Wyman. Anh thích Bob Rasmussen nhưng mừng là đội 162 sẽ được tính là đã tiêu diệt Mig chứ không phải F-8 của Rasmussen. Cal đã bị lỡ mất chiếc Mig nhưng anh quyết tâm sẽ làm tốt hơn vào lần tới.

Black Mac nói: "Có một chuyện tôi phải nói hộ Swanson. Anh chưa bao giờ lẩn tránh trách nhiệm hay tìm cách thoái thác nhiệm vụ bay vượt biển. Trong khi đó vẫn có một vài vị chỉ huy làm như vậy. Mặc dù thế, sau khi Wyman bắn rơi được chiếc Mig, Swanson bắt đầu tìm kiếm các cơ hội. Sau các trận đánh. Anh bay lòng vòng nhằm cố gắng thu hút một chiếc Mig. Đó là một nỗ lực nhảm nhí. Nhưng anh làm như vậy chỉ để gặp được nó. Kể từ đó nhiều phi công không còn lo lắng khi bay cùng anh".

Máy bay viện trợ cho tàu thường hay bay tới Đà Nẵng để lấy thư và đón khách tới thăm. Các phi công thường gặp các chuyến bay theo hợp đồng của hãng Pan Am cất cánh ở sân bay Đà Nẵng chở lính thuỷ đánh bộ Mỹ bay đi bay về Hồng Kông. Cal sắp xếp với tiếp viên hãng Pan Am lập ra "Dịch vụ chuyển phát nhanh Blue Ball" - một dịch vụ chuyển phát thư từ khác lạ nhưng nhanh chóng. Tên của nó được lấy từ lô gô địa cầu xanh của hãng Pan Am và là một cách chơi chữ. Một lá thư được viết vào buổi sáng có thể đến tay người nhận vào buổi đêm cùng ngày hôm đó. Bằng cách này, các phi công có thể liên hệ với các quý cô trẻ đẹp của thực dân Anh. Thiếp mời tới dự buổi tiệc được chuyển tới một trăm cô. Cal dự định mua cho các cô gái hoa và những chiếc lắc tay duyên dáng bằng biểu hiện của phi đoàn. Anh bay tới Hồng Kông 4 ngày trước khi Oriskany về đến nơi. Người quản lý tổ chức buổi tiệc Hilton ở Hồng Kông đang chờ anh. Cal nói với ông ta Oriskany sẽ chi bao nhiêu và bàn bạc các chi tiết. Hilton sẽ cung cấp đồ ăn thức uống. Con tàu sẽ đưa ban nhạc đến. Một sĩ quan giúp Cal tổ chức buổi tiệc đề xuất thuê thuyền buồm Hồng Kông đi ra chào đón Oriskany khi con tàu cập cảng. Có người cho đó là ý kiến hay, đề nghị vẽ một vài biển hiệu để treo lên thuyền. Họ có một bữa tiệc kéo dài tới 3 giờ sáng vào cái đêm trước khi Oriskany tới và làm các biển hiệu. Với dòng máu Đức mẹ đồng trinh, họ vừa đưa chiếc thuyền tiến lên trong màn đêm vừa hát vang bài hát mừng Noel.

Oriskany thả neo ở giữa Kowloon và Hồng Kông. Đoàn chỉ huy hải quân Anh đến chào mừng họ. Cal và thuỷ thủ của con thuyền vây xung quanh.

Oriskany tại Hong Kong.

Một vệ sĩ tàu khu trục phát động ban nhạc. Một thuỷ thủ hoá trang giả làm con gái nhảy theo nhạc. Các thuỷ thủ Oriskany reo vui. Khi Swanson trở lại Hilton, anh thấy một bức điện bảo anh phải báo về con tàu ngay khi có thể. Trong anh hiện lên ý nghĩ trò đùa của anh không được đô đốc và thuyền trưởng tán dương vì lo khiếp đảm là anh phải kết thúc sự nghiệp của anh. Hoá ra anh được triệu tập để xử lý một vấn đề của phi đội cần đến quyết định của anh. Burt Shepherd làm anh vững tin là đô đốc và hạm trưởng thấy mọi thứ rất thú vị. Buổi tiệc sẽ là một thành công lớn.

Dick Wyman rời tàu ở Cubi Point và bay tới Hồng Kong trước một ngày. Cơ hội đến vào phút chót, anh đi mà không nói với Goodpaster - cấp trên của anh ở bộ phận bảo dưỡng. J. P. O'Neil bảo rằng ông sẽ thông báo lại cho Goodpaster là chỉ huy phi đoàn cần anh giúp làm một vài công tác chuẩn bị. Tuy nhiên, lúc đến Hilton, Goodpaster nhìn thấy Wyman và gọi lớn để anh chú ý. Ông ta nói: "Wyman, đồ chết tiệt. Tôi sẽ trừng trị anh vì đã không ở lại Cubi Point theo lệnh tôi”.

J. P. O'Neil quan sát sự cố diễn biến rồi lên tiếng bảo vệ Wyman. "Tôi đã nói với ông tại sao anh ấy không cho ông biết anh ấy sẽ đi". O'Neil nói.

Goodpaster đáp: "Tôi xin phép cắt ngang được không? Tôi là một sĩ quan cao cấp còn ông ta chỉ là thằng cấp dưới quái đản của tôi".

Wyman tức giận bùng lên: "Ông mới quái đản. ông không định cho tôi một bài giảng ở Hilton Hồng Kong đấy chứ?".

Hai người đứng la hét vào mặt nhau. Wyman sắp đứt hơi.

"Sao ông run thế?” Goodpaster cười mỉa.

"Vì tôi đang cố để không vả vào mồm ông” Wyman đáp.

Các phi công khác vào can họ ra. Cal Swanson thấy không còn sự lựa chọn nào khác đành phải đứng về phía người sĩ quan cấp trên. Cần phải giữ gìn thứ bậc. Anh ra lệnh cho Wyman đến Oriskany để giám sát.

Kể từ đó, Wyman và Goodpaster trở thành kẻ thù công khai của nhau. Wyman thừa nhận Goodpaster giành ưu thế với một chút ranh mãnh của giới quan chức. Chuyện bắt đầu khi một trong hai nhóm của họ ở câu lạc bộ sĩ quan, Goodpaster loan báo rằng ông đã xếp loại hạnh kiểm xấu cho Wyman. John Hellmen, một quan chức bên chính quyền nói: "Chờ chút. Khi tôi nhìn thấy nó, nó không phải hạnh kiểm xấu. Thật mâu thuẫn".

Goodpaster cứ khăng khăng là Wyman đã dính một vệt đen tồi tệ trong hồ sơ. "Họa may ông ta mới được thăng tiến".

"Ông muốn làm gì mặc ông”. Wyman nói.

Anh không muốn để Goodpaster biết rằng ông rất phiền lòng. Tuy nhiên anh rất lo lắng và bối rối về việc tại sao Cal Swanson lại bắt anh phải chịu hạnh kiểm xấu. Có phải anh ta ghen tị về việc bắn rơi Mig ? Wyman tỏ ra lãnh đạm đối với Swanson trong những tuần cuối của anh ở hạm đội. Lần sau khi đến Washington anh đã làm những việc trước đây anh chưa từng làm. Anh đến Lầu Năm Góc đề nghị được xem hồ sơ của anh. Swanson có một nguyên tắc là không để cho các sĩ quan của anh ấy xem bảng xếp loại của họ. Wyman lật các hồ sơ để tìm. Anh đọc mà kinh ngạc. Đó không phải là bản phân loại hạnh kiểm xấu mà hoàn toàn ngược lại. Goodpaster đã làm anh rối trí. 3 năm sau, khi gặp Cal, Wyman xin lỗi và giải thích tại sao anh lại cư xử lãnh đạm như vậy trong những ngày cuối cùng đó. Swanson rất ngạc nhiên. Anh coi Wyman là một trong những sĩ quan cừ nhất của phi đội - anh thích tính cởi mở, hài hước và cung cách làm việc của anh - vì thế chẳng cần thắc mắc tại sao Cal lại xếp loại hạnh kiểm tốt cho anh. Anh chẳng hề nhìn bản khai của Goodpaster mà vò nó vứt vào sọt rác rồi tự viết bản của anh.

Đáng ngạc nhiên hơn cả là các bản nhận xét hạnh kiểm tốt của Cal về Goodpaster. Bob Punches, trợ tá nhân viên chính phủ xem bản nhận xét mà không thể tin được nó lại vớ vẩn đến thế. Anh bảo: "Nhất thiết Swanson đã cáo buộc ông ấy vừa là người nói dối vừa là kẻ hèn nhát. Đúng là có những việc người ta thường không viết vào trong một bản nhận xét"... Tuy nhiên, Goodpaster cũng được giao cho làm chỉ huy một đội hải quân tuy không phải là một đơn vị chiến đấu rồi sau đó được thăng hàm đại tá tương đương với hàm đại tá trong lục quân hoặc không quân.

VỢ CỦA PHI CÔNG MỸ MẤT TÍCH

(Marylia Elkins)

Tôi nói với mẹ tôi về quyết định đi Paris để hàng ngày đến Đại sứ quán miền Bắc Việt Nam cho tới khi biết được điều gì đó về Frank. Tôi nói: "Con không thể ngồi đây mà khóc và tự thương cảm cho mình. Con sẽ đi và cố gắng tìm ra điều gì đó".

"Được thôi, con cứ làm đi", mẹ tôi bảo.

Tôi sẽ nhận 80% lương của Frank, tiền sẽ không thành vấn đề. Bộ Ngoại giao cảm thấy lo lắng khi biết được kế hoạch của tôi. Một vị quan chức yêu cầu tôi đến gặp anh ta tại văn phòng tuyển mộ hải quân ở Nashville. Anh ta cảnh báo tôi nên cẩn thận với bất kỳ phát ngôn nào mà tôi có thể nói ở Paris "Những lời bình phẩm của bà có thể được giới báo chí nghe và hiểu sai nội dung”, tôi cũng nên đề phòng những người khả nghi. Một hãng du lịch đặt chỗ trước cho tôi, còn tôi làm thủ tục vào một khách sạn. Trong chuyến đi trước của tôi tôi đã gặp một người Nam Phi tên là Desmon đang sống ở Paris, tôi gọi điện cho anh sau khi đến nơi. Desmon nói: "Việc đầu tiên chúng ta phải làm là đưa cô ra khỏi khách sạn đắt tiền đó". Anh tìm cho tôi một chỗ nhỏ hơn, vừa thoải mái vừa rẻ, sau đó chúng tôi đi ăn trưa.

Sáng hôm sau, tôi gọi điện tới Đại sứ quán Mỹ. Rất nhiều vợ của tù binh chiến tranh đã đến chơi Paris và Đại sứ quán sẽ quan tâm và liên lạc với họ. Tôi tin tôi là người vợ duy nhất thực sự chuyển tới Paris. Do đó, tôi được phân cho một sĩ quan cứu hộ thương vong như mọi người vẫn làm ở Mỹ - một thượng tá lính thuỷ đánh bộ. Hầu hết các tuỳ viên quân sự là gián điệp và theo như tôi biết anh ta có thể cũng là một tên gián điệp. Nhưng anh ta là sĩ quan cứu hộ thương vong giỏi nhất mà tôi từng gặp. Anh để kiểu tóc ngắn bóng loáng và là người miền biển chính cống nhưng anh có đôi mắt sắc và thật sự tốt bụng. Anh làm việc rất tốt. Thực ra, người Mỹ ở Đại sứ quán Pháp thật tuyệt vời. Họ đã giúp tôi có được căn hộ đầu tiên của mình.

Tôi sống ở đường Đơ Rênê gần Montparnase nhưng sau đó tôi chuyển tới 99 đường Monge, gần chân núi Moufetard. Tại đây, họ có một thị trường hàng không mở cửa thật tuyệt. Ở Paris tôi cảm thấy tự do hơn bất kỳ nơi đâu mà tôi đã đến. Tôi có thể đi dạo hàng giờ hoặc vào quán cà phê ngồi mà người ta sẽ không nghĩ là tôi ở đó để đợi người. Dù thế, tôi không mấy ưa con người ở đó. Họ cười mỉa mai cách nói tiếng Pháp của tôi và chẳng thèm cố để nói với tôi. Tất nhiên cũng do ngữ âm yếu kém của tôi. Trước khi đi tôi đã bỏ ra một tuần học ở lớp Berlitz nhưng chẳng ăn thua. Tôi quá ngại ngùng nên không phản ứng được. Do đó tôi thử học lớp tiếng Pháp liên kết một thời gian khi đến nơi.

Cứ mỗi buổi sáng tôi lại đến Đại sứ quán miền Bắc Việt Nam, lúc thì cùng người phiên dịch, lúc thì đi một mình. Tôi hay mặc quần zin màu xanh và đi đôi giày đi bộ ngộ nghĩnh. Thời kỳ đó tôi luôn mặc zin hoặc đồ lụa hay là lạ chứ không ưa mặc đồ nghiêm túc quá. Lúc tôi nhấn chuông, có một người phụ nữ Pháp khoảng 45 tuổi mặc váy ngắn màu đen và áo blu trắng ra cửa hỏi tôi cần gì. Tôi nói tôi muốn biết một vài tin tức về chồng tôi. Bà liếc nhìn tôi nói: "Chúng tôi không thể cho cô biết tin gì được, đi đi". Rồi bà ta đóng cửa lại.

Tôi lại nhấn chuông. Bà ta vờ không biết. Người cảnh sát đang đứng gác toà nhà nói: "Xin lỗi, thưa bà, nhưng bà phải đi thôi". Tôi bắt đầu giải thích về chồng tôi Anh ta lại xin lỗi rồi mời tôi đi.

Tôi đi rồi sáng hôm sau quay lại. Tôi biết được khi nào thì du khách nước ngoài có thể ở đó và hiểu rằng lúc nào người miền Bắc Việt Nam sẽ thấy rầy rà khi tôi đứng bên ngoài đòi hỏi được biết tin về chồng tôi. Do đó tôi tính toán thời gian để đến thăm cho phù hợp. Thỉnh thoảng tôi được phép vào bên trong Đại sứ quán nói chuyện với một người Việt Nam mà tôi chẳng hề biết tên. Lúc nào họ cũng chỉ nói như thế này: "Thưa bà, chúng tôi rất tiếc. Chúng tôi chẳng biết thông tin gì vê chồng bà. Kể cả chúng tôi có biết thì chúng tôi cũng không thể cung cấp cho bà được bởi vì sau đó các bà các cô có chồng bị mất tích sẽ đến đây. Chúng tôi là một nước còn rất nghèo nên chúng tôi không có một đại sứ quán đủ lớn để quan tâm đến tất cả bọn họ. Hãy về nước yêu cầu Tổng thống của bà ngừng đánh bom. Khi nào ông ấy kết thúc cuộc chiến này, bà sẽ biết được câu trả lời". Và tôi đã nói với họ tôi không có quyền chỉ đạo Tổng thống, tôi chỉ muốn biết về chồng tôi.

Có lúc họ hét lên với tôi, nhưng tôi vẫn đứng yên. Rồi họ đổi giọng và nói: "Thưa bà, chúng tôi thực sự lấy làm tiếc". Chính người phụ nữ Pháp ít nói đã làm như thế nhưng sau này lại là người tốt bụng. Họ luôn đề nghị tôi để cho họ yên và nói họ không biết chồng tôi ở đâu "Chúng tôi cũng có những người họ hàng đang chết dần ở đó. Chúng tôi hiểu bà rất đau lòng. Nhưng bà nên về nước nếu muốn làm điều gì đó cho chồng bà".

Ở một mặt nào đó, tôi thấy thông cảm cho người Việt Nam. Thực sự không thể đổ tội họ bắn rơi máy bay của chồng mình khi anh ấy ném bom lên họ. Cũng không thể đổ tội cho họ vì không trao trả tù binh trước khi chiến tranh kết thúc. Thỉnh thoảng tôi có gặp họ ở các quán cà phê. Tôi đi qua, cười và chào họ nhưng họ lại cụp mắt xuống. Có lẽ họ cho là tôi điên.

Những người vợ tù binh khác tới thăm Paris và tôi đưa họ tới chỗ người Việt Nam. Chẳng ai nói gì. Tuy thế, sau gần hai tháng, người Việt Nam nhận ra là tôi đến đó để cư trú. Tôi sẽ không từ bỏ một cách dễ dàng. Phóng viên tạp chí Post Washington - Kathy Sanyer đến để viết một loạt bài về những việc tôi đang cố làm. Kathy và tôi đã là bạn bè. Tôi mong là cô và Desmond - anh chàng người Nam Phi tôi gặp năm ngoái sẽ thích nhau. Chúng tôi dự định ăn tối với nhau vào một đêm thứ 6 tại căn hộ của Desmond ở Cherche Midi. Sau khi chúng tôi đến, một anh chàng tôi chưa gặp bao giờ tên là Jean - Jacques xuất hiện. Anh ta có bố người Pháp, mẹ người Mỹ. Tôi nhận thấy trong khi tôi cố gán ghép Desmond với Kathy thì anh lại làm điều tương tự cho tôi với Jean Jacques.

Jean Jacques đẹp trai nhưng tôi thấy anh ta có tính tự phụ và kiêu ngạo. Anh ta vừa từ Morocco trở về nên cứ nói say sưa về cái lạc thú được thưởng thức các loại thuốc ngủ khác nhau. Tôi ở lại và nói chuyện vì Desmond và Kathy có vẻ như đang có tiến triển. Tuy nhiên sau cùng Desmond cũng đưa Kathy và tôi về chỗ tôi ở. Tôi đi ngủ và để họ lên gác. Sáng hôm sau, tôi thấy Kathy nằm trên giường còn Desmond đang ngủ trên đi văng. Họ kết thúc không được lãng mạn lắm. Tôi thật sự rất choáng váng. Tôi không quen uống rượu mà đêm trước họ rót cho tôi nhiều quá.

Tôi mặc quần áo vào rồi đến Đại sứ quán miền Bắc Việt Nam. Tôi không có người phiên dịch nên hơi lo, không biết từ ngữ của tôi có ổn được với cơn choáng váng trong người không. Họ đưa tôi vào và bảo tôi ngồi xuống. Lần đầu tiên họ mang cho tôi một tách trà và nói với tôi:

- Thưa bà, chồng bà đã chết.

- Anh có thể. . . có thể viết nó ra giấy được không?

- Không, nếu chúng tôi làm như thế những người vợ khác sẽ đến đây.

- Anh có bằng chứng gì không?

- Hãy tin chúng tôi, thưa bà. ông ấy đã chết. Chúng tôi rất tiếc. Còn bây giờ mong bà để chúng tôi được yên.

- Cám ơn các ông đã nói cho tôi biết.

Tôi về nhà và nói với Kathy: "Chúng ta đi Tây Ban Nha được không?"

- Được.

Chúng tôi đi ngay buổi chiều hôm ấy. Chúng tôi bay đi Barcelona đến Sitges và ra ngồi trên bờ biển.

"Đúng là anh ấy không ở đó. Tôi nghĩ họ đã nói thật với tôi”.

Oriskany từ Hồng Kông trở lại Yankee Station sau tết âm lịch 1968. Con tàu phải xuất phát tới San Diego trong hai tuần. Vì thời tiết xấu sẽ hạn chế bớt các cuộc tấn công vào Bắc Việt nên gần như sự nguy hiểm đã được loại bỏ. Vì vậy thật đáng ngạc nhiên khi Rich Minich bị bắn rơi vào ngày 4/1. Anh ta và J. P. O'Neil đang bay ở khu ẩn nấp của Mig gần Hải Phòng. J. P. nhìn thấy hai quả tên lửa thì yêu cầu Rich nhào vào rồi chuồn đi để sau đó nhìn thấy máy bay của Minich đang bốc cháy. Anh đánh điện cho anh ta tiến ra biển. Minich đáp lại anh không làm được như thế nhưng sẽ cố gắng bay về phía các ngọn núi. Đột nhiên máy bay anh ta lao đi ngoài tầm kiểm soát và đâm xuống. J. P. chẳng thấy dù cũng không nghe thấy tiếng bip bip.

Cal Swanson không dám chắc nhưng anh tin những điều J. P nói là Rich Minich đã chết. Đêm đó anh viết cho Nell: "Anh không muốn có bất cứ hy vọng lầm lẫn nào cho rằng anh ta còn sống. Hãy làm cho sự việc đó lắng xuống. Khả năng sống sót rất đáng ngờ”.

Một sĩ quan chuyên ra lệnh khó mà biết được làm thế nào để viết về một vụ bắn rơi trong bản báo cáo thương vong của anh ta. Khi là chỉ huy phi đoàn Oriskany, Jim Stockdale chứng kiến một trong những phi công của ông rơi xuống và đã đưa anh ta vào danh sách những người đã hy sinh. Stockdale biết rằng người phi công đó mới cưới vợ chỉ vài tháng. Ông chắc rằng người vợ trẻ của viên phi công mà được biết ngay tin xấu đó thì cô ấy có thể làm lại cuộc đời. Nhưng sau đó bản thân Stockdale cảm thấy có lỗi vì cho rằng như thế là ông đã phá vỡ hôn nhân của người phi công ấy.

Không phải chỉ huy phi đội nào cũng có được người vợ hiểu biết như Nell. Với sự hướng dẫn của Cal, Nell có một giọng nói phù hợp khi nói với một người vợ về khả năng sống sót của người chồng đã bị bắn rơi của mình. Hầu hết các sĩ quan có xu hướng thiên về cẩn trọng khi viết báo cáo thương vong. Không ai muốn đối mặt với một người vợ bị quẫn trí khi họ nói với người đó chắc chắn 90% chồng của người đó đã chết. Luôn có 10% khả năng là họ sai. Không có ai, không có người chứng kiến cái chết của anh ta, họ nghĩ tốt hơn hết nên đưa người phi công đó vào danh sách bị mất tích khi làm nhiệm vụ (MIA). Sau đó Lầu Năm Góc sẽ nói loanh quanh trong bản báo cáo MIA gửi tới các gia đình, lập lờ giữa một bên là đưa ra những lời khuyên nhảm nhí với một bên là không để họ hy vọng. Một người vợ hay người nhà không có hiểu biết những đòi hỏi của các trận chiến trên không thường rất hay hy vọng. Sau một thời gian dài chịu đựng đau khổ trong trạng thái không chắc chắn, khi chiến tranh kết thúc, một vài người trong số họ thấy khó mà tin được cái sự thật đáng lẽ ra họ đã được kể bởi những người cùng phi đội của anh em họ từ nhiều năm trước.

Đợt oanh tạc đang đi đến kết thúc cho thấy sự khác biệt giữa chiến tranh trên không và trên bộ. Ở miền Nam, binh sĩ còn sống sót được tôn trọng về mặt nghi thức và được bảo vệ bằng mọi khả năng. Họ được đặt cho cái tên ngang bằng một huy chương: người rút ngắn thời gian. Thậm chí có những sĩ quan nhảy ra khỏi con đường chiến đấu của họ trong những ngày cuối cùng bất kể khi nào họ có thể. Họ cho là không có lý do gì để mà liều mạng. Nhưng đợt oanh tạc đang đi đến kết thúc chỉ làm tăng nhịp đập của các phi công phi đội 162. Họ muốn được nhận nhiệm vụ vượt biển càng nhiều càng tốt. Họ tức giận với Swanson khi phát hiện anh dùng địa vị của mình để được bay nhiều hơn so với cái mà họ coi là sự sẻ chia công bằng của anh. Chẳng mấy phi công có thể nói họ đã bay 200 chuyến, vậy mà Cal quyết tâm đạt tới con số kinh ngạc đó.

Cal Swanson (Thứ 5 từ trái qua, hàng đứng).

Đạt đến con số 200 có thể bù đắp chút ít cho việc nhỡ mất chiếc Mig. Nhưng mặc dù đã cố gắng, Swanson không thể tìm được một chiếc máy bay địch khác nữa để chiến đấu cùng nhằm tự cứu vãn bản thân. Anh ghi điểm theo một cách khác đó là trở thành phi công đầu tiên hạ gục một đoàn tàu với một quả tên lửa bắn trực tiếp Một đoàn tàu là một mục tiêu khó hơn người ta tưởng. Nếu bốn máy bay mỗi chiếc chở sáu quả bom phát hiện thấy một đoàn tàu 13 toa, họ phải xác định được hồng tâm tấn công cho mỗi quả bom. Mục tiêu đó còn khó khăn hơn khi người Việt Nam đánh lừa họ về các toa bằng cách phân bố các toa rải rác nhằm phòng trường hợp bị máy bay nhìn thấy. Swanson nhắm quả tên lửa vào đầu máy và đã thành công. John Hellman cũng đạt được thành tích tương tự.

Ngày 12/1/1968 Oriskany rời Yankee Station và cũng trong ngày này buổi lễ tổ chức trao giải thưởng diễn ra trên boong tàu. Cả phi đoàn, công ty sản xuất tàu, 4 đô đốc và một nhóm phóng viên hãng truyền hình CBS đứng giữa những lá cờ phần phật bay trong gió biển và nghe bản thành tích của Oriskany. Các phi công đã lái máy bay thực hiện 181 đợt tấn công vào khu vực nhiều nguy hiểm của miền Bắc Việt Nam trong đó có Hà Nội và Hải Phòng. Đó là một con số chưa từng có. Họ đã tham gia những vụ càn quét đầu tiên vào các mục tiêu hàng đầu như xưởng đóng tàu Hải Phòng, cảng Cẩm Phả và căn cứ Mig Phúc Yên. Họ là những người đầu tiên thả bom xuống một cây cầu lớn ở trung tâm Hải Phòng. Butch Verich đã được giải cứu đến lần thứ hai. Dick Wyman đã bắn rơi một chiếc Mig. Điều không được nhắc đến đó là Oriskany đã phải gánh chịu những tổn thất nặng nề nhất so với bất kỳ con tàu nào. 38/70 máy bay bị thiệt hại. 52 chiếc bị phá hỏng. Gần 1/4 phi công bị chết hoặc bị bắt giữ.

Trước đó một ngày Cal Swanson đã đạt được mục tiêu của anh. Trong buổi lễ đó anh được bổ nhiệm vào câu lạc bộ 200 sứ mệnh, điều đó có nghĩa anh nhận được giấy chứng nhận và được đăng ảnh. Bài hát quốc ca cất lên khiến anh sởn gai ốc. Anh tự hào được là phi công hải quân, được chỉ huy phi đội 162 và được tham gia chiến đấu ở Việt Nam. Anh cho là chỉ có một vài việc mà đáng lẽ ra phi đội có thể làm tốt hơn. Việc thất thiệt máy bay không đáng có làm anh buồn phiền. Ví dụ như trường hợp của Jim Nung. Thậm chí có trường hợp còn tồi tệ hơn do Jim Show gây ra. Khi anh ta ra khỏi một đợt tấn công mà vấn đề sót lại vài quả bom. Swanson ra lệnh cho anh ta quay vào Đà Nẵng. Nhưng không hiểu sao trong điều kiện thời tiết vô cùng quang đãng anh ta lại không tới được thành phố và phải thả bom xuống biển. Swanson rất tức giận. Cal cũng thấy tiếc là cái ngày ở Phủ Lý họ đã dồn ép được một số xe tải nhưng lại chỉ có hai chiếc F-8 nên không tấn công được mấy. Anh nghĩ đáng lẽ ra anh đã có một ngày đầy chiến tích. Còn một lần khác ở Cẩm Phả, họ lại nhỡ mất mục tiêu cầu tàu mà thả bom xuống nước. Tuy vậy anh vẫn cho rằng xét một cách toàn diện thì phi đội đã lập được những chiến công đáng nhớ.

Dick Wyman cũng thấy tự hào sau khi hoàn thành hai chuyến đi chinh chiến. Nhưng anh cảm thấy kém hài lòng hơn Swanson với những thành tích mà họ đã đạt được và ít thấy tin tưởng hơn ở sự cần thiết của chiến tranh. Anh nhớ có một cây cầu, không phải là Cổ Chai, mà họ đã được giao làm mục tiêu tấn công. Những gì họ đã làm chỉ là đào hào cho nó. Theo những gì Wyman nhớ lại thì họ đã thả bom xuống nhiều đến mức các hố bom hình thành nên một cái mương đầy nước xung quanh cây cầu. Nhưng họ lại không đánh trúng cây cầu đó.

Thậm chí Wyman còn không muốn nghĩ về cây cầu nổi tiếng nhất trong chiến tranh - cầu Hàm Rồng ở Thanh Hoá - cây cầu vẫn đứng vững sau 3 năm bị thả bom, coi thường cả phi công của hải quân và không quân. Lực lượng không quân đã thử hết cách kể cả đưa sang một chuyên cơ C-130 với số vũ khí nặng 5000 pound trông như một chiếc bánh kẹp nhằm loại bỏ nó. Nhưng sau vụ tấn công người ta không thể tìm thấy một mảnh xác của chiếc C-130. Sau đó, hải quân lại nhảy vào. Hơn hàng ngàn tấn bom đã được thả xuống, 800 máy bay bị thiệt hại trong gần 700 lần xuất kích. Người ta nói rằng phần đất liền được chia làm hai nửa: một nửa được ghép vào bên dưới Thái Bình Dương, nửa kia được khép lại để kiểm soát tại cây cầu đó ở Thanh Hoá. Các phi công đùa nhau là họ không làm sập được cây cầu hoá ra lại hay. Bởi nếu ngược lại thì cả thế giới sẽ la ó phản đối và quẳng cả người lẫn chó lên trên trời. Điều làm cho Wyman còn cảm thấy có ý nghĩa là những lúc sau một đợt tấn công có một phi công đã tham gia chiến đấu tiến về phía ông và nói: "Ông thật là cừ khi ở trên các căn cứ hải lục phòng không đó. ông đã thực sự đánh gục chúng”.

Đêm cuối cùng ở Yankee Station phi đội biết rằng đội trưởng tuy không nói thẳng ra nhưng đã cho phép họ được ăn tiệc tại các phòng chờ. Mọi người đều hiểu điều đó có nghĩa là gì. Mọi việc diễn ra không vui vẻ lắm. Cai kể với Nell: "Nó không giống như thứ rượu năm ngoái nhưng vẫn êm dịu”. Anh phải đứng gác vào lúc nửa đêm nên không giống phần nhiều các thành viên của phi đội, sáng hôm sau anh đã thấy ổn.

Vì tổn thất quá nặng nề nên hải quân bị thiếu máy bay (Cal là người duy nhất trong phi đoàn vừa làm sĩ quan thừa hành vừa làm sĩ quan chỉ huy). Oriskany được lệnh dừng lại ở Cubi Point để chuyển máy bay và thiết bị sang chiếc tàu sân bay đang trên đường dẫn đến Yankee Station để thay thế nó. Sau đó con tàu sẽ đi tiếp đến Tokyo. Tại đây phi đội sẽ đáp một chuyến bay thương mại trở về nước. Một vài giờ trước khi Oriskany về đến San Diego, Cal và mọi người sẽ lại lên tàu và thực hiện một chuyến bay khi con tàu cập cảng nhằm kỷ niệm lần về nước của họ.

Khi họ ngồi ở sân bay Tokyo, đang đợi chuyến bay Phương Đông - Tây Bắc đưa họ về nước thì Swanson được hãng hàng không thông báo trên loa là phải đi nhận điện thoại. Một sĩ quan hải quân đang trực ban thông báo cho anh biết là có thể bọn anh sẽ chưa được về nước. Chiến hạm Pueblo của Hoa Kỳ đã bị giữ lại ngoài bờ biển Bắc Triều Tiên. Có khả năng tình huống này sẽ chuyển thành chiến tranh. Do đó hạm đội sẽ được cần đến.

Họ bắt đầu sốt ruột từ lúc đấy cho đến khi chuyến bay của họ được thông báo sắp bay. Rất lâu trước khi họ lên máy bay, Cal được loa gọi một lần nữa. Họ nhìn nhau tiu nghỉu. Swanson cầm ống nghe lên chờ đợi điều tồi tệ nhất thì giọng một người bạn vang lên "Chào Cal. Tôi gọi chỉ để tạm biệt tất cả các anh và chúc các anh lời chúc may mắn nhất khi về tới Mỹ”.

Họ lên máy bay cùng với các hành khách khác, hầu hết là khách du lịch về nước sau khi thăm Nhật Bản. Khi máy bay lăn bánh, họ mới thở phào nhẹ nhõm và hò reo vui mừng. Ngay sau đó những người khách du lịch bắt đầu trêu chọc nhau và chỉ trỏ vào những người mặc quân phục. "Nhìn cái người mà họ gọi là Black Mac kìa. Đó là hậu quả mà chiến tranh để lại cho những người đàn ông của chúng ta. Những chuyện đã xảy ra khiến anh ta trở nên rồ dại".

Họ đến Seattle vào lúc 6h sáng hôm sau. Bố mẹ của John Hellman sống ở gần đó đang chờ đợi họ với những chai sâm panh mát lạnh. Họ đi bộ tới bến đậu xe hơi. Đứng giữa khoảng trống rộng lớn, họ đưa những chiếc cốc nhựa lên trời cao chói lọi rồi cụng ly chúc tụng nhau.

LINEBACKER

Ngày 31/1/1968, Oriskany về đến San Diego và được chào đón bằng các bản nhạc và cờ hiệu tung bay phấp phới. Cùng lúc đó, những người theo Đảng cộng sản Việt Nam đang cho nổ mìn để xâm nhập vào khu vực đại sứ quán Mỹ ở Sài Gòn. Đó là màn khởi đầu của chiến dịch Tết. Gần như mọi thành phố lớn ở miền Nam Việt Nam đều bị tấn công. Về mặt quân sự, đó là một thất bại đối với những người cộng sản. Tạm thời họ chỉ giữ được thành phố Huế và phải chịu nhiều tổn thất nặng nề. Về mặt tâm lý, đó lại là một chiến thắng đối với họ. Tết đã làm nản lòng công chúng Mỹ. Sau nhiều tháng được thông báo là cuộc chiến tranh sẽ kết thúc thắng lợi, người Mỹ rất kinh ngạc khi thấy du kích Việt cộng phía trong khu vực đại sứ quán của họ.

Chiến dịch Tết có lẽ khẳng định một bản báo cáo mật về chiến thuật đánh bom được trù bị bởi 47 học giả và nhà khoa học và được lưu hành trong giới chức chính phủ cao cấp 4 tuần trước đó. Báo chí Lầu Năm Góc coi bản báo cáo "có lẽ là sự phản đồi quyết liệt nhất đối với việc sử dụng chiến thuật đánh bom như một công cụ đê thực hiện chính sách của chúng ta ở Đông Nam Á do một quan chức hay một nhóm bán viên chức đưa ra trước đó hoặc kể từ lúc đó”.

Bản báo cáo được viết bởi một nhóm các nhà khoa học thành lập mùa hè năm 1966 chủ yếu dưới sự xúi giục của Karl Kaysen và George Kistiakonsky thuộc trường Harvard và Jerome Wiesner, Jerrold Zucharias -viện nghiên cứu công nghệ Massachusetts. Câu đầu tiên trong "bài học thần Jason" tuyên bố rằng chiến thuật thả bom "'không hề có một ảnh hưởng đáng kể nào đối với khả năng của Hà Nội nhằm tăng cường và hỗ trợ các hoạt động quân sự ở miền Nam".

Hội kín các nhà khoa học và học giả này chứng tỏ là sự trở lại của một loại kế hoạch Manhattan. Có dấu hiệu cho thấy nó có tác động đến suy nghĩ của Robert Mc Namara và các phụ tá thường dân của ông. Bản báo cáo đầu tiên của hội Jason được hoàn tất nhiều tháng sau khi xảy ra các cuộc tấn công vào các nguồn cung cấp dầu mỏ và khí đốt của miền Bắc Việt Nam năm 1966. Trong đó, nó tuyên bố thẳng thừng rằng chiến thuật đánh bom không có hiệu quả đồng thời còn làm gia tăng sự vỡ mộng của Bộ trưởng Quốc phòng. Hội Jason đề nghị tạo ra hàng rào điện tử giữa miền Bắc và miền Nam Việt Nam để thay thế cho chiến thuật đánh bom và để làm phương tiện ngăn chặn sự xâm nhập. Ý tưởng đó 20 năm sau trở nên vô cùng hiệu quả khi được Morocco sử dụng để chống lại du kích ở sa mạc Sahara. Nhưng nó lại là sự ngớ ngẩn của Mc Namara khi được áp dụng ở môi trường rậm rịt cây cối của Việt Nam.

Chiến dịch Tết, kết hợp với bài học Jason mới và những phân tích tương tự do trung tâm tình báo CIA đưa ra một cách độc lập đã xoá đi những ngờ vực còn rơi rớt lại ở các nhà cố vấn bên dân sự của Tổng thống Johnson về việc cần thay đổi cách đánh trên không. Các nhân vật chủ chốt cho rằng nên hạn chế việc thả bom xuống vùng phía Nam của Bắc Việt nằm dưới vĩ tuyến 20. Nhưng hơn sáu tháng sau, đề xuất đó vẫn chưa được thực thi. Trong cách vận hành bí ẩn của bộ máy quan liêu, người ta có thể có được sự nhất trí ý kiến mà không cần có sự bàn bạc lựa chọn và cũng không được ghi lại trong các biên bản chính thức. Đề xuất tạm ngừng đánh bom từng phần không nằm trong bản báo cáo được đệ trình bởi nhóm quan chức do Clark Clifford Bộ trưởng Quốc phòng mới được bổ nhiệm và cũng là người bị buộc tội xét lại chính sách Việt Nam theo sau chiến dịch Tết đứng đầu. Nhóm Clifford chỉ nhấn mạnh sự chia cắt giữa dân thường với giới quân sự. Ý kiến về giới hạn đánh bom, do tính quan trọng của nó nên trong biên bản chính thức, nó không được coi như một đường lối hoạt động có tính khả thi song khi bàn bạc kín đáo với Tổng thống Johnson, nó lại được nhấn mạnh. Người ta nói rằng đó chính là cách Clark Clifford xử lý vấn đề.

Sau vụ điều trần Stennis, tháng 8/1967 không thể dẫn đến sự mở rộng chiến tranh trên không như Đô đốc Grant Sharp đã mong đợi, các nhà chỉ huy quân sự cân bằng tâm lý trở lại và tập trung tìm cách nới lỏng sự kiểm soát mang tính chính trị đối với việc ném bom ở khu vực Hà Nội - Hải Phòng. Các vị chỉ huy vẫn có những đề nghị theo quy ước để nổ mìn cảng Hải Phòng. Nhưng trong một lần tranh cãi lớn nhất nhằm mở rộng phạm vi chiến tranh hồi trước Tết, họ coi việc xoá sổ khu vực cấm Hải Phòng - Hà Nội là ưu tiên hàng đầu. Khu vực cấm được thiết lập tháng 12/1966 sau đợt đầu tiên ném bom Hà Nội theo sau đó là bài viết của phóng viên Harrison Salisbury của tờ New York Times trong đó mô tả thiệt hại đối với khu vực dân sự.

Các vị chỉ huy liên quân phản ứng lại với chiến dịch Tết bằng cách đề nghị việc thu hẹp phạm vi khu vực cấm xuống còn 3 dặm xung quanh Hà Nội và 1,5 dặm xung quanh Hải Phòng trên thực tế thì mới phù hợp. Các ông giải thích "việc giảm bớt các khu vực kiểm soát sẽ để lộ thêm xấp xỉ 140 dặm đường bộ, đường ray và các luồng giao thông đường thuỷ cấp 1 cho lực lượng do thám vũ trang cũng như hàng trăm dặm các luồng giao thông cấp 2 tuỳ thuộc vào các phản ứng và cách sử dụng của miền Bắc Việt Nam”.

Đối với người nào quan tâm tới số dân thường bị thương vong thì họ nói thêm: "Theo nhiều nguồn tin tình báo đáng tin cậy, những người dân nào không dính líu đến các hoạt động thiết yếu hỗ trợ chiến tranh đã được sơ tán khỏi Hà Nội và Hải Phòng. Các bức ảnh tình báo, đặc biệt là về Hải Phòng cho thấy rõ các vật liệu chiến tranh được chất đống ở tất cả các khu vực cất giữ ngoài trời và dọc theo các con phố trên gần như toàn bộ nửa thành phố. Thay cho là một vùng của cuộc sống đô thị, thành phố đã trở thành một doanh trại vũ trang và là một căn cứ lưu trữ hậu cần rộng lớn”.

Tất cả đã quá muộn. Các quan chức bên dân sự ở Lầu Năm Góc đã đưa ra quyết định. Tất cả những gì còn lại mà họ phải làm là tạo ra một lý do quan liêu hợp lý để giảm bớt hơn trong các đợt không kích. Việc đó đã được nêu ra trong bản báo cáo do văn phòng thứ trưởng Bộ Quốc phòng chuẩn bị. Bải báo cáo đó có liên quan đến vấn đề phải đối mặt với đề nghị của các vị chỉ huy liên quân nhằm giảm bớt các khu vực cấm xung quanh Hà Nội và Hải Phòng. Nhưng mọi việc không chỉ dừng lại ở đó.

Chiến thuật đánh bom ban đầu là một âm mưu chính trị nhằm đe doạ Bắc Việt và cũng bởi lẽ đó được biến đổi thành một thứ vũ khí chiến thuật nhẳm ngăn chặn sự xâm nhập. Giờ đây, bản báo cáo của Warnle đã đưa cuộc chiến trên không trở về với cội nguồn của nó. Theo anh, nỗ lực về khu vực cấm đã thất bại và việc thả bom xuống Hà Nội - Hải Phòng chủ yếu chỉ là "một công cụ chính trị". Nếu việc thả bom trở lại là một vấn đề chính trị, ít ra là ở khu vực phía trên của Bắc Việt thì các quan chức bên dân sự còn có khả năng bàn tới chuyện chấm dứt nó chứ nếu nó bị biến thành một công cụ (về mặt) quân sự có ý nghĩa sống còn đối với các chiến binh Mỹ đang hoạt động ở miền Nam thì khó có thể đạt được mục đích trên. Hơn thế nữa, thời tiết lại xấu và các cuộc tấn công bị giới hạn xung quanh Hà Nội và Hải Phòng. Thậm chí, vốn là người theo đường lối cứng rắn như Bộ trưởng Ngoại giao Dean Rusk cũng bị thuyết phục trước quan điểm cho rằng nước Mỹ sẽ không chịu từ bỏ quá nhiều chỉ để kêu gọi tạm ngừng nérn bom từng phần.

9 giờ tối thứ 6 ngày 31/3/1968, cũng như hàng triệu công dân Mỹ, Cal Swanson bật ti vi lên xem bài phát biểu của Tổng thống Johnson dành cho cả nước. Swanson được cử tới Pax River làm trợ lý quản lý các thử nghiệm bề mặt trong khi chờ đợi đến phiên chỉ huy một phi đoàn. Đúng là anh đang bị thử thách nghề nghiệp. Cảm giác lúc đó thật tuyệt vời. Sau khi được lái máy bay chiến đấu, anh không thấy hứng thú với việc làm hiện nay của anh nhưng anh vẫn buộc bản thân phải luôn năng động. Swanson ngồi xuống trước màn hình ti vi với hai ly coctail Martini kèm hai miếng hoa quả dầm.

"Tối nay tôi sẽ trở lại với đề nghị mà tôi đã đưa ra vào tháng 8 năm ngoái. Đó là đề nghị ngừng ném bom miền Bắc Việt Nam. Chúng ta yêu cầu nhanh chóng tổ chức các buổi đàm phán và đó sẽ là những cuộc đàm phán nghiêm túc về thực chất vấn đề hoà bình. Mong rằng trong các cuộc đàm phán, Hà Nội sẽ không lợi dụng sụ kiềm chế của chúng ta".

Chúng ta sẵn sàng ngay lập tức tiến tới hoà bình thông qua các buổi đàm phán.

Vì vậy, tối nay, với mong muốn hành động này sẽ sớm đưa tới các cuộc đàm phán, tôi sẽ thực hiện bước đi đầu tiên giảm mức độ mâu thuẫn. Chúng ta sẽ giảm bớt chủ yếu là giảm bớt mức độ hiện tại của thái độ thù địch.

Và chúng ta sẽ làm như vậy một cách đơn phương và ngay lập tức.

Tối nay, tôi đã ra lệnh cho máy bay và các chiến hạm hải quân của chúng ta không được tấn công miền Bắc Việt Nam trừ khu vực phía Bắc ở vùng phi quân sự hoá. Ở đó, sự lớn mạnh không ngừng của địch, trực tiếp đe doạ vị trí của liên quân, còn các hoạt động của quân đội và nguồn cung cấp quân nhu rõ ràng là có liên quan đến mối đe doạ đó.

Khu vực mà chúng ta sẽ ngừng tấn công bao gồm gần 90% dân số của miền Bắc Việt Nam và gần như toàn bộ lãnh thổ của nó. Do đó sẽ không có cuộc tấn công nào quanh các khu vực đông dân cư hoặc các khu vực sản xuất thực phẩm của miền Bắc Việt Nam.

Thậm chí việc ném bom xuống miền Bắc rất hạn chế này có thể sớm đi đến một kết thúc - nếu cả chúng ta và Hà Nội đều có sự kiềm chế. Nhưng tôi không thể đảm bảo sẽ ngừng hết các đợt đánh bom nếu như việc làm đó ngay lập tức và trực tiếp đe doạ mạng sống của quân ta và của liên quân. Khả năng biến thành hiện thực của việc tạm ngừng đánh bom hoàn toàn sau này sẽ được quyết định bởi các sự kiện này".

Cal Swanson kinh ngạc trước cách kết thúc bài nói của Tổng thống Johnson . “Theo tinh thần này, tôi sẽ không tìm kiếm và sẽ không chấp nhận sự định danh của đảng của tôi bằng một thuật ngữ khác với tư cách là Tổng thống của các bạn”. Nhưng anh không cảm động trước quyết định đặt tên cho nó là tạm ngừng đánh bom từng phần. Đồng thời, Cal biết trung bình mỗi tháng chỉ có 4 ngày thời tiết thuận lợi cho việc đánh bom xung quanh vùng lân cận Hà Nội, Hải Phòng. Anh cũng tin nước Mỹ sẽ không phải từ bỏ quá nhiều.

Không ai nghĩ rằng Hà Nội sẽ hưởng ứng việc tạm ngừng đánh bom. Nhưng ba ngày sau, người Bắc Việt cho biết họ sẵn sàng mở các cuộc tiếp xúc trực tiếp với Mỹ để đi tới giải pháp hoà bình. Sau đó họ bắt đầu tranh cãi công khai lâu dài về cách thức và địa điểm tổ chức các cuộc đàm phán.

Không có mục tiêu nhạy cảm nào nằm ở phần phía Nam của miền Bắc Việt Nam nên lần đầu tiên, các vị chỉ huy quân sự Mỹ được phép chỉ đạo các đợt không kích nếu họ thấy phù hợp. Trong 7 tháng cho tới khi việc ném bom hoàn toàn ngưng hẳn vào ngày 1/11/1968, toàn bộ gánh nặng của cuộc không kích rơi xuống các tiểu vùng của Bắc Việt. Năm 1985 khi các nhà báo Mỹ được mời tới Việt Nam nhân 10 năm tưởng niệm sự thất bại của Sài Gòn, họ báo cáo rằng họ ít thấy những tổn thất đáng kể do bom gây ra. Bản thân Hà Nội dường như không hề dính phải. Nhưng các tiểu vùng thưa thớt dân cư trông lại giống như quang cảnh trên mặt trăng.

Năm 1968, khi cuộc chạy đua vào chiếc ghế Tổng thống giữa Richard Nixon và Hubert Humphrey chính thức bắt đầu, vấn đề tạm ngừng đánh bom toàn phần lại làm vướng víu mưu đồ chính trị. Người ta nghĩ rằng việc tạm ngừng đánh bom sẽ mang lại thắng lợi cho Hubert Humphrey và các thành viên Đảng dân chủ. Hà Nội dường như sẵn sàng thừa nhận một điểm trong giai đoạn trước đàm thoại (đồng ý ngồi cùng bàn với các đại biểu của chính quyền Sài Gòn), và lệnh tạm ngừng đánh bom cũng được đưa ra vào phút cuối cùng trước khi diễn ra cuộc bầu cử - một việc làm hữu ích nhưng chưa đủ đối với Humphrey.

Richard Nixon nhận được sự hỗ trợ về vấn đề tạm ngừng đánh bom từ một vị giáo sư trường Harvard với dáng người thấp, mắt xanh và có bàn tay vừa ngắn vừa béo. Đôi khi Henrry Kissinger đã cố vấn cho chính quyền Johnson về vấn đề Việt Nam và có những nỗ lực kín đáo để các cuộc đàm phán được bắt đầu. Trong chiến dịch bầu cử Tổng thống, ông hoạt động cho cả hai bên, chuyển cho Nixon thông tin về việc tạm ngừng đánh bom mà ông nhận được một cách bí mật từ các quan chức chính quyền Johnson. Nếu xem xét cung cách mà Nixon và Kissinger thực hiện chính sách đánh bom của họ, có thể thấy rằng đó không hoàn toàn là một sự khởi đầu phù hợp cho tinh thần đối tác.

Vào thời điểm tạm ngừng đánh bom, Cal Swanson vẫn không mất đi sự quan tâm đối với chiến tranh. Anh tình nguyện trở lại Yankee Station với vai trò chỉ huy phi đoàn nhưng bị từ chối bởi vì anh đã tham gia hai lần trọn vẹn. Anh được giao cho phi đoàn trên Forrestal - khu vực dẫn tới Địa Trung Hải và ý nghĩ của anh höớng tới các vấn đề châu Âu và Trung Đông. Anh cho rằng các phi công của phi đội 162 đã nhìn thấy Việt Nam lần cuối cùng. Đối với họ, cuộc chiến tranh đã kết thúc.

Sáng 19 tháng 7 năm 1972, tàu USS Oriskany đã chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc đánh bom đầu tiên trong ngày vào Bắc Việt Nam. John Hellman trải qua một đêm khó ngủ và khi cầm cốc cà phê bữa sáng, tay anh ta còn run rẩy. Hellman thừa nhận với bản thân mình là một kẻ yếu tim. Anh ta chưa bao giờ trông tệ hại như vậy Mọi chuyện bắt đầu khi anh biết rằng họ sẽ tiến hành đánh bom vào Cổ Chai.

Cùng phòng với Hellman là Terry Dennilson, người đã bị bắn ở Cổ Chai vào ngày 19 tháng 7 năm 1966. Dennilson là một vận động viên, một tay chơi gôn và là một người tốt. Hellman nhớ rằng Terry đã rất hãnh diện vì được tham dự trận đánh và chính Hellman đã rất thất vọng vì không được chọn lựa. Sau khi Dennison chết, Hellman đã gom các đồ đạc riêng tư và gửi về cho vợ của anh ta, người hàng xóm của Hellman ở San Diego.

Rồi đến Herb Hunter, ngày 19 tháng 7 năm 1967, Hellman và Hunter rất thân thiết. Gia đình họ thường xuyên ăn tối với nhau. Cái chết của Hunter, sau cái chết của Dennilson khiến cho vợ của Hellman thực sự bị sốc. Hai người bạn thân nhất của họ đã bị giết và cô sợ rằng chồng của cô sẽ là người tiếp theo. Barbara trở nên cực kỳ sợ hãi. Nell và các bà vợ khác đều cho rằng những hành động của cô ngày càng thất thường. Hellman thấy rõ mọi việc nhưng rồi nhanh chóng quên đi. Anh ta bảo với vợ không cần phải lo lắng, chẳng có chuyện gì có thể xảy ra với mình.

Đó chính là niềm tin của một phi công chiến đấu. Chẳng có gì có thể xảy ra. Anh ta có thể bị thương tổn. Chắc chắn là Hellman luôn luôn lo lắng về nhiệm vụ của mình. Phần việc khó nhất phải làm bắt đầu lúc máy bay cất cánh cho đến khi tới bờ biển Bắc Việt Nam. Anh ta thường toát mồ hôi, dạ dày sôi lên, mọi thứ đều dồn vào lồng ngực. Nhưng một khi đã hoàn thành nhiệm vụ, tất cả đều qua đi. Anh ta có một việc làm và đã làm việc đó.

Giờ đây niềm tin đó đã biến mất. Bởi vì lần đầu tiên anh ta tin rằng có thể có chuyện xảy ra với anh. Không phải. Có chuyện sẽ xảy ra với anh ở Cổ Chai. Anh ta có thể cảm nhận được điều đó. Những số liệu ngày tháng không chỉ là ngẫu nhiên, mọi việc đều xảy ra vào ngày 19 tháng 7 và hai người bạn đã bị chết. Hellman luôn luôn ghét Cổ Chai và luôn suy nghĩ về nó. Do run rủi hay may mắn mà anh ta chưa bao giờ bay qua cây cầu này.

Chuyện John Hellman nên từ chối thực hiện nhiệm vụ là điều không thể xảy ra. Anh ta là một sĩ quan có lương tâm. Anh rất ghét những kẻ chối bỏ trách nhiệm của mình và đặt gánh nặng lên vai người khác. Bên cạnh đó, Hellman bây giờ là một viên chỉ huy phi đội. Những người khác sẽ nghĩ gì nếu chỉ huy của họ từ chối nhiệm vụ chỉ vì anh ta lo sợ có thể bị chết? Belly Bellinger sẽ cười nhổ vào điều đó ra sao? Cal Swanson cũng chẳng bao giờ bỏ lỡ một trận không kích nào. Hellman không quan tâm đặc biệt đến Bellinger, và Swanson gợi cho anh về một người luôn háo hức di chuyển đó đây. Tuy nhiên khi Hellman đảm nhận cương vị chỉ huy việc mà một nhân viên sở chỉ huy phải làm vì lợi ích của phi đội mà bản thân anh ta có thể không muốn. Hellman đã hiểu Bellinger và Swanson hơn. Và anh ta biết không thể từ chối nhiệm vụ ném bom vào Cổ Chai.

Vẫn còn một vài phút trước khi khởi sự. Hellman là một con chiên và rất ngoan đạo. Anh quyết định đến nhà thờ. Anh sẽ dành thời gian còn lại để cầu nguyện. Điều đó đã từng rất hữu ích trước những khoảnh khắc tồi tệ.

Bốn năm sau lệnh tạm dừng ném bom, tàu Oriskany đã trở lại trạm Yankee Station với mục đích: Họ một lần nữa phá hoại chiếc cầu nhỏ vốn đã bị ném bom nhiều đến mức chu kỳ của nó đã giống như việc trồng và thu hoạch lúa ở những cánh đồng xung quanh. Người Mỹ đánh bom, người Bắc Việt sửa chữa.

Cuộc không chiến thực tế chưa bao giờ dừng lại. Các phi đội bay Hoa Kỳ đã không từ bỏ và trở về nước sau năm 1968. Họ tiếp tục thực hiện các chuyến bay thực hiện nhiệm vụ do thám trên bầu trời Bắc Việt Nam và đã chuyển hành động bị cấm sang mục tiêu khác - con đường Hồ Chí Minh ở Lào. Hệ thống viện trợ của Bắc Việt Nam được thực hiện bởi các chuyến tàu của Liên Xô qua cảng Hải Phòng bằng đường biển và qua đường sắt Trung Quốc. Hàng viện trợ sau đó được chuyển đến phía nam thành phố Vinh và từ đó tới biên giới Lào, nơi chúng được vận chuyển trên đường mòn Hồ Chí Minh. Mặc dù chỉ có chiều dài hơn 210 dặm nhưng đường mòn Hồ Chí Minh thật sự là một hệ thống nhằng nhịt trong khu rừng rậm rất khó quan sát và khó đánh, ước tính có hơn 3000 dặm đường bộ. Con đường mòn này đã bị ném bom từ năm 1965, nhưng sau khi có lệnh dừng đánh bom năm 1968, các chuyến bay của Hoa Kỳ trên lãnh thổ Lào đã tăng gấp ba lần; từ 150 đến 450 lượt mỗi ngày.

Với việc khó đánh vào Lào, Richard Nixon đã quyết định mở rộng ném bom sang nước thứ ba thuộc Đông Dương: Campuchia. ông ta đổ lỗi cho cuộc tấn công của Việt Cộng ở Nam Việt Nam, được thực hiện ngay sau một tháng ông lên nhận chức. Người Mỹ, dưới sự chỉ huy của tướng Creighton Abrams, người thay thế tướng William Westmoreland, cũng đã có hành động tấn công. Liệu cộng sản phản ứng lại hành động của Mỹ trên mặt trận hay thực hiện các công việc của họ theo chiến lược thảo luận - chiến tranh vẫn chưa được biết, cho dù có thể có sự kết hợp cả hai biện pháp.

Dù sao, Nixon cũng đã coi cuộc tấn công của Việt cộng là nhằm phá hoại bản thân ông ta. Ông ta tin rằng cộng sản đã không cho ông cơ hội thể hiện ông đã có ý định tiến tới các cuộc đàm phán hoà bình ở Paris như thế nào. Hơn nữa, như đổ thêm dầu vào lửa, cuộc tấn công đó lại bắt đầu vào ngày mà Nixon thực hiện chuyến thăm đầu tiên tới châu Âu trên cương vị Tổng thống. Các biện pháp trả đũa Việt Cộng của Nixon rất hạn chế. Ông ta và cố vấn hiểu rằng không thể thực hiện tái đánh bom vào Bắc Việt Nam. Hiệp định dừng ném bom đã dấy lên hy vọng hoà bình, và Nixon đã vận động tranh cử bằng lời hứa tìm ra giải pháp cho cuộc chiến ở Việt Nam. Vì lẽ đó, Nixon quyết định đáp trả cuộc tấn công của Việt Cộng bằng cách đánh bom vào những nơi trú ẩn của người Bắc Việt ở Campuchia, thuộc giới hạn của máy bay Mỹ bởi vì Campuchia được coi là một nước trung lập. Hành động này của Nixon được Henrry Kissinger, cố vấn an ninh quốc gia ủng hộ. Henrry Kissinger về sau đã thú nhận trong cuốn hồi tưởng rằng thất bại trong việc đánh trả cuộc tấn công của Hà Nội "có thể thiêu cháy hy vọng thương thuyết của chúng ta; chỉ có Hà Nội mới có thể tuyên bố các điều khoản và đó là dấu hiệu vô dụng của Nixon khi đối mặt với áp lực trong nước ...".

Các cuộc tấn công vào Campuchia được thực hiện không phải bằng máy bay ném bom bổ nhào mà bằng những chiếc B52 chiến lược. Chúng đã thả hàng loạt bom trên một khu vực rộng lớn. Một chiếc B52 có thể mang 24 tấn bom, nhiều hơn tất cả các máy bay phi đội 162 gộp lại. Để tránh dư luận báo chí, quân đội Mỹ đã thực hiện kế hoạch đánh ngụy trang. 12 trong số 60 chiếc B52 đã được đưa đến thực hiện ném bom vào các mục tiêu ở Nam Việt Nam, số còn lại đánh vào Campuchia.

Đó là khởi đầu của các nhiệm vụ bí mật. Phi đội B52 được giao nhiệm vụ tấn công vào Nam Việt Nam, sau đó một số chiếc được đưa ra ngoài và cho biết trong khi đang thực hiện nhiệm vụ, họ thường nhận được các hướng dẫn đặc biệt từ một trạm radar dưới mặt đất. Các trạm radar này điều khiển máy tính trên B52 và hướng dẫn mục tiêu của họ ở Campuchia. Những nhiệm vụ này được thông báo công khai khi xảy ra ở Nam Việt Nam. Thủ đoạn che mắt tấn công của người Mỹ đã không bị lộ cho đến khi có các cuộc điều tra của Watergate năm 1973.

Cuộc đánh bom vào Campuchia bắt đầu vào ngày 18 tháng 3 năm 1969, là một điển hình về hình thức không chiến được thực hiện trong ba năm tới: Bí mật, tăng cường một cuộc tấn công đường bộ thông thường bằng xe tăng và các đơn vị bộ binh hùng hậu vào lễ Phục sinh năm 1972. Nixon từ bỏ chính sách bí mật, thực hiện lại các vụ đánh bom công khai vào Bắc Việt Nam. Và tàu Oriskany đã được đưa trở lại nhằm tấn công vào cầu Cổ Chai.

Chính sách ném bom của chính quyền Johnson và Nixon rất khác nhau. Trong thời kỳ Johnson, chiến lược không chiến được đưa ra bởi nhiều quan chức khác  nhau, còn trong chính quyền Nixon, chiến lược không chiến hầu như được quyết định bởi hai người: Tổng thống và cố vấn an ninh quốc gia của ông ta. Bởi vậy vai trò của từng vị Tổng thống trong cuộc chiến Việt Nam cũng khác nhau, và cũng có thể dễ dàng nhận ra vai trò của từng người dưới thời Nixon hơn.

Bên cạnh sự sáng suốt đã được thể hiện, Henry Kissinger còn có óc khôi hài, dường như chứ không phải thật sự không hài lòng về bản thân. Điều này phù hợp với tính hài hước của các tờ báo Washington. Nhiều nhân viên báo chí đó đến từ các thị trấn nhỏ ở miền Nam và Trung Tây, thường thích moi móc tin tức theo cùng một kiểu mà người Do Thái nhập cư hay thể hiện về thành công hay thất bại của họ. Một phần vì leõ đó, Kissinger có quan hệ với báo chí tốt hơn bất kỳ quan chức chính phủ nào kể từ thời John F-Kenedy. Những người ủng hộ Kissinger trong giới truyền thông thường coi ông ta là nhà chính trị gia thật sự đúng nghĩa, và những kẻ phản đối dường như không thể tìm ra được lời chỉ trích mạnh mẽ nào hơn là kết tội ông ta quá quỷ quyệt. Phải thừa nhận rằng, điều này giống như bình sữa mẹ nuôi dưỡng các nhà ngoại giao thành công nhất trong lịch sử. Thậm chí Seymous Hersh, một nhà sử học nghiêm túc người đã trở nên nổi tiếng với việc vạch trần tội giết người hàng loạt ở Mỹ Lai, dường như cũng đã hết lời ca ngợi, tâng bốc Kissinger lên cao tận trời xanh.

Điều có thể nói về vai trò của Kissinger trong việc xây dựng chính sách đánh bom chính là việc ông ta đã tiếp tục chơi trò hai mặt. Kissinger đã tự thể hiện có một ảnh hưởng trung hoà đối với Nixon trên giới truyền thông, trong khi lại cố vấn riêng cho Tổng thống rằng đánh bom có thể sẽ thể hiện những đặc điểm hiếu chiến của giới diều hâu. Người ta nhận ra chân dung Kissinger trong suốt đợt đánh bom vào thời gian Giáng sinh năm 1972, khi báo chí bắt đầu phỏng đoán rằng Kissinger đã từng phản đối quyết định gây nhiều tranh cãi của Nixon trong việc sử dụng B52 đánh vào Hà Nội. Ông ta phủ nhận trong cuốn hồi tưởng rằng ông ta đã cho các nhà báo biết ông phản đối cuộc ném bom, nhưng lại thêm vào: "Tôi chắc đã làm gì đó mới gây ra sự suy đoán như vậy, một phần là phản ứng của tôi trước vụ lộn xộn tuần trước, một phần là do bản thân cá nhân cũng mong muốn cuộc chiến đi theo hướng khác".

Thái độ của Nixon về việc đánh bom rõ ràng hơn và khác hơn so với Lyndon Johnson. Johnson nhận thấy những viên chỉ huy quân sự quá hiếu chiến. Ngược lại, Nixon cho rằng họ quá cẩn trọng. Năm 1972, trong một cuốn băng thu âm cuộc họp tại Nhà Trắng, Nixon nói: "Các mục tiêu chưa bao giờ bị đánh bom như lần này, nhưng các ông phải tuỳ thuộc vào điều kiện thời tiết”.

“Thời tiết ở đó vẫn còn xấu lắm sao?" John Mitchell hỏi.

"Hừ” Nixon nói, "không phải vậy, không lực không xứng, tôi muốn nói là họ sẽ không bay”. Vì vậy cần xem xét kỹ lưỡng thái độ trái ngược của Nixon đối với Johnson, người chống đối mạnh mẽ các hành động quân sự đánh vào các mục tiêu như Phúc Yên (theo cách gọi của ông ta).

Tất nhiên, trong suy nghĩ manh động của mình, nhân tố hạn chế đối với Nixon chính là việc Lyndon Johnson đã cho ngừng đánh bom vào Bắc Việt Nam, và đến tận 1972, Nixon mới cảm nhận được áp lực chính trị do việc công khai thực hiện tái đánh bom. Dù vậy, đầu năm 1971, chính sách của ông ta đã trở thành hành động hiếu chiến hơn. Các phi công đang bay do thám trên Bắc Việt lần đầu tiên được phép chạy trốn nếu như họ bị pháo binh hoặc tên lửa đe doạ. Giờ đây, họ còn được phép đánh bom vào các vị trí phòng không khi có tín hiệu cho biết máy bay của họ đang trong tầm ngắm của ra đa. Tất cả các vụ đánh bom này, theo Nhà Trắng, là chuyện "phản ứng tự vệ". Mười sáu nhân viên đánh bom thường được gửi đến hỗ trợ cho một máy bay do thám. Và họ cũng thường tìm ra chuyện gì đó để có "phản ứng”.

Tờ New York Times trích dẫn lời giải thích của một quan chức Nhà Trắng: "Trông kìa, những cuộc đánh bom được gọi là tự vệ đó đã chạm đến mức giới hạn của việc đánh bom. Nhưng chúng bị hạn chế về thời gian và địa lý. Tuy nhiên, như Tổng thống và ông Laird đã nói đi nói lại nhiều lần, chúng ta không có ý định cho phép Hà Nội tận dụng việc chúng ta thu quân để đe doạ tấn công vào số quân còn lại. Trong bất kỳ giây phút nào chúng ta cũng phải nhắc nhở Hà Nội về điều này”.

Chính sách phản ứng tự vệ của Nixon, dù đã viện cớ việc Bắc Việt tiếp tục xây dựng lực lượng quân sự, là hết sức vòng vèo, và đã nhanh chóng dẫn đến trò lửa đảo công khai của lực lượng không quân. Tướng Johll D. Lavelle, chỉ huy trưởng lực lượng không quân, đã bí mật chỉ thị ít nhất 28 nhiệm vụ đánh bom vào các mục tiêu hạn chế ở Bắc Việt Nam trong cuối năm 1971 và đầu năm 1972. Sau một số nhiệm vụ, ông này đã ra lệnh cho các phi công báo cáo sai sự thật, rằng những cuộc đột kích vừa qua chỉ là đáp trả lại các cuộc tấn công của kẻ thù. Lavelle đã bị vạch trần bởi một viên trung sĩ, anh này đã viết thư cho một thượng nghị sĩ về các vụ gian dối này. Lavelle tin rằng Lầu Năm Góc và Nhà Trắng biết rõ và ủng hộ những việc ông ta đang làm. Tuy nhiên, ông ta đã bị cách chức, hạ cấp bậc xuống thiếu tướng và buộc phải về hưu.

Trò chơi phản ứng tự vệ lố bịch đã phải dừng lại khi Bắc Việt tiến hành cuộc tấn công trên bộ với quy mô lớn vào ngày 30 tháng 3 năm 1972. Các nhà lãnh đạo Hà Nội về sau giải thích rằng họ đang cố gắng nắm giữ càng nhiều làng mạc càng tốt để chuẩn bị cho một bản hiệp ước đàm phán. Nixon và Kissinger đã thấy trước cuộc tấn công và cảnh cáo với Liên Xô và Trung Hoa rằng Hoa Kỳ sẽ phản ứng một cách mạnh mẽ. Hà Nội hoàn toàn tin rằng chân tay của Nixon đã bị phong trào phản đối chiến tranh trói buộc. Quân đội Bắc Việt đã sớm thu được thành công ban đầu, buộc Nam Việt Nam phai rút ra khỏi 14 căn cứ phía sau vùng Phi quân sự hoá. Một tháng sau thủ phủ Quảng Trị sụp đổ, quân đội cộng sản gần Sài Gòn tiến hành vây hãm An Lộc. Dường như chính quyền Sài Gòn đã đi đến chỗ huỷ diệt.

Phản ứng của Nixon, dù cho những người chỉ trích suy nghĩ gì đi nữa, đã có sự tách biệt giữa tính trực tiếp và không do dự, một diều khá hiếm hoi trong các quyết định đối với chiến tranh Việt Nam. Ông ta ra lệnh thêm máy bay B52 tới Đông Nam Á, chuyển thêm nhiều chuyến hàng tới Yankee Station và gửi các máy bay khác đến Thái Lan và Nam Việt Nam. Tướng John Vogt, chỉ huy trưởng mới lực lượng không quân ở Sài Gòn, đã có cuộc gặp với Tổng thống ngay sau cuộc tấn công bắt đầu. Vogt cho biết Nixon "muốn có ai đó sử dụng trí tưởng tượng nhiều hơn - giống như Patton" và "Tôi muốn anh (Vogt) trở lại chiến dịch xâm lược và chúng ta sẽ rạng danh với một chiến thắng. Chúng ta sẽ không từ bỏ Việt Nam".

"Khi nhận được những đệ trình đầu tiên về việc đánh bom Bắc Việt từ Lầu Năm Góc trong tuần đầu tháng 5", Nixon sau này nhớ lại. “Tôi đã hết sức tức giận. Những đề xuất của họ là sự tái diễn chiến dịch ném bom nhút nhát của Johnson từ năm 1965 đến 1968. Trong một bức thư gửi đến Kissinger, tôi đã viết: "Tôi không thể chắc chắn là tôi đã quyết định được việc chúng ta nên tiến hành không kích. Tôi tiếp tục cho rằng chúng tôi nằm trong nguy cơ hành động quá ít, quá chậm và rằng chúng ta tốt hơn là sai lầm về mặt hành động quá nhiều, đồng thời chúng ta đã có sự ủng hộ tối đa của công chúng. “Tôi cho rằng chúng ta đã có quá nhiều thứ để nói và hành động thì quá ít”. Tôi viết. "Đây chắc chắn là điểm yếu của chính quyền Johnson. Ở một mức độ nào đó nó có thể là điểm yếu của chúng ta, khi mà chúng ta liên tục cảnh báo kẻ thù và rồi hành động theo cách quá ôn hoà lúc kẻ thù đã khiêu khích chúng ta. Họ giờ đã bước qua nguy hiểm và chúng ta cũng vậy. Chúng ta có đủ sức mạnh để huỷ diệt khả năng tiến hành chiến tranh của họ. Vấn đề duy nhất là liệu ta có sẵn sàng sử dụng sức mạnh đó hay không”. Tôi đã giải thích rằng tôi sẵn sàng thực hiện các hành động mạnh mẽ và sẵn sàng đón nhận các hậu quả có thể xảy ra".

Bên cạnh việc ra lệnh ném Bắc Việt, ông ta cũng đã cho phép rải mìn, thủy lôi vào cảng Hải Phòng.

Henry Kissinger cho rằng "đó là một trong những giờ khắc tuyệt vời nhất trong nhiệm kỳ Tổng thống của Nixon".

Vào ngày 19 tháng 7 năm 1972, khi tàu Oriskany một lần nữa sẵn sàng đánh vào cầu Cổ Chai, cuộc tấn công của Hà Nội đã phải dừng lại. Sức mạnh không quân rõ ràng đã đóng vai trò quyết định ngăn chặn cuộc tấn công đó. Nhưng đó là không lực sử dụng chống lại lực lượng cộng sản ở Nam Việt Nam. Những ảnh hưởng của cuộc đánh bom có được đối với miền Bắc Việt Nam vẫn chưa rõ ràng.

John Hellman đã cầu nguyện xong. Anh có thể cảm nhận con tàu đang đi vào từng cơn gió. Anh vẫn còn cảm thấy rùng mình, nhưng cầu nguyện đã đem lại cho anh lòng can đảm để đối mặt với trận đánh vào Cổ Chai. Điều quan trọng là thuộc cấp của anh không được thấy anh lo sợ. Anh băn khoăn tự hỏi kể từ năm 1965, đã có bao nhiêu lần con tàu Oriskany đánh bom vào Cổ Chai. Tàu Oriskany đã thực hiện chuyến trận thứ bảy và đã có dấu hiệu mệt mỏi vì chiến tranh. Trong một đêm sửa chữa, con tàu này đã đâm vào tàu chở đạn USS Nitro và mất một bánh lái độ cao. Nhưng con tàu vẫn tiếp tục được sửa chữa, như thể đã được xác định phải trải qua cuộc chiến này.

Cầu Cổ Chai từng giữ một tầm quan trọng bậc nhất do quyết định của Nixon đánh mìn vào các hải cảng Bắc Việt. Vào ngày 08 tháng 5 năm 1972, các liên đội từ ba con tàu đã tiến hành thả mìn vào Hải Phòng, Hòn Gai và Cẩm Phả ở miền Bắc; Thanh Hoá, Vinh, Quảng Khê, Đồng Hới ở miền Trung. Hai tuần sau, cuộc tấn công này được đánh giá là thành công. Hai mươi bảy tàu nước ngoài đã bị mắc kẹt ở Hải Phòng. Sau tất cả những lời cảnh báo của chính quyền Johnson về phản ứng mạnh mẽ của Liên Xô, chẳng có điều gì có thể xảy ra cả.

"Chuyện đáng nói là tất cả các phương tiện vào Việt Nam, ngoại trừ băng qua biên giới Trung Quốc, đã dừng lại.". Đô đốc Wiliam P. Mark, đã tự hào nói vậy. "Trong vòng 10 ngày, chúng tôi đã không bắn đi một tên lửa hay quả đạn pháo nào từ bờ biển. Bắc Việt đã cạn kiệt vũ khí, đúng như chúng tôi luôn nói vậy”.

Đó chỉ là tạm thời. Nguồn viện trợ đã bị giảm thiểu. Hệ thống hậu phương chặt chẽ của Bắc Việt chịu sức ép nặng nề. Nhưng như cơ quan tình báo Trung ương Mỹ đã nhận định, vụ bắn phá bằng mìn đã không làm cạn kiệt các nguồn viện trợ mà đơn giản là buộc người rniền Bắc phải sắp xếp lại các đường vận chuyển. Các con tàu được chuyển hướng sang các hải cảng Trung Quốc và từ đó hàng viện trợ sẽ được đưa qua biên giới bằng tàu hoả hoặc xe tải. Một đường ống dẫn dầu cũng đã được xây dựng nối liền từ Trung Quốc về Hà Nội. Với sức ép nặng nề do chiến lược của Nixon, Bắc Việt buộc phải giữ các địa điểm chuyển giao quan trọng như cầu Cổ Chai luôn được thông suốt. Họ tăng cường thêm nhiều vị trí phóng tên lửa ở đây, đưa địa điểm phòng thủ tên lửa đất đối không trong nước lên con số 300. Nhiều khẩu súng phòng không giờ cũng được lắp đặt các thiết bị ra đa phức tạp. Nhận được các máy bay Mig 21 thế hệ mới, phi công Bắc Việt đã bắt đầu thực hiện những cuộc tấn công bất ngờ vào các nhóm không lực Mỹ. Trong tháng 6 và tháng 7 năm 1972, cứ mỗi lần tấn công, người Mỹ lại thiệt hại một chiếc máy bay.

John Hellman và phi đội của anh được lệnh phải tiêu diệt các vị trí hoả lực phòng không xung quanh cầu Cổ Chai. Họ buộc phải mang các loại vũ khí sát thương đã từng sử dụng cách đây 5 năm, được gọi là CBU hoặc bom bi, loại bom tiêu chuẩn năm trăm pound đã không phát huy đủ hiệu quả để chống lại các bệ súng. Nó tạo ra những hố bom có đường kính đến 30 feet, sâu 15 feet và bắn các mảnh kim loại nhỏ trong tầm 200 feet. Nhưng những hầm trú ẩn bằng túi cát hoặc thậm trí bằng tre cũng có thể che chắn tất cả cho các xạ thủ, loại trừ những quả rơi chính diện.

Bom bi là chuyện khác. Một quả bom chứa khoảng 600 quả bom nhỏ, cỡ bằng quả bóng tennis, mỗi quả bom nhỏ có 2 ao xơ chất nổ và 300 viên đạn nhỏ. Nguồn khí nén làm bung lớp vỏ bảo vệ bom bi khi cách mặt đất 500 feet, và 600 quả bom nhỏ, chứa tổng cộng 180.000 viên đạn sẽ phát nổ, bao phủ một khu vực rộng lớn. Nhưng bom bi đã không gây chết người như ý muốn, cũng không phải là thứ vũ khí khủng khiếp mà các nhà chỉ trích đã gọi. Điều này xảy ra khi nó được sử dụng để tiêu diệt các xạ thủ Bắc Việt. Họ chống lại các quả bom nhỏ bằng cách xây dựng những tuyến phòng thủ kiểu tổ ong, tạo lập các vành chắn bằng kim loại xung quanh từng khẩu cao xạ, chỉ để nòng súng thò ra ngoài. Các xạ thủ đã không hề buồn chui xuống cho đến khi họ nhận thấy luồng khí làm bung lớp vỏ quả bom "mẹ" và phóng ra các quả bom "con".

Chỉ có bom laze là thứ mới nhất ở Yankee Station. Một bộ phận cảm biến laze được lắp trên đầu quả bom, cho phép tự hướng vào mục tiêu phá huỷ được chiếu sáng bằng năng lượng laze thấp. Việc chiếu sáng được thực hiện bằng cách gắn một chiếp hộp nhỏ, dài phía dưới phi cơ. Chiếc hộp này chứa một bộ phận quan sát quang học và một máy phát laze. Hệ thống laze được sử dụng đối với các máy bay hai người lái. Người ngồi sau xác định vị trí ném bom và chiếu sáng nó bằng thiết bị laze của anh ta. Bom laze đã tạo ra một bước nhảy vọt về tính chính xác trong ném bom và bắt đầu đánh dấu sự chấm dứt của loại bom trọng lực, vốn được sử dụng từ thế chiến thứ nhất và đã gây ra vô số nạn nhân vô tội. Loại bom laze cũng đã đặt dấu chấm hết sự tức giận của người Mỹ về việc không thể đánh gãy cầu Hàm Rồng ở Thanh Hoá. Bẩy năm sau khi cuộc không chiến bắt đầu, 14 chiếc máy bay không lực mang 24 quả bom laze và các loại bom quy ước khác đã được chuyển đến để đánh vào cây cầu này. Cuộc tấn công đã thắng lợi. Rốt cuộc thì ít nhất cầu Hàm Rồng cũng đã tạm thời bị phá vỡ.

John Hellman không biết liệu trận đánh lần này có sử dụng bom laze hay không. Có thể là không. Các loại bom mới vẫn còn ít và được sử dụng có chọn lựa. Tất cả những gì mà Hellman biết là anh đang đối mặt với những khẩu cao xạ 85mm đáng sợ xung quanh cầu Cổ Chai. Sáu đến tám khẩu này bắn liên thanh bằng điều khiển điện tử. Một khẩu phát hoả trong một giây rưỡi đồng hồ - r. . r. . ă. . ặp ặ . . p - dừng một lúc - rồi một khẩu khác lại phát tiếng. . r. . r. . ặp. . p. . p. Người miền Bắc biết rất rõ góc độ mà người Mỹ sẽ phải sử dụng để đánh cầu. Tất cả hỏa lực của họ sẽ tập trung vào tâm của những mảnh kim loại đã phát nổ. Sau bảy năm, họ có thể nhắm mắt mà vẫn bắn trúng mục tiêu.

Cuộc họp bắt đầu. John Hellman đang lắng nghe nhưng không thực sự để tâm. Bất ngờ anh nhận ra các phí công khác đang đứng dậy ra ngoài. Anh băn khoăn tại sao? Và rồi lời của người chủ trì cuộc họp vang lên: "Các ông, trận đánh Cổ Chai bị huỷ bỏ vì thời tiết xấu”.

Bob Punches đã lái chiếc Ranger vào ngày 18 tháng 12 năm 1972. Công việc của anh là bảo vệ phía sau các phi công ném bom B-52 tấn công vào Hà Nội và Hải Phòng trong trận đánh bom mùa Giáng sinh. Punches, người từng là bạn cùng phòng với John Hellman trong tàu Oriskany năm 1967, giờ đang lái chiếc USS Ranger. Anh đã từng rất mến Hellman, người anh coi là một con chiên nghiêm túc và một chàng trai tốt. Bạn cùng phòng bên cạnh của anh ta trên tàu Oriskany cũng rất ngoan đạo và họ đặt một giá sách bên ngoài đựng các cuốn Kinh thánh. Nhân sự trong phi đội bay đã thay đổi và trở nên kín đáo hơn sau khi Black Mac và Dick Wyman đến chỗ khác.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trên tàu Oriskany, Punches theo học khoa học chính trị ở một trường học. Môn học chính của anh là Lịch sử Đông Nam Á. Thật ra, anh thừa nhận không hề quan tâm lắm vào chủ đề này. Anh muốn thấy chiến tranh kết thúc - đó mới là điều quan trọng. Giờ đây dường như anh có thể đạt được ước mơ. Anh có thể nhận ra sức phá huỷ của B52 đối với Hà Nội và Hải Phòng. Nhìn những chiếc B-52 anh ta nói: "Đây rồi. Không có cách nào để họ gượng dậy từ vụ đánh bom đó. Họ sẽ phải đầu hàng ngay bây giờ”.

Đó chính là điều mà Richard Nixon và Henry Kissinger đã tính đến. Nixon đã ra lệnh mở cuộc không kích cuối cùng này, đòn nặng nhất trong cả cuộc chiến, nhằm cố gắng kết thúc chiến tranh và đưa các tù nhân chiến tranh trở về trước khi một Quốc hội đang giận dữ trở về Washington vào tháng 1 và ép buộc ông ta phải chấm dứt chiến tranh qua việc cắt bỏ tài chính cho cuộc chiến. Cuộc chiến mùa Giáng sinh, vốn kích động sự phản đối trong và ngoài nước, đã xảy ra sau khi một hiệp ước hoà bình được ký vào tháng 11 và rồi bị xé bỏ.

Việc tái ném bom trong tháng 3 năm 1972, như Nixon đã làm giữ một vai trò quan trọng trong việc ép buộc Hà Nội đàm phán bản hiệp ước hoà bình tháng 10. Việc sử dụng không lực, đặc biệt là ở miền Nam đã chấm dứt sự đòi hỏi về chủ quyền lãnh thổ của Bắc Việt. Chính quyền Sài Gòn lại làm chủ Quảng Trị, và trận đánh An Lộc đã kết thúc. Những sự kiện này, kết hợp với áp lực phản chiến trong nước đối với Nixon trong năm bầu cử, đã buộc Henry Kissinger và Lê Đức Thọ phải đi sâu hơn vào các cuộc đàm phán hoà bình bí mật trong mùa hè năm 1972.

Cùng với hiệp ước hoà bình có vẻ đã hoàn tất và dự định ký kết vào tám ngày sau. Nixon đã cho dừng ném bom Bắc Việt vào ngày 23 tháng 10, ngoại trừ khu vực quan trọng phía Nam. Bắc Việt cố gắng giành ưu thế trước Washington vào sớm ngày 26 tháng 10 bằng cách công bố một bản tóm tắt của hiệp ước, đưa ra một số điều khoản nhất định mà họ chủ định giải thích một cách mơ hồ nhưng lại có lợi cho họ nhất, và tiết lộ số lần đàm phán bí mật ở Paris.

Nixon và Kissinger đã tiến hành các cuộc đàm phán hoà bình mà không hề tham khảo ý kiến của chính quyền Sài Gòn, đứng đầu là Nguyễn Văn Thiệu. Trước đó một tuần, Kissinger đã bay tới Sài Gòn để trao hồ sơ cho Thiệu và phải đối mặt với sự bất bình của họ. Sau khi nghe Bắc Việt công bố, Thiệu hết sức tức giận và tin rằng chính người Mỹ đã bán đứng Nam Việt nhằm mục đích đưa các tù nhân chiến tranh về nước. Ông ta nói với Washington rằng ông sẽ không đáp ứng tất cả các điều khoản. Nixon chưa sẵn sàng sử dụng vũ lực để ép buộc Sài Gòn, và cũng không muốn mạo hiểm đi đến một cuộc chiến tranh công khai với đồng minh của ông ta khi chỉ còn một tuần nữa là cuộc bầu cử Tổng thống được tiến hành. Họ cũng thực hiện nỗ lực cuối cùng nhằm thuyết phục Sài Gòn thay đổi quan điểm về bản hiệp ước hoà bình, và để đảm bảo với Nam Việt rằng Hoa Kỳ không hề để mặc Nam Việt ra khỏi cuộc chiến.

Henry Kissinger đã tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 26 tháng 10, sau công bố của Hà Nội. Trong hồi ký, ông ta nói ông đã cố gắng đạt được hai điều: "Thứ nhất là để khẳng định lại với Hà Nội rằng chúng ta sẽ giữ vững bản hiệp ước cơ bản ban đầu, đồng thời bỏ ngỏ khả năng đề nghị thay đổi của Sài Gòn. Thứ hai là để chuyển đến Sài Gòn thông điệp rằng chúng ta đã quyết định thực hiện đúng tiến trình". Kissinger nói với các nhà báo và cả thế giới: "Hoà bình đang nằm trong tầm tay”. Lúc đó có thể ông ta chưa nhận thức được rằng lời tuyên bố giả dối của ông ta đã đánh đòn cuối cùng vào chiến dịch tranh cử Tổng thống đang có nhiều lợi thế của George Mc Govern, ứng cử viên đảng Dân chủ.

Mặc dù tuyên bố của Kissinger đã góp phần vào thắng lợi của đảng Cộng hoà, hoặc ít nhất đã làm tăng khả năng chiến thắng của họ, nhưng sau đó Nixon cho biết chính điều đó đã đẩy ông ta vào ngõ cụt. Công chúng Mỹ tin rằng cuộc chiến đã đi qua và cảm thấy bị lừa dối khi chỉ ngay sau cuộc bầu cử, điều đó đã không thành hiện thực. Bắc Việt nhận ra sự lo lắng của Washington trong việc kết thúc chiến tranh và quyết tâm từ chối bất kỳ điều khoản thay đổi nào có lợi cho chính quyền Sài Gòn. Họ cũng như Nixon hiểu rõ ý định cắt giảm ngân sách chiến tranh của quốc hội. Một lần nữa, họ tin rằng thời gian đang ủng hộ phe họ.

Nixon và Kissinger tìm cách đổ lỗi cho Hà Nội về sự sụp đổ của tiến trình hoà bình. Bắc Việt thực tế đã rất khôn ngoan khi đơn phương công bố bản tóm tắt hiệp ước hoà bình, một chiến thuật được thực hiện nhằm gây rắc rối ở Sài Gòn qua việc nhắc đến sai lầm của Nguyễn Văn Thiệu trong các tập hồ sơ, nhưng Nixon và Kissinger cũng quá quỷ quyệt trong việc cố gắng mở các cuộc đàm phán nhằm xoa dịu Sài Gòn sau khi đã định ngày giờ ký kết hiệp ước hoà bình với Hà Nội.

Cả Sài Gòn và Hà Nội đều không chịu nhân nhượng. Thiệu muốn có một sự bảo đảm về chủ quyền của ông ta trong bản hiệp ước. Bắc Việt phản đối bất kỳ thay đổi nào và bắt đầu rút lại những nhượng bộ trước đây. Ngày 06 tháng 12 năm 1972, khi bế tắc đang tăng lên, Kissinger đánh điện từ Paris cho Nixon về hai khả năng lựa chọn. Ông ta nói họ có thể đưa ra yêu cầu tối thiểu đối với Bắc Việt, có thể ít hơn so với đòi hỏi của Thiệu và do đó có thể mạo hiểm công khai cắt đứt với Sài Gòn nếu như được chấp nhận. Hoặc họ có thể kích động Bắc Việt từ bỏ các cuộc đàm phán qua việc đưa ra những yêu cầu không thể chấp nhận được, sau đó thực hiện lại vụ đánh bom phá hoại cho đến khi Hà Nội đồng ý trao trả tù nhân để đổi lấy việc Mỹ rút quân khỏi miền Nam.

Nixon chẳng chịu chấp nhận một lựa chọn nào. Ông ta bảo Kissinger tiếp tục tiến đến thoả hiệp. Nhưng sự kiên nhẫn của ông ta chẳng giữ được lâu. Giới truyền thông đã khẳng định chắc chắn rằng bản hiệp ước tháng 11 đã bị Sài Gòn phá huỷ và Nixon đang để tâm đến Thiệu. Kissinger ở Paris cho đến ngày 14 tháng 12, nhưng Bắc Việt, mà đại diện là Lê Đức Thọ, tiếp tục trì hoãn, và các cuộc đàm phán đã bị huỷ bỏ.

Đó là lúc Nixon quyết định sử dụng loại máy bay ném bom khổng lồ B52. Ông ta cho biết ông đã nói với đô đốc Thomas Moorer, trưởng ban tác chiến: "Tôi không muốn có thêm điều tai tiếng nào nữa về việc chúng ta không thể đánh trúng mục tiêu này hay mục tiêu nọ. Đây là cơ hội cho ngài sử dụng sức mạnh quân sự một cách hiệu quả để giành phần thắng trong cuộc chiến này. Và nếu thất bại, tôi sẽ xem xét trách nhiệm của ngài".

Quyết định của Nixon thể hiện sự kết hợp hai yếu tố Nixon muốn đánh đòn chí mạng vào Hà Nội và ông ta thích sử dụng B52, cho phép sử dụng chúng để đánh vào miền Bắc khi thực hiện tái đánh bom vào tháng 4 năm 1972. Nhưng cho dù Nixon đã cân nhắc rất nhiều về việc sử dụng các tay lái thì điều kiện thời tiết cũng có ảnh hưởng đến quyết định sử dụng máy bay của ông ta. B52 là loại máy bay đánh bom trong thời tiết thật thuận lợi và suốt trận đánh bom 11 ngày vào lễ Giáng sinh chỉ có đúng 12 tiếng đồng hồ có thể tập trung sử dụng các máy bay chiến lược ở Oriskany.

Mặc cho B52 gặp rắc rối với thời tiết xấu. Các phi công đã được ra lệnh mang các loại vũ khí hạt nhân nhằm đề phòng trường hợp bom không đánh trúng vào mục tiêu đã định. Tướng John Vogt kết luận rằng không thể đánh một mục tiêu chính xác dưới 500 feet khi sử dụng các loại bom quy ước trong B52. Nhiều nỗ lực được thực hiện nhằm hạn chế tối đa thương vong dân thường. Chỉ được phép đánh vào các mục tiêu quân sự nhạy cảm và sử dụng máy bay ném bom tia laze khi điều kiện thời tiết thuận lợi. Nhà Trắng phản đối việc tấn công B52 vào một nhà máy sản xuất vũ khí ở trung tâm Hà Nội vì sợ có thể gây ra thương vong quá nhiều cho dân thường. Đây là nơi hàng đêm tạo ra các quả tên lửa đánh hạ các tay lái.

Dù vậy, dân thường vẫn bị thiệt mạng, khoảng 600 người. Bắc Việt cảm nhận được các vụ tấn công sắp xảy ra và đã di tản trẻ em ra khỏi Hà Nội trước đó hai tuần, và một lần nữa những khu hầm tránh bom của họ lại phát huy hết sức hiệu quả.

Không thể xác định chính xác có bao nhiêu thường dân ở Bắc Việt đã bị giết chết trong suốt cuộc không kích. Nhưng vượt qua con số mà Hà Nội công khai, có thể có đến 5000 người, bao gồm cả các nạn nhân trong vụ đánh bom Giáng sinh. Đó không phải là con số mà người dân Mỹ thấy tự hào, nhưng cũng khó có thể coi là định nghĩa về sự diệt chủng vốn thường xuyên được những người phản chiến sử dụng (hơn 500.000 dân thường đã thiệt mạng trong các vụ đột kích vào Nhật Bản trong thế chiến II). Con số này không quá lớn, một phần là do sự trung thực và tính kiên cường của người dân Bắc Việt, những người sau nhiều thập kỷ chiến tranh liên tục đã trở thành các chuyên gia trong việc tránh né các mảnh bom. Mặc khác cũng do sự kiềm chế của người Mỹ khi từ chối ra lệnh đánh bom vào các đập nước ở Bắc Việt, việc này có thể vừa phá hoại Hà Nội vừa gây ra cái chết của hàng ngàn dân thường do lụt lội.

Tuy nhiên, vụ đánh bom Giáng sinh cũng đã đủ nặng nề. Các cuộc tấn công ngày đêm liên tục nhằm vào các nhà máy điện, đài phát thanh, đường sắt, đường bộ, cầu cảng, các kho vũ khí và sân bay, các máy bay chiến lược đã được sử dụng ban ngày, B52 và F-111 được sử dụng ban đêm. Những chiếc máy bay nhỏ hơn dẫn đường những chiếc lớn vào Hà Nội, vượt qua hệ thống radar. Máy bay điện tử bay xung quanh bờ biển nhằm đánh lạc hướng các vị trí tên lửa phòng không.

Nhưng dù đã có các vũ khí điện tử, B52 vẫn cho thấy có thể bị đánh gục. Chúng quá to và kềnh càng để có thể lượn tránh tên lửa đất đối không. Hệ thống radar tên lửa đã bị phá sóng nhưng Bắc Việt vẫn hạ đến 15 chiếc B52 bằng cách ngắm bình thường. Họ đã bắn nhiều tên lửa đất đối không trong một đợt bắn chặn, 12 máy bay không quân và hải quân nữa bị triệt hạ.

Với những mất mát về không lực nặng nề cùng những bài báo tường trình về số thường dân thiệt mạng, trận bom Giáng sinh đã dấy lên sự giận dữ của công luận vốn đang còn âm ỉ từ sau cuộc xâm lược Cămpuchia năm 1972. Nixon chịu sức ép nặng nề về việc chấm dứt các cuộc tấn công. Một ngày sau vụ đánh bom bắt đầu, thư ký báo chí của Nixon đã nói với phóng viên rằng các cuộc đột kích sẽ "tiếp tục cho đến khí một bản thoả thuận được công bố”. Vài ngày sau, chính quyền Hoa Kỳ đã bí mật bắt đầu việc rút lui. Kissinger đánh điện đến Hà Nội rằng Washington đã sẵn sàng chấm dứt ném bom và mở lại các cuộc thương thuyết trên cơ sơ bản hiệp ước tháng 10 vốn không có lợi gì cho phía Mỹ.

Nixon và Kissinger quyết định "bỏ quên" Nguyễn Văn Thiệu và những phản đối của ông ta về bản hiệp ước. Nixon hết sức tức giận khi Thiệu tiết lộ với phóng viên báo chí rằng Washington đã cố gắng áp đặt điều kiện với ông nhưng ông ta đã từ chối. Nhưng trên thực tế Thiệu và Nam Việt đã chỉ có con đường chọn lựa giữa việc nhận lấy hoặc từ bỏ, vốn được Nixon thuyết phục bằng những cam kết bí mật, và sau này đã trở nên vô nghĩa. Vụ đánh bom miền Bắc đã dừng lại vào ngày 29 tháng 12. Các cuộc đàm phán được nối lại ở Paris vào ngày 08 tháng giêng. Bản hiệp ước đình chiến được ký kết sau ba tuần, tức vào ngày 27 tháng 01 năm 1973.

Liệu vụ đánh bom Giáng sinh đã buộc Bắc Việt phải quy thuận như Nlxon và Kissinger đã tuyên bố hay không? Trên một góc độ phù hợp nhất, có thể nói vụ đánh bom đã chấm dứt mọi suy nghĩ của Hà Nội về việc chờ đợi và xem xét liệu quốc hội Hoa Kỳ dự định cải tổ vào ngày 02 tháng 01 năm 1973, có thể "đứng” về phía họ qua việc cắt bỏ chi phí chiến tranh hay không. Khả năng quốc hội thực hiện việc này là rất lớn (Nixon rất lo lắng điều này), thể hiện qua một bản nghị quyết cắt giảm chiến phí trong một phiên họp riêng của thượng viện ngay sau khi đã sắp xếp đưa các tù nhân chiến tranh trở về. Đô đốc Thomas Moorer coi vụ đánh bom là một chất xúc tác nối lại các cuộc đàm phán. Đó có thể là cách nói tốt nhất. Rõ ràng vụ đánh bom đã không gây ra một sự ép buộc nào đối với Bắc Việt để Washington có thể đạt các điều khoản mới. Về cơ bản Bắc Việt vẫn tiếp tục với bản hiệp ước giống với bản mà họ đã ký kết hồi tháng 10, cộng với một cam kết bí rnật của Nixon, sau này không bao giờ được thực hiện, về việc đền bù chiến tranh hàng tỷ đô la cho họ. Vị Tổng thống này, dưới áp lực nặng nề của công luận và đe doạ từ phía quốc hội, dường như đã phát điên và phải chấm dứt vụ đánh bom sớm hơn dự định.

Như vậy không lực đã hoàn toàn thất bại trong tất cả những lần thử nghiệm sử dụng để đạt được các mục đích chính trị. Từ Mc Namara đến Nixon, kết quả của các vụ đánh bom đều rất tồi tệ và tốn kém: thiệt hại 920 máy bay ở Việt Nam. Mặt khác, không lực cũng đã chứng minh hiệu quả của nó thu được sử dụng trên lĩnh vực quân sự. Không lực đã ngăn chặn được việc chiếm giữ căn cứ của Hoa Kỳ ở căn cứ Khe Sanh năm 1968 và tác động chấm dứt cuộc tấn công quy ước của Hà Nội năm 1972. Việc Sài Gòn sụp đổ (khi phải chống đỡ một cuộc tấn công tương tự năm 1972) đã không xảy ra đồng thời với việc các máy bay Mỹ phải rút lui khỏi Đông Dương.

Một kết thúc còn nhiều hoài nghi, nhưng Bob Punches rất mừng khi thấy hiệp định ngừng bắn đã được ký kết. Anh đã thường cầu nguyện cho các thành viên phi đội 162, và tiếp tục cầu nguyện rằng Chuck Rice sẽ trở về an toàn. Sau khi cập bến ở Cubi Point Punches xin phép được đến căn cứ không lực Clark để chúc mừng những tù nhân chiến tranh đầu tiên trở về.

Các tù nhân chiến tranh chào đón sự kết thúc chiến tranh một cách lặng lẽ. Sau khi Bắc Việt ra thông báo không hề có một tiếng hò reo nào, chỉ có sự lo lắng rằng có thể có chuyện xảy ra vào thời điểm cuối cùng. Sự vui mừng chỉ đến khi máy bay hạ cánh. Chuck Rice hết sức ngạc nhiên khi thấy các đám đông với những áp phích lớn có ghi tên anh, chào đón anh trở về. Anh cảm thấy một chút tội lỗi. Anh biết rằng mình không phải là anh hùng. Những người lính từng trải qua địa ngục ở miền Nam sẽ chẳng bao giờ được tiếp đón như vậy. Vì vậy, anh thực sự xúc động.

Mọi việc đã qua.

DICK WYMAN

Có người cho rằng Việt Nam không xứng đáng được như vậy. Nhưng nhìn vào Đông Nam Á ngày nay, bạn sẽ thấy rất nhiều điều chúng ta từng cho là sai lầm đã trở thành sự thật. Lý thuyết tác động dây chuyền đã phát huy tác dụng ở Đông Dương. Và điều gì xảy ra với Mặt trận Giải phóng Dân tộc, đại diện yêu tự do của nhân dân? "Hồ Chí Minh? Mặt trận Giải phóng Dân tộc sẽ giành thắng lợi". Đúng vậy. Họ đã chiến thắng.

Tôi tin rằng hoàn toàn công bằng khi cho là chúng tôi thực sự đã không thắng, đặc biệt là khi xem xét cuộc không chiến. Chính phủ đã cố gắng thuyết phục công chúng rằng chúng tôi sẽ tiến hành không chiến nhưng sẽ chẳng gây thương tích cho bất kỳ ai. Và đó là sự lừa bịp. Nếu anh quyết định tiến hành chiến tranh, anh phải sẵn sàng nói với nhân dân sự thật - rằng chiến tranh là trò chơi tính toán và nguy hiểm. Thật không may, chúng tôi thua, vì vậy không ai muốn nói về nó. Nhưng có một bài học cần thiết phải ghi nhớ. Anh làm hoặc không làm. Và nếu anh làm, anh sẽ thắng, khá đơn giản. Anh không gửi những tín hiệu hoặc đe doạ đến kẻ thù của anh nhằm cố gắng thuyết phục họ thay đổi. Vì ngay lúc đó, họ sẽ đá vào tử huyệt của anh.

Mọi chuyện về cuộc chiến đã khép lại. Một số chúng tôi vớt vát được phần nào khi tù nhân chiến tranh được đối xử như những vị anh hùng. Có một số ngoại lệ như Jim Stockdale, người xứng đáng với danh hiệu đó. Nhưng đa số các tù nhân chiến tranh đều là đồ vô dụng. Họ bị bắn rơi chỉ vì sợ hãi và ngu ngốc. Họ đơn giản là những phi công thiển cận. Họ trở về để reo hò, được đứng trên đầu người khác và được lựa chọn nghĩa vụ. Nếu anh từng ở Yankee Station thử thách bộ não của mình liên tục, anh sẽ bị quên lãng. Nhưng tất nhiên anh không thể hét to lên được, bởi vì điều đó nghe thật kỳ cục. Dù vậy, tôi đã thức giấc trong nhiều đêm và thầm thì: "Chờ đã. Chuyện quái quỷ gì đang xảy ra vậy?”.

Tuy nhiên, Việt Nam đã dạy cho tôi khá nhiều về con người. Ở lĩnh vực này, tôi cho rằng tôi là người thắng lợi. Tôi đã học hỏi nhiều hơn về con người trong một thời gian ngắn, hơn cả khi tôi học hỏi trong mười năm hoặc hai mươi năm. Cuộc đời đã mang một ý nghĩa khác Tôi bắt đầu coi trọng những thứ đã đạt được. Một ngày nắng đẹp ở miền quê đã cho tôi điều kỳ diệu mà tôi chưa bao giờ có, đó là niềm vui sống. Tôi tìm được sự thanh thản. Tôi tự tin với những gì tôi có thể làm được.

Một ngày nọ, tôi đang chơi golf và vợ tôi, cô ấy chợt hỏi: "Anh có nhận ra là anh có một gia đình không Dick? Anh đã không dành nhiều thời gian cho chúng ta. Nhưng chúng ta vẫn sống".

Tôi bắt đầu chú ý.

Thật khó khăn để từ bỏ hình ảnh phi công chiến đấu Tôi đã sớm thử nghiệm và được quyền điều khiển một phi đội F-4 ở tàu USS Independence. Tôi thích có một viên phi công kém cỏi và giúp anh ta có được lòng tự tin. Thật vui khi nhận thấy anh ta tiến bộ và cất cánh. Tôi nhận ra rằng có thể anh cần một chút tưởng tượng. Bay trên không vào ban đêm có thể là công việc chết người. Có những lúc anh thực sự sợ hãi và dao động. Anh cần phải nghĩ rằng bản thân anh hết sức đặc biệt, giỏi hơn số còn lại - sự tưởng tượng đó sẽ tiếp thêm sức mạnh cho anh.

Nhưng tôi bắt đầu phản đối ý kiến cho rằng anh không thể trở thành phi công chiến đấu giỏi trừ khi anh ra ngoài, uống rượu và ca hát. Khi gặp phi đội của mình, tôi đã truyền đạt tư tưởng rằng nếu một phi công không muốn dự tiệc hay những giờ giấc vui vẻ cũng không sao. Chẳng ai bị xét xử bởi sự xa lánh tiếp xúc xã hội của anh ta.

Những việc khác cũng bắt đầu thay đổi trong suy nghĩ của tôi. Trong nhiều năm tôi nghĩ rằng không có điều gì có thể xảy ra với tôi. Thế rồi tôi bắt đầu nhận thức rằng một người đàn ông có thể tự tử. Tôi đã làm việc tích cực hơn trên máy bay trong khi vẫn cố gắng tỏ ra thờ ơ với nó. Nếu như công việc trên khoang tàu của tôi không kết thúc, tôi có thể đã gặp rắc rối trong việc kiềm chế nỗi sợ hãi của mình. Điều đã xảy ra với tôi là tôi đang già hơn và chững chạc hơn. Lần đầu tiên, tôi nhận ra gia đình tôi là một đơn vị và nó thật giá trị với tôi. Hai đứa con trai tôi đang đến độ tuổi mà chúng tôi có thể làm việc cùng nhau. Một ngày cuối tuần nọ, chúng tôi đi chơi thuyền, câu cá và trải qua một thời gian đẹp đẽ. Thế rồi, ngay khi định về nhà, tôi trèo lên bờ sông và cảm thấy đau nhói ở ngực. Tôi không thể thở được Tôi bám vào một gốc cây và ngồi dựa vào nó.

Khi về nhà, vợ tôi hỏi: "Chuyện gì vậy Dick?"

"Anh không biết". Tôi nói: "Anh đau ở đây nè. Có thể do áp lực công việc".

"Chúng ta đến bệnh viện nhé".

"Không, anh thấy đỡ rồi".

Tôi đã không muốn thừa nhận chuyện vừa xảy ra. Nhưng rồi cũng đã phải đến bệnh viên vào sáng hôm sau. Ardyce đã đúng. Tôi đã bị đau tim.

Đau tim? Và tôi đã 41 tuổi. Tâm thất bên trái bị tắc nghẽn. Tôi bị liệt vào danh sách những người tàn tật. Các bác sĩ đang chờ để lắp đường dẫn máu phụ, bởi vì tôi quá trẻ để họ tiến hành việc phẫu thuật kiểu này. Có thể sẽ tắc nghẽn máu ở nơi khác nếu như việc phẫu thuật tiến hành quá sớm. Tôi phải uống thuốc, không được chơi bóng đá hay tennis, không được uống bia. Những người điều hành máy bay chịu áp lực lớn hơn và có tuổi thọ thấp hơn nhiều những người làm công việc khác. Anh luôn gặp những nguy cơ tiềm ẩn.

Một bác sĩ của tôi đùa: "Anh giống như một con ngựa già Ấn Độ. Anh đã từng chạy rất khoẻ và giờ phải nằm giường bệnh".

Đó là điều có thể nói về chúng tôi, những người đã chiến đấu ở Việt Nam.

PHI CÔNG B52 KIỆN SAC

VỀ CHIẾN DỊCH LINEBACKER II

Giữa năm 1977, Đô-rên-cao-xki (Drenkowski) đại úy phi công B52 tìm thấy trong hồ sơ lưu. trữ của Bộ Không quân Hoa Kỳ văn kiện mang số AF/100RD về chiến dịch ném bom bằng B52 xuống Hà Nội - Hải Phòng mang tên Lai-nơ-bêch-cơ 2 (Linebacker 2). Đô-rên-cao-xki đã phát đơn kiện Bộ chỉ huy không quân chiến lược Mỹ (SAC) về sự tồi tệ trong việc vạch kế hoạch và điều hành chiến dịch này.

Đây là bản lược dịch những quan điểm của Đô-rên-cao-xki về chiến dịch Lai-nơ-bếch-cơ 2, đăng trên tạp chí Không quân Mỹ số tháng 7-1987 (Minh Bảo lược dịch)

B52 được đưa vào sử dụng trong chiến tranh Đông Nam Á từ giữa những năm 1960 nhưng không được phép hoạt động ở các vùng đông dân có bảo vệ chắc chắn và dày đặc ở thung lũng sông Hồng. Người ta cho rằng B52 với các trang bị gây nhiễu hiện đại và đắt tiền không bõ liều bay vào thung lũng sông Hồng để có thể bị bắn rơi. Sau đó nó lại bị các đồng minh của Liên Xô nghiên cứu khám phá các bí mật của những trang bị đó.

Theo chiến thuật được sử dụng lúc ban đầu để đánh các mục tiêu ở Nam Việt Nam, nơi không có vũ khí phòng không đủ tầm bắn rơi B52, thì các máy bay số 2 và số 3 bay gần như ngang hàng ở hai bên máy bay số 1. Các phi công đi hoạt động tạm thời ngắn hạn từ 3 đến 6 tháng ở Đông Nam Á chỉ qua huấn luyện ở Mỹ về cách oanh tạc từng chiếc riêng lẻ ở tầm thấp. Phương pháp này thông thường dùng để oanh tạc một mục tiêu bằng vũ khí hạt nhân. Các phi công này không có kinh nghiệm về cách bay theo đội hình một tốp 3 chiếc, theo dõi nhau bằng mắt thường trong các trận ném bom qui ước. Sau một vài vụ B52 đâm nhau trên bầu trời và những vụ suýt húc nhau, các ban điều tra của Bộ Chỉ huy không -quân chiến lược (SAC - viết tắt của chữ Strategic Air Command) phát hiện ra rằng đối thủ nguy hiểm nhất của B52 lại chính là một chiếc B52 đang bay bên cạnh nó. Vì vậy chiến thuật bay trên các khu vực tương đồi an toàn ở Nam Việt Nam là nhằm bảo vệ B52 trong môi trường không có sự đe dọa của hệ thống hỏa lực phòng không đối phương. Có nghĩa là máy bay số 2 bay sau máy bay thứ nhất 2,4km và máy bay số 3 cũng bay sau chiếc thứ hai 2,4km. Cả hai máy bay số 2 và số 3 đều bay hơi chếch về hai phía đường bay của chiếc dẫn đầu. Như vậy những quả bom của chúng rơi ra song song với bom của máy bay dẫn đầu trong khoảng cách 100mét khiếm thảm bom sẽ trùm lên một diện tích rộng hơn.

Mọi hoạt động của B52 trong chiến tranh Đông Dương đã biến thành một thứ dây chuyền sản xuất. Hết ngày này sang ngày khác, các máy bay B52 đi đánh mục tiêu đều bay theo cùng một đường bay. Trước khi thả bom vài phút, các máy bay gây nhiễu được bật lên. Trước khi bom rơi 90 giây, cánh cửa khoang bom mở ra làm cho tiết diện B52 rộng hẳn lên, ra-đa dễ quan sát và bám chặt lấy nó. Các máy bay B52 tiếp tục bay với cùng tốc độ, cùng độ cao. Sau khi bom rơi, tất cả đều ngoặt 90 độ để bay ra khỏi mục tiêu. Lúc này ăng-ten máy nhiễu lắp dưới bụng máy bay hướng ra khỏi khu vực mục tiêu trong khoảng từ 30 đến 60 giây. Đơn vị cơ bản được sử dụng trong chiến tranh Việt Nam là tốp 3 chiếc. Nếu cần oanh tạc nhiều lần vào một mục tiêu thì đặt kế hoạch dùng nhiều tốp vào đánh phá.

Cuối những năm 1960, máy bay B52 đã bắt đầu ném bom các khu vực bên ngoài Nam Việt Nam, nhất là quãng đường mòn Hồ Chí Minh qua Lào. Lần đầu tiên, B52 vấp phải pháo phòng không cỡ lớn, điều khiển bằng ra-đa của đối phương. Đôi khi chúng gặp cả tên lửa SAM. Phi công biết rằng kiểu đánh theo lối dây chuyền sản xuất sẽ không có hiệu lực khi tiến công các mục tiêu có các phương tiện bảo vệ tinh vi. Chiến thuật này của B52 làm cho bộ đội Bắc Việt Nam có thể đoán trước mục tiêu và thời gian bị ném bom. Vì vậy, nhiều cuộc oanh tạc bị mất hiệu lực vì đối phương đã di chuyển trang bị và người ra khỏi khu vực hoặc xuống hầm trú ẩn. Tiếp đó, các trận địa phòng không có nhiều thời gian chuẩn bị đối phó.

Các phi công B52 phản đối việc không chịu thay đổi chiến thuật. Nhất là khi một số B52 đã bị vũ khí phòng không đối phương gây thiệt hại. Song thái độ ngoan cố của SAC đã cản trở mọi thay đổi.

Tình hình vẫn nguyên như vậy cho đến tháng 3 năm 1972, khi ba sư đoàn Bắc Việt Nam có xe tăng dẫn đầu và có pháo cỡ lớn yểm trợ đã đánh gục sư đoàn 3 của Sài Gòn tại khu phi quân sự. Lúc ấy, lục quân Mỹ đã rút đi. Vùng này chỉ còn 2 lữ đoàn, nhưng các lữ đoàn trưởng đã được lệnh không tham chiến vì sợ làm tăng số lính Mỹ thương vong. Do đó lực lượng duy nhất có sức mạnh để hỗ trợ quân đội Sài Gòn là không quân Mỹ. Tháng 4 năm 1972, Tổng thống Ních-xơn cho phép ném bom trở lại Bắc Việt Nam. Hoạt động ném bom này mang mật danh là chiến dịch "Lai-nơ-bếch-cơ".

Mục tiêu của nó là phá các đường tiếp tế từ Trung Quốc đến Hà Nội. Vì đó là đường vận chuyển cơ sở vật chất, kỹ thuật tới tay bộ đội Bắc Việt ở miền Nam. Sau khi các hải cảng Bắc Việt Nam bị rải thủy lôi, Hà Nội bị bóp nghẹt dần. Nhưng cái giá phải trả của Mỹ thật là đắt. Các máy bay chiến đấu chiến thuật phải mất nhiều tháng mới làm tê liệt được các hệ thống phòng không với cái giá mà phần lớn các nhà quan sát Mỹ không nhận ra được. Các đơn vị như các đại đội máy bay chiến đấu chiến thuật số 4 và số 421 tại sân bay Đà Nẵng đã mất hơn hai phần ba số F-4 và một nửa kíp bay trong vòng có 2 tháng. Máy bay B52 tiếp tục ném bom các mục tiêu chiến thuật ở các khu vực "an toàn" hơn trong chiến dịch Lai-nơ-bếch-cơ, sau này gọi là Lai- nơ-bếch-cơ 1. Ngày 21 tháng 10 năm 1972, Mỹ ngừng ném bom từ Bắc vĩ tuyến 20 và chiến dịch Lai-nơ-bếch- cơ 1 kết thúc.

Sau đó 2 tháng, người ta thấy rõ là Bắc Việt Nam lợi dụng việc Mỹ ngừng ném bom ở đồng bằng Bắc Bộ để xây dựng lại hệ thống phòng không. Lúc này, lực lượng phòng không của Bắc Việt Nam lại lên tới 180 chiếc MIG (có cả MIG 17, 19 và 21), 2.300 tên lửa SAM, chủ yếu là SAM 2 và nhiều pháo phòng không có ra-đa điều khiển. Toàn bộ toàn mạng lưới phòng không này  được phối hợp thành một lưới lửa bảo vệ dày đặc, loại này không gây cản trở cho loại kia trong chiến đấu.

Ngày 17 tháng 12 năm 1972, các phi công B52 được lệnh báo động. Tối hôm sau, chiến dịch Lai-nơ- bếch-cơ 2 bắt đầu. Các máy bay F-111 bay trước tiên vào Bắc Việt Nam với tốc độ siêu âm ở độ cao thấp, tiến hành oanh tạc vào các sân bay. Máy bay F-4 bay theo rải nhiễu kim loại thành một hành lang bằng nhôm kéo dài từ Đông Bắc sang Tây Nam thung lũng sông Hồng nhằm bịt mắt ra-đa. Phía cuối hành lang song song với rặng núi Tam Đảo, bắt đầu xuất hiện các tốp B52. Theo sau chúng là hơn 100 chiếc F-4 để đánh chặn MIG và 4 chiếc F-105 trang bị tên lửa đánh ra-đa để chế áp tên lửa SAM. Các tốp B52 dàn cự ly rộng hơn để mỗi tốp 3 chiếc có thể qua mục tiêu chỉ trong từ 2 đến 3 phút. Khoảng cách giữa mỗi tốp mở rộng tới 4 phút bay. Như vậy một lực lượng 18 chiếc B52 bay qua mục tiêu hết độ nửa giờ, bay cùng một đường bay, một tốc độ, một độ cao như nhau.

Vài tốp đầu tiên không bị hỏa lực phòng không đối phương bắn, điều này khiến người ta nghĩ là đối phương bị bất ngờ. Nhưng khi các tốp sau tiếp tục bay theo cùng đường bay thì trận đánh sôi nổi hẳn lên. Hành lang nhiễu kim loại bị gió thổi bạt đi từ từ. Nhưng kế hoạch của SAC không cho phép B52 linh hoạt. Các phi công không được phép điều chỉnh đường bay để lợi dụng sự che chở của hành lang nhiễu. Tuy nhiên họ vẫn phải bay vào mục tiêu.

Đầu tiên các pháo thủ điều khiển tên lửa SAM của Bắc Việt đã phóng những quả đạn không điều khiển, hy vọng may ra đánh trúng máy bay. Nhưng khi các B52 ầm ĩ bay vào, giữ nguyên một tốc độ, một độ cao trên cùng một đường bay thì các pháo thủ đã tìm ra ngay cách đánh. Các pháo thủ cao xạ và nhân viên điều khiển SAM dễ dàng giải quyết được vấn đề tính toàn các phần tử bắn và điều chỉnh ngòi nổ. Họ bắt đầu đánh trúng B52.

Sáng hôm sau, máy bay ném bom chiến đấu của không quân và hải quân tiếp tục đánh phá các mục tiêu. Một số mục tiêu đó được máy bay A-7 cùng với máy bay F-4 tiến hành đánh phá bằng bom điều khiển bằng la-de.

Một công thức được đặt ra cho 10 ngày tới: B52 sẽ oanh tạc ban đêm, đánh các mục tiêu rộng như sân ga kho xăng dầu, doanh trại. Đường bay của chiếc B52 đi đầu sẽ là đường bay cho mọi chiếc B52 khác trong suốt đêm đó. Ban ngày, các máy bay chiến đấu chiến thuật mang vũ khí có điều khiển sẽ đánh các nhà máy điện, cầu.

Vào đêm thứ hai, các máy bay B52 từ phía Tây xông vào ném bom ga Gia Lâm, sân bay Bạch Mai và đài phát thanh Hà Nội. Các phi công B52 biết rất rõ rằng động tác lẩn tránh cũng chẳng có hiệu lực gì. Pháo phòng không và tên lửa SAM phóng lên dày đặc hơn. Các phi công dùng các động tác lẩn tránh kịch liệt để tránh cả hai loại hỏa lực này. Chiếc B52 đầu tiên bị bắn rơi ở thung lũng sông Hồng. Sân bay Gia Lâm và bệnh viện Bạch Mai bị đánh do nhầm lẫn vì các phi công mải quan tâm đến việc bảo vệ sinh mạng mình hơn là việc ném bom sao cho chính xác. Hỏa lực đối phương đã đánh trúng một số B52. Đêm đó, ít nhất có 2 chiếc đã bị bắn rơi.

Những người điều khiển tên lửa SAM khôn ngoan đã quan sát ngay vị trí chiếc B52 đi đầu ngoặt khỏi mục tiêu. Họ phóng lên một SAM để tên lửa bay theo đường đạn khoảng 45 giây tới gần chỗ B52 phải ngoặt. Họ dùng 5 đến 10 giây điều khiển quả tên lửa "khóa" vào điểm ngoặt, sao cho khi tên lửa tới đó vừa đúng lúc chiếc B52 tiếp theo cũng bay tới. Thật ngon xơi.

Các phi công trở về căn cứ và bắt đầu một cuộc đấu tranh vô hiệu quả đòi thay đổi chiến thuật sử dụng B52. Các nhân viên SAC không chịu lắng nghe các ý kiến này. Để phản đối, các phi công đi làm nhiệm vụ trở về đã bắt đầu thổ lộ những thất vọng của họ tại các câu lạc bộ sĩ quan ở Gu-am và U-ta-pao. Con số thiệt hại cứ ngày một tăng lên. Đầu tiên là 3 chiếc B52, rồi 4, rồi 6 chiếc bị bắn rơi một ngày. Vậy mà SAC vẫn cứng nhắc, không chịu thay đổi chiến thuật.

Từ ngày 22 đến 24 tháng 12, tinh thần phi công tại các căn cứ B52 suy sụp. Số lớn phi công xin rút khỏi diện bay vì lý do sức khỏe. Các buổi giao nhiệm vụ thực hiện các phi vụ hàng ngày trở nên những cuộc cãi vã. Phi công cười mỉa mai hoặc nói kháy các sĩ quan thuyết trình. Điều có ý nghĩa ở các sự kiện này là số đông phi công không phản đối cuộc chiến tranh, không phản đối ném bom mà là họ phản đối về sự ngu xuẩn và lỏng lẻo trong kế hoạch ném bom của SAC, giữ nguyên hướng trên đoạn bay thả bom rồi bay ra khỏi mục tiêu theo "đường bay như nhau”. Họ phàn nàn về những hiểm họa không cần thiết do sự kém linh hoạt của SAC gây ra.

Lệnh ngừng ném bom được công bố vào ngày lễ Nô- en. Các nhân viên SAC tại Ô-ma-ba, Me-bra-ska báo cáo về thiệt hại lúc đó đã tới từ 10% đến 12% trong số từ 150 đến 200 chiếc B52 hiện có ở Đông Nam Á. Quanh phỏng vấn các tướng cao cấp của SAC tham gia đặt kế hoạch, ta thấy các tư lệnh SAC hoàn toàn không biết đến ý kiến đề nghị của các phi công (trừ các vấn đề tinh thần) về việc thay đổi cách đánh.

Đợt ngừng ném bom kéo dài 41 giờ. Tới lúc này, SAC mới xem xét các chiến thuật mới. Cuộc oanh tạc ngày hôm sau (26-12) gồm 77 chiếc B52 đánh làm 5 đợt gần như đồng thời từ nhiều hướng tiến vào các mục tiêu. Chiến thuật mới đã có hiệu quả rõ rệt. Chỉ có một chiếc B52 bị bắn rơi, còn 76 chiếc kia trở về an toàn. Động tác ngoặt 90 độ để ra khỏi mục tiêu được loại bỏ. Cự ly giữa các máy bay trong tốp rút ngắn lại còn 1,8km. Ngoài ra, một số B52 còn mang bom CBU để làm tê liệt trận địa SAM. Các tốp F-105 và F-4 cũng mang bom CBU đi tìm đánh các trận địa SAM khác. Đến ngày 28, thấy được những dấu hiệu về hoạt động của hệ thống phòng không đối phương sút kém. Ngày 31 tháng 12, ngừng ném bom. Ba tuần sau, hiệp định Paris được ký kết. Chiến dịch Lai-nơ-bếch-cơ 2 được SAC coi là đã thành công. Nhưng cái giá phải trả thật là đắt. Trong thời gian chiến dịch, không quân nói rằng 17 chiếc B52 đã bị bắn rơi. ít nhất có 9 chiếc nữa tuy đã về được U-ta-pao nhưng bị hư hỏng quá nặng không thể bay được nữa. Do vậy cái giá chung phải trả là từ 22 đến 27 chiếc B52. Ngoài ra còn 10 máy bay ném bom chiến đấu và trinh sát bị bắn rơi.

Đã có thể chứng minh thêm một điểm là các máy bay loại B52 lỗi thời này vẫn có thể bay vào một khu vực có vũ khí phòng không dày đặc để giáng cho đối phương một đòn. Mọi mục tiêu đưa ra đều bị 729 phi vụ B52 phá hoại hoặc tiêu diệt trong 11 ngày ném bom. Nhưng những sai lầm của SAC đã phạm phải trong chiến dịch này là không thể biện bạch được và SAC phải chịu trách nhiệm. Những sai lầm đó làm cái giá phải trả càng cao thêm. Đó là:

1. Oanh tạc nhỏ giọt từng đợt

Đánh phá thành các đợt liên tiếp cách nhau có khi đến 1 giờ làm cho các hệ thống phòng thủ đối phương có cơ hồi phục và chuẩn bị đối phó với đợt sau. Ngoài ra đánh như vậy còn làm giảm tác động choáng váng của mỗi đợt, cho phép đối phương mỗi lần có thể tập trung đối phó vào một máy bay. Khi đã sửa chữa sai lầm bằng cách dùng 5 đợt B52 đồng thời từ nhiều hướng vào ném bom thì số thiệt hại máy bay mới giảm.

2. Thiếu yếu tố bất ngờ

Do vấn đề bảo đảm bí mật tốt nên các tốp B52 đầu tiên vào bầu trời Hà Nội đã khai thác được yếu tố bất ngờ, các hệ thống phòng không của Bắc Việt Nam không phản ứng kịp thời. Tuy vậy, chủ trương của SAC là mọi chiếc B52 đều phải bay theo đường bay của chiếc đầu tiên, cùng độ cao và tốc độ. Mỗi đêm, khi chiếc B52 đầu tiên bay qua, thì các pháo thủ đối phương có thể biết chính xác chiếc B52 tiếp theo sẽ bay tới vị trí nào. Lẽ ra phải nghĩ đến các đợt oanh tạc ở tầm thấp để gây yếu tố bất ngờ. Ít nhất cũng phải cho các máy bay B52 bay ở nhiều độ cao và tốc độ khác nhau.

3. Thiếu linh hoạt

Chiến thuật không thay đổi kịp với những thay đổi của tình hình. Thí dụ, nếu một chiếc F-105 báo tin toàn bộ tên lửa SAM ở một khu vực đã bị tiêu diệt, tạo nên một "lỗ hổng" trong chu vi phòng thủ của SAM các máy bay B52 vẫn không được phép thay đổi đường bay để lợi dụng lỗ hổng này mà cứ phải bay vào mục tiêu theo đường bay đã định sẵn. Đêm đầu tiên, khi dải nhiễu đã bị gió thổi tạt đi, các phi công B52 vẫn không được phép điều chỉnh đường bay vào mục tiêu trong khoảng từ 24 đến 32km để lợi dụng dải nhiễu này.

4. Không có những ưu tiên thích đáng

Phần lớn các nhà chiến lược và chiến thuật nhất trí rằng trong một cuộc tiến công bằng máy bay thì ưu tiên hàng đầu phải là tiêu diệt các vũ khí phòng không. SAC đã ngay lập tức dùng B52 bám vào các mục tiêu quân sự chiến lược chứ không chú ý tới 27 tiểu đoàn SAM đang chờ đối phó. Đã có những cố gắng để đánh phá các sân bay MIG, song ngay cả những cố gắng này cũng không được ưu tiên nhiều. Cho tới ngày 26 tháng 12, khi số B52 bị rơi cao tới mức không thể chấp nhận được lúc đó mới bắt đầu nghiên cứu việc phối hợp lực lượng để tiêu diệt đối thủ chính đã diệt B52: đó là tên lửa SAM. Nếu vài ngày trước mà SAC đã nghĩ tới cố gắng diệt các hệ thống SAM thì họ đã không thể hoạt động tùy ý muốn của họ.

5. Thiếu thông tin

Những thiếu sót trên đây là những sai lầm chiến lược và chiến thuật đã được chấn chỉnh sau đợt ngừng ném bom vào lễ Nô-en. Nhưng một thực tế rõ ràng là các phi công đã thấy trước được những sai lầm mà lẽ ra không được để xảy ra điều đó. Từ nhiều năm trước, các phi công đã hiểu rằng chiến thuật như vậy là điên rồ. Song SAC vẫn phớt lờ điều đó. Điều mỉa mai đáng buồn là các sĩ quan tham mưu không phải trả giá cho thái độ này. Chính các phi công đã phải trả bằng xương máu của họ. SAC đã đẻ ra một hệ thống thông báo một chiều, không cho phép cấp dưới trình bày ý kiến trở lại. Căn bệnh này thể hiện ở các giới quân sự trong chiến tranh Đông Nam Á nhưng nó đã và vẫn đang thể hiện đặc biệt rõ nét ở SAC. Vì nhiều lý do, thành phần của SAC gồm toàn những "nhân viên gật" không muốn làm đảo lộn tình hình. Tiêu chuẩn để đề bạt sĩ quan chú trọng nhiều vào lòng trung thành và vào những người cùng "ê kíp" hơn là vào tính trung thực hoặc sáng tạo. Vì vậy tin tức về công việc không tiến triển tốt hoặc về một số chiến thuật nào đó không có hiệu lực đã không thể nào đến tai các cấp trên. Những thay đổi về chiến thuật sau lễ Nô-en không phải là để đáp ứng các đề nghị của phi công. Chính vì ba viên tướng chịu trách nhiệm về chiến dịch này nằm ở căn cứ không quân Offut, Nebraska nhận thấy rằng nếu tốc độ máy bay rơi cứ diễn ra như hiện tại thì trong 2 tuần lễ sẽ không còn máy bay B52 ở Đông Nam Á. Thậm chí SAC cũng không cần hỏi ý kiến những kíp lái máy bay chiến đấu đã ném bom các mục tiêu ở thung lũng sông Hồng trong 7 tháng. Qua họ, các viên tướng ở SAC cũng có thể biết rằng những quả đạn dùng để tiếp cho các bệ phóng luôn luôn được tàng trữ ở các kho trung tâm. Mỗi bãi chứa vài trăm quả tên lửa sẽ tạo ra một mục tiêu để đánh phá và có giá trị.

VÀI NÉT VỀ PHI CÔNG MỸ BỊ BẮT Ở BẮC VIỆT NAM

Nguyễn Li

Người tù binh Mỹ đầu tiên ở Bắc Việt Nam là trung úy hải quân Evơrét Anvarê. Máy bay chiến đấu của Anvarê là một trong hai chiếc bị bắn rơi ngày 5 tháng 8 năm 1965, sau khi ném bom cảng Hải Phòng, theo lệnh của Tổng thống Mỹ Giônxơn, sau vụ Vịnh Bắc Bộ.

Cuộc chiến tranh bằng không quân và hải quân của Mỹ trên miền Bắc Việt Nam bắt đầu. Những vụ ném bom miền Bắc leo thang nhanh chóng, bình quân - khoảng 70 lần chiếc/ngày. Số máy bay bị bắn rơi ngày càng nhiều. Phi công Mỹ tiếp tục vào nhà tù ở Bắc Việt Nam. Cuối năm 1965, đã có 61 tù binh Mỹ "may mắn" được vào nhà tù Bắc Việt Nam.

Trong năm 1966, đã tăng lên 223 lần chiếc bay đi ném bom miền Bắc Việt Nam trong một ngày. Máy bay Mỹ bị bắn rơi ngày càng nhiều hơn, trung bình cứ 10 ngày có 8 chiếc. Trong năm 1966, lại có thêm 86 phi công Mỹ được đưa về "khách sạn vỡ tim", một bộ phận của nhà tù Hỏa Lò Hà Nội.

Vào cuối năm 1967, những cuộc oanh tạc trên miền Bắc đã tăng lên 300 lần chiếc/ngày và hầu như ngày nào cũng có máy bay Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng và những nơi khác.

Vào cuối năm 1968, lúc Tổng thống Mỹ Giônxơn ra lệnh chấm dứt ném bom miền Bắc Việt Nam (31-10-1968), đã có tất cả 927 phi công Mỹ chết, 536 bị bắt làm tù binh và 917 người Mỹ mất tích trong lúc hành sự.

Những phi công Mỹ nhảy dủ, phần lớn bị thương, bị gãy tay, gãy chân. . . Nếu không chết, họ đều được miền Bắc cứu chữa. Có người lẩn trốn được, không bị bắt ngay lúc nhảy dù xuống đất. Nhưng rồi lại bị bắt sau vài tuần chui lủi. Ví như đại tá Gioóc Êdê, 40 tuổi, là phi công lái chiếc F100, bị bắn rơi ngày 26 tháng 8 năm 1967, tay phải bị gãy ba chỗ, đầu gối bị trẹo xương, nhưng Gioóc đã cố gắng để vượt qua khu phi quân sự, lội qua những cánh đồng lúa, băng qua rừng rậm và sau 12 ngày thì bị bắt.

317 người Mỹ bị cầm tù năm 1970 được đưa đến Hỏa Lò, là lúc họ đang ở tuổi thanh xuân của cuộc đời, trung bình là tuổi 32. Trong số này có 85% đã bay trên 15 phi vụ vào miền Bắc.

Trung tá Risớc Pôkiếc bị bắn rơi ngày 24 tháng 7 năm 1965, là phi công của Bộ Chỉ huy không lực thứ 7, bị bắt ở Việt Nam. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Pôkiếc là phi công lái máy bay B17, bị bắn rơi trong nhiệm vụ đầu tiên ở nước Đức Hít le, bị cầm tù 9 tháng.

Khi sang Việt Nam, Pôkiếc lái máy bay F-105 và bị bắn  rơi ngày thứ ba khi đến Đông Nam Á.

Trung tá Rôbinxơn Raixnơ của không lực Hoa Kỳ, bị bắt ngày 16 tháng 9 năm 1965, khi lái chiếc F-105 trên miền Bắc Việt Nam. Raixnơ là một ngôi sao trong chiến tranh Triều Tiên với 109 phi vụ chiến đấu, được Mỹ công nhận là đã hạ tám MIC. Nhưng đến Việt Nam trong vòng 6 tháng với 5 chuyến bay thì bị bắn rơi. Rai xơ đã cố bay ra biển và được máy bay SA-16 cứu thoát, được báo chí Mỹ in ảnh ca ngợi. Thế nhưng, báo chí Mỹ, sau đó lại không đưa tin Rai xơ tiếp tục bay ra miền Bắc và lại bị bắn rơi. Và lần này thì Rai xơ được nhà tù Bắc Việt Nam cứu sống. Rai xơ là tù binh nhiều tuổi nhất và sống 7 năm rưỡi trong nhà tù Bắc Việt Nam.

Trong cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ trên miền Bắc Việt Nam lần thứ hai và trong 12 ngày đêm tháng 12 năm 1972, trong "khách sạn Hintơn - Hà Nội", đã có thêm nhiều tù binh Mỹ. Và thế là đã có đủ mặt những phi công máy bay chiến thuật và phi công B52, đeo huy hiệu SAC (Bộ Chỉ huy không quân chiến lược).

Đầu năm 1973, sau hiệp định Pa ri về Việt Nam, tất cả tù binh Mỹ này ra khỏi "khách sạn Hintơn Hà Nội" để trở về Mỹ: Ngày 12 tháng 2 năm 1973, tại sân bay Gia Lâm - Hà Nội, 116 quân nhân Mỹ được Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa trao trả cho phía Mỹ trong đợt đầu tiên.

Tù binh phi công Mỹ được trao trả - Ảnh của bác tuaans post bên ttvnol.

Ngày 14 tháng 3 năm 1973, lại 106 quân nhân Mỹ được trao trả. Mười ngày sau, 14 tháng 3 năm 1973, 107 quân nhân và 1 nhân viên dân sự Mỹ lên đường về nước.

Đợt cuối cùng trao trả diễn ra ngày 19 tháng 3 năm 1974. Người cuối cùng từ giã sân bay Gia Lâm là thiếu tá Hải quân Anphơrết Ácniu, 33 tuổi quê ử bang Ilinoi, Ácniu lái chiếc máy bay RA-5C đi trinh sát tìm kiếm những tên lái B52 có thể còn sống sót ở vùng rừng núi phía Tây Bắc Hà Nội. Nhưng máy bay của Ácniu bị bắn cháy và hắn bị bắt ở Hà Tây sáng ngày 30 tháng 12 năm 1972.

Chiếc máy bay sơn trắng C-14 của Mỹ cuối cùng mang số hiệu 50. 238 cất cánh khỏi sân bay Gia Lâm vào 15 giờ 20 phút ngày 19 tháng 3 năm 1973, trả về cho Níchxơn "những người khách không mời mà đến" của "khách sạn Hiltơn - Hà Nội".

Tổng cộng có 511 người Mỹ, trong đó có 503 quân nhân và 19 dân sự được trở về nước. Đó là những bằng chứng biết nói về thất bại sâu cay của con chủ bài không quân Mỹ trên đất Việt Nam.